ۋنيۆەرسيتەت ىرگەتاسىن قالىپتاستىرىپ, كاسىبي ءبىلىمنىڭ العاش شامشىراعىن جاققان ۇلت ماقتانىشتارى و.جاندوسوۆ, س.اسفەندياروۆ, ا.بايتۇرسىنوۆ, س.سەيفۋللين, ح.دوسمۇحامەتوۆ, ءى.قابىلوۆ, ت.جۇرگەنوۆتەر بولسا, ءار جىلدارى ءدارىس وقىپ, ۇستازدىق ەتكەن ق.جۇبانوۆ, م.اۋەزوۆ, ق.جۇماليەۆ,س.امانجولوۆ, م.عابدۋللين, ءى.كەڭەسباەۆ, تاعى باسقا بەلگىلى ءبىلىم-عىلىم قايراتكەرلەرىنىڭ قاتارىندا شامعالي حارەس ۇلىنىڭ دا ەسىمى دە ەرەكشە اتالادى. ول وسى ينستيتۋتتا وقىتۋشى, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى بولۋىمەن قاتار, وقۋ-اعارتۋ سالاسىندا ءوزى ءومىر سۇرگەن ۋاقىتىڭ قيىندىعىنا قاراماستان وراسان ۇلەس قوسقان ۇلت ۇستازدارىنىڭ بىرەگەي بولدى.
كونفەرەنتسيانى كىرىسپە سوزبەن اشىپ, جيىندى جۇرگىزگەن قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى تاكير بالىقباەۆ قازاقستان اعارتۋشىلىق لەگىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان تۇلعانىڭ عىلىمداعى ءىزى مەن ەڭبەگىن ايشىقتاعان, ونىڭ پەداگوگيكالىق, لينگۆيستيكالىق جانە مادەني مۇرالارىن زەرتتەپ-زەردەلەۋ ءىسىن جان-جاقتى سارالعان مازمۇندى بايانداما جاسادى. 1938-1954 جىلدار ارالىعىندا وسى وقۋ ورداسىنىڭ قابىرعاسىندا ءجۇرىپ قىزمەت ىستەگەن كەزەڭ ش.سارىباەۆتىڭ عىلىمعا سۇبەلى ۇلەس قوسقان, ەڭ ناتيجەلى ۋاقىتى بولدى. 1944 جىلى عىلىم كانديداتى, دوتسەنت اتاعىن العان. كوپتەگەن عىلىمي ەڭبەكتەرىن دە وسى ينستيتۋت قابىرعاسىندا ءجۇرىپ جازدى. ش.سارىباەۆ – قازاقتىڭ تۇڭعىش ادىسكەر عالىمى. ا.بايتۇرسىن ۇلى باستاعان قازاق ءتىل ءبىلىمى عىلىمى كوريفەيلەرىنىڭ ءىزىن باسىپ كەلگەن عالىم. حالىق اۋىز ادەبيەتىنە دە ەلەۋلى ۇلەسىن قوسقان. عالىمنىڭ ايتىس ونەرىن دامىتىپ, ونى زاڭداستىرۋعا قوسقان ەلەۋلى ەڭبەگى بار.
كەڭەستىك رەسپۋبليكادا مەكتەپ ءىسىن دۇرىس جولعا قويۋ, مۇعالىم دايارلاۋ, قازاق ءتىلىن وقىتۋ ادىستەمەسىن جۇيەلەۋ سەكىلدى ەڭ كۇردەلى, قادىرىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن, ىستەگەنى كوزگە كورىنبەيتىن ىسپەن اينالىسىپ, بىرقاتار عىلىمي ادىستەمەلىك ەڭبەكتەردىڭ اۆتورى اتاندى. «قازاق ءتىلى مەتوديكاسىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى», «جازىپ-ۇيرەتۋدىڭ ادىستەرى», «مەكتەپ تاجىريبەلەرى», «قازاق ءتىلى مەتوديكاسىنىڭ پروگرامماسى», «ۇلكەندەر ءۇشىن الىپپە», «1 كلاسس ءۇشىن وقۋ كىتابى» جانە باسقا دا تاجىريبە نەگىزىندە جازعان ەڭبەكتەرى قازاق اعارتۋ مايدانىندا ءبىلىمنىڭ شامشىراعى بولىپ جارىق شاشتى, بىلىمگە ىڭكار جۇرتتىڭ كوزىن اشتى.
