دەۆيد ماۋريس سميت, «نيۋ-يورك تايمس»
دەۆيد ماۋريس سميت, «نيۋ-يورك تايمس» – ياالانگباررا, اۋستراليا
بۇل – اۋسترالياداعى بايىرعى ديمۋررۋ رەيندجەرلەرى تايپاسىنىڭ كەشكى اس ىشەتىن مەزگىلى ەدى. ولار لاستانعان جاعاجايدى تالايدان بەرى تازالاپ كەلەدى. كوپ ۇزاماي ولار اتا-بابالارىنان قالعان ادەت بويىنشا جاڭادان اۋلانعان تەڭىز جاندىكتەرىن وتقا قاقتاپ جەي باستادى.
مىڭداعان جىلدار بويى يولنگۋ ابوريگەندەرى اۋستراليانىڭ وسى بولىگىندە ءومىر ءسۇرىپ, ورماننان اڭ اۋلاپ, تەڭىزدەن بالىق ۇستاپ كۇنەلتتى. بىراق مۇنتازداي تازا بۇل مەكەن قازىرگى تاڭدا لاستانىپ كەتكەن. جىل سايىن مىڭداعان كيلوگرامم پلاستيكالىق قوقىس پەن «ەلەس تورى» اتانىپ كەتكەن بالىق ۇستاۋعا ارنالعان يەسىز اۋلار مۇحيت سۋىمەن جاعانى باسىپ قالادى. قوقىس وزىمەن بىرگە تەڭىز تاسباقاسى, ديۋگون مەن اكۋلا سەكىلدى جويىلۋ قاۋپى بار سۋ جاندىكتەرىن دە الا كەلەدى.
ديمۋررۋ رەيندجەرلەرى – قۇرلىققا تاراعان 100-دەن اساتىن بايىرعى تايپالاردىڭ ءبىرى. ولار ءداستۇرلى ءتاسىل مەن زاماناۋي قورعاۋ ادىستەرىن قولدانىپ, اتا-باباسىنان مۇراعا قالعان جەردى ساقتاپ قالۋعا تالپىنىپ ءجۇر.
ولار – كارپەنتاريا شىعاناعىنداعى ارنەم مەكەنىندەگى اۋماعى 8500 شارشى شاقىرىم بولاتىن جەر مەن سۋدىڭ مۇراگەرى جانە كۇزەتشىسى. رەيندجەرلەر جاعالاۋدى قولمەن تازالاپ, مۇمكىندىگىنشە قوقىستاردى جيناپ تاستاۋعا تىرىسادى. بۇل مىندەت ەشقاشان اياقتالمايدى, ويتكەنى تولقىندار كۇن سايىن كوپتەگەن قوقىستى ءۇيىپ تاستايدى.
مادەنيەتى تۋعان توپىراعىمەن بىتە قايناسقان تۇرعىندار ءۇشىن قورشاعان ورتانى قورعاۋ تاريحىن ساقتاپ قالۋمەن بىردەي. «رەيندجەر بولۋ – ءوز ەلىڭدى قورعاۋ. مادەنيەتىڭىزدى جوعالتساڭىز, ءسىز – ەشكىم ەمەسسىز», دەيدى 28 جاستاعى گاتا پۋرا مۋننۋنگگۋرر.
وسىنداي ارپالىسقان كۇندەردىڭ بىرىندە رەيندجەرلەر جاعاجايدى ۇلكەن «ەلەس تورىنان» تازالادى. ولار توردى قۇرتۋ ءۇشىن قولدا بار بۇكىل قۇرالدارىن – ەلەكترلى سايماندار, تەمىر ارقان, ءتىپتى سۋدىڭ تولىسۋىن دا قولداندى. اۋ جۇزدەگەن مەترگە سوزىلىپ, كەي تۇسى ءبىر مەترگە دەيىن قۇمنىڭ استىندا كومىلىپ قالىپتى.
رەيندجەرلەر سۋدىڭ كوتەرىلىپ, كۇننىڭ ۇياسىنا قونعانىنا قاراماستان بارىن سالعان, الايدا تەڭىزدىڭ دەڭگەيى بالتىرعا جەتىپ, قاس قارايعاندا جۇمىستى توقتاتۋعا ءماجبۇر بولدى. تور ەرتەڭ دە وسىندا جاتا بەرەدى. ال ولار تاعى ءبىر مارتە تالپىنىپ كورمەك.
وتارشىلدىق اۋستراليالىق ابوريگەندەردىڭ باسىم بولىگىنىڭ ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ كەلگەن قاسيەتى – تۋعان توپىراعىمەن بايلانىسىن كۇشتەپ قۇرتتى. بايىرعى تۇرعىندار جەر اۋدارىلىپ, ولاردىڭ مادەنيەتى زاڭسىز دەپ تانىلدى. ونداعان مىڭ جىلعا سوزىلعان ءداستۇرلى جەر باسقارۋ جۇيەسى توقىرادى. سونىڭ سالدارىنان ەلدىڭ كوپ بولىگىنە وسىمدىكتەر مەن جانۋارلاردىڭ, بۇتالاردىڭ ورتەنۋى جانە جەردى دۇرىس باسقارماۋدىڭ كەسىرى ءتيىپ جاتىر.
كەيىنگى جىلدارى بيلىك جەردىڭ 20 پايىزىن قايتا قالپىنا كەلتىردى. كەيبىر بۇرىنعى ساياباقتار مەن قورىقتاردىڭ ناعىز يەسى – بايىرعى تۇرعىندارعا بەرىلدى. 2007 جىلدان بەرى بايىرعى رەيندجەرلەر جەردى قورعاۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
«ەلەس تورىن» تازالايمىز دەپ اۋرە بولعان رەيندجەرلەر دالاعا وت جاعىپ, اتا-بابالارىن تالاي ارمانعا جەتەلەگەن تەڭىزگە كوز تاستادى.
«رەيندجەر بولۋ – سەنىمدىلىك ۇيالاتادى ءارى كۇشتى سەزىنەسىڭ. مۇندا ءبىز ءالى جەردە ءومىر سۇرەمىز. مادەنيەتىمىز امان», دەيدى اعا رەيندجەر تەرەنتس ۆۋنۋنگمۋررا.
© 2018 The New York Times News Service
ماقالانى اۋدارعان اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