قازاق زيالىلارى جاپپاي قۋعىن-سۇرگىنگە ءتۇسىپ, اتىلىپ, جەر اۋدارىلعان ناۋبەتتى جىلداردىڭ ەستەلىگىنەن ش.سارىباەۆتىڭ دا ەسىمى تىسقارا قالا المايدى. ءماجبۇرلى تۇردە مەركىگە كەتىپ, 1949 جىلى الماتىعا قايتا قونىس اۋدارىپ كەلگەن اناسى فاتيما عابيتوۆا اينالاسىنان شەتقاقپايلىق كورىپ, كەشەگى جاقىنداردىڭ جاتقا اينالىپ, جالعىزدىقتان جاپا شەگىپ جۇرگەن كەزىندە, اۋەزوۆتىڭ وتباسىسىنا شامعالي سارىباەۆتىڭ جىلىلىق تانىتىپ, كوپ قولداۋ جاساعانىن بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, جازۋشى-عالىم مۇرات اۋەزوۆ ەسكە الىپ, سول قيىن جىلداردا دەمەۋ بولعانى ءۇشىن ۇرپاعىنا راحمەت ايتۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋعانىنا ريزاشىلىق ءبىلدىردى. «بالا كەزىمنەن بۇل اۋلەتتى وتە جاقسى كورىپ ءوستىم. وڭ-سولىمدى تانىماعان جاس بالا بولسام دا, مەن سوندا شامعالي اعامىزدىڭ ۇلكەن عالىم عانا ەمەس, ەرجۇرەك ازامات ەكەنىن دە بايقادىم», دەيدى م.اۋەزوۆ.
«ەگەمەن قازاقستان» اق باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى: «قازاقتا «سۋ سۇزىلمەيدى, سۇيەك ۇزىلمەيدى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوز بار. سۇيەگى ۇزىلمەگەن تەكتى اۋلەتتەر ارعى تاريxىمىزدا كوپ بولعان, قازىر دە جوق ەمەس. الاشقا قىزمەت ەتۋ ءۇشىن جارالعان سونداي اۋلەتتىڭ ءبىرى – سارىباەۆتار اۋلەتى دەر ەدىك» دەپ, قازاق عىلىمى مەن مادەنيەتىنە بىرنەشە ماقتانىش تۇتار تۇلعا سىيلاعان سارىباەۆتار اۋلەتىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان شامعالي حارەس ۇلىنىڭ «حۋساينيا» مەدرەسەسىنەن جيناعان ءىلىم-ءبىلىم قازىناسىنىڭ جالعاسى بولعان عىلىمداعى ىزگىلىكتى ءىسىن تاريحي تىڭ دەرەكتەرمەن تولىقتىرا اڭگىمەلەدى.
شامعالي سارىباەۆتىڭ ۇلتىنىڭ الدىنداعى قىزمەتى مەن تاعىلىمدى ءومىرىن بايانداماشىلار ءار قىرىنان اشۋدى ماقسات ەتتى. فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور فاۋزيا ورازباەۆا «ش.سارىباەۆتىڭ تىلدىك-رۋحاني مۇراسى» توڭىرەگىندە, تاريحشى-عالىم, پروفەسسور مامبەت قويگەلدى ونىڭ تاشكەنتتە ءومىر سۇرگەن جىلدارداعى قىزمەتى مەن اعارتۋشى-ۇستاز رەتىندەگى ەڭبەگى تۋرالى, فيلولوگ-عالىم قۇرالاي كۇدەرينوۆا لينگۆيست عالىمنىڭ كىتاپتارى, قازاق لەكسيكاسىنا قوسقان جاڭالىعى, عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ ماڭىزى جايلى قىزىقتى باياندامالار جاساپ, كونفەرەنتسيا قاتىسۋشىلارىنا قاجەتتى مول مالىمەتتەر ۇسىندى. م.قويگەلدى عالىمنىڭ بالاسى شورا سارىباەۆتان ارنايى سۇحبات العانىن, سول سۇحباتتا ايتىلعان: «اۋمالى-توكپەلى زاماندا قىزمەت ەتكەن اكەمنىڭ تاعدىرى, وتباسىنىڭ ءومىرى وڭاي بولعان جوق. 1932 جىلى تۇرىپ جاتقان ءۇيىمىزدى وكىمەت الىپ قويدى. اكەم جۋرناليستيكا ينستيتۋتىندا جۇمىس ىستەيتىن.
سول زاماندا ءاربىر ءسوز, قيمىل, ارەكەتتەردى باقىلاۋعا العان كەزەڭ ەدى عوي. ءبىر قوناقتا وتىرعاندا اكەم «ا.بايتۇرسىنوۆتان باسقالارى ساياسي اڭگىمە ايتپايدى» دەگەن ەكەن. كوپ ۇزاماي «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە اكەم تۋرالى «ۇلتشىل, فاشيستەردىڭ اسىراندىسى» دەگەن ۇلكەن ماقالا شىقتى» دەگەن پىكىرى ارقىلى شامعالي سارىباەۆتىڭ تاعدىرىندا الاش قايراتكەرلەرىنىڭ يدەياسى تاڭبالانعانىن اڭداۋدىڭ قيىن ەمەستىگىن مىسال ەتتى. ق.كۇدەرينوۆا اڭگىمەلەگەن «كۇندەلىك كەرەكتەر» كىتابى – سول زامان جۋرناليستيكاسىنا قوسىلعان ەلەۋلى ۇلەس قانا ەمەس, بۇگىنگى كەزەڭگە دەيىن ومىرشەڭدىگىن, ماڭىزىن جويماعان كەرەك ەڭبەك.
ءساتتى وتكەن كونفەرەنتسيا جۇمىسىن تۇيىندەگەن ش.سارىباەۆتىڭ نەمەرەسى, قازاقستاننىڭ اۆسترياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى قايرات سارىباەۆ عىلىمي اۋقىمدى شارانى ۇيىمداستىرۋشىلارعا العىسىن ءبىلدىرىپ, ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرىنە رۋحاني قۇندىلىقتارعا ادالدىق تانىتىپ, اعارتۋشى-ۇستاز اتالارىنىڭ سالىپ كەتكەن سارا جولىن جەمىستى جالعاستىرۋىنا تىلەك قوستى. ت.وسپان ۇلى بۇگىندە تامىرىن تەرەڭگە جىبەرىپ, جاپىراعى جايقالعان سارىباەۆتار اۋلەتى اتا تاجىريبەسىن جالعاستىرا وتىرىپ, الداعى ۋاقىتتا دا ابىرويلى ىستەرىمەن مەزگىل مەجەسىنەن كورىنە بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
كونفەرەنتسيا سوڭىندا ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ت.بالىقباەۆ د.قىدىرالى, ق.سارىباەۆ, م.سارىباەۆا, ق.قۇرمانالى سىندى بىرقاتار عالىمداردى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي شىعارىلعان مەدالدارمەن ماراپاتتادى. اعارتۋشى-پەداگوگتار شوق جۇلدىزىنىڭ جارقىن وكىلى شامعالي سارىباەۆ تۋرالى جاڭا كىتاپتىڭ تۇساۋى كەسىلدى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
