ينۆەستور قارجىسىن سالۋ ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزۋگە قولايلى, قايتارىمى بولاتىن جەر ىزدەيدى. وسى ورايدا توپىراعى قۇنارلى, جەرىنىڭ استى دا, ءۇستى دە باي قوستاناي ءوڭىرى تالاي ينۆەستوردىڭ سەنىمىنە ەندى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتكەن جىلى ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىندا يندۋستريالىق جانە تەحنولوگيالىق مودەلدى انىقتاپ, ەكونوميكالىق ساپالى دامۋعا باستايتىن قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋىن جاريالاعاندا قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيا تارتۋداعى كوشباسشىلىعىن ساقتاۋدى تاپسىرعان بولاتىن.
– سوندىقتان ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن كۇشەيتۋ, ينۆەستورلارمەن اشىق ديالوگ جاساۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرە ءتۇسۋ قوستاناي وبلىسىنداعى جۇمىستاردىڭ باسىم باعىتىنا اينالدى, – دەدى وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ فورۋم قوناقتارىنا.
ءوڭىر باسشىسىنىڭ ءسوزىن ساباقتاي تۇسسەك, وبلىستا الدىمەن بارلىق بوس الاڭداردى, جەر ۋچاسكەلەرىن, پايدالى قازبا بايلىقتارىن, جاسالعان ينفراقۇرىلىمداردى كورسەتەتىن ينتەراكتيۆتى ينۆەستيتسيالىق كارتا جاسالدى. وتكەن جىلى العاشقى ينۆەستيتسيالىق فورۋمدا قۇنى 200 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 26 مەموراندۋمعا قول قويىلعان بولاتىن. سونىڭ ناتيجەسىندە بيىل جىل باسىندا ينۆەستيتسيانىڭ كەلۋى 9,3 پايىزعا ءوستى. سىرتقى ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى 2 ەسەدەن اسادى. جالپى, وبلىستا ينۆەستيتسيا سالىنعان 40 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر, ونىڭ 13-ءى سىرتقى ينۆەستيتسيانىڭ قاتىسۋىمەن مۇمكىن بولدى. وبلىس اكىمى سونىڭ ىشىندە 3 جوبانى ايرىقشا اتاپ ءوتتى.
– پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامين قىركۇيەك ايىندا قىتايعا ساپارىندا ءبىزدىڭ وبلىستا جۇزەگە اسىرىلاتىن 3 ينۆەستيتسيالىق جوباعا قول قويعان بولاتىن. ەندى قىتايلىق ارىپتەستەرمەن (HKC Corporation Ltd) بىرلەسىپ, قوستانايدا تەلەديدار مەن كومپيۋتەر شىعارامىز. بۇل جوبانىڭ قۇنى 186 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. YTO ماركالى تراكتور جانە «LOVOL» ماركالى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن قۇراستىراتىن ءوندىرىس (YTO Grup Corporation) قۇرىلىسى باستالاتىن ۋاقىت تا الىس ەمەس. سونىمەن قاتار Hangteng automobile Co. Ltd. كومپانياسى جەڭىل اۆتوموبيلدەر شىعارۋعا 150 ميلليون دوللار ينۆەستيتسيا سالۋعا دايىن. قوستانايدا قۇراستىرىلاتىن Hangteng ءاۆتوموبيلى تەك ەكسپورتقا جىبەرىلەتىن بولادى. جىل اياعىنا دەيىن China National Machinery Import & Export Corporation (سمس) كومپانياسى 1,2 ملرد دوللار قاراجاتپەن الليۋر كومپانياسىنىڭ توبىنا كىرىپ, 2023 جىلعا قاراي جىلىنا 66 مىڭعا دەيىن اۆتوموبيل شىعارادى. ال اۋىل شارۋاشىلىعىندا مايلى جانە ءداندى داقىلداردى جەتكىزە وڭدەپ, ازىقتىڭ بىرنەشە ءتۇرىن وندىرەتىن «BioGrain» كومپانياسىنىڭ ءونىمى ءوڭىردىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كۇشەيتە تۇسەدى, – دەدى ا.مۇحامبەتوۆ.
وبلىس اكىمى فورۋمعا كەلگەن ينۆەستورلاردى بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى. بۇل ءۇشىن قوستاناي قالاسىندا يندۋستريالىق ايماقتىڭ ينفراقۇرىلىمى سالىنىپ, وعان قازىر بارلىعىنىڭ قۇنى 235,8 ملرد تەڭگە بولاتىن 11 ينۆەستيتسيالىق جوبا ورنالاستى. وسىنداي تاسىلمەن بيۋدجەتتەن شىققان 1 تەڭگەنىڭ ورنىنا 37,4 تەڭگە ينۆەستيتسيالىق قارجى ءتۇسىپ وتىر. ينۆەستجوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا يندۋستريالىق ايماققا الداعى ۋاقىتتا ارنايى ەكونوميكالىق ايماق مارتەبەسىن بەرۋ ءۇشىن جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. وبلىس اكىمى تاياۋ ۋاقىتتا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە شەشىم شىعىپ قالاتىنىنان دا حاباردار ەتتى.
فورۋمدا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جونىندە اڭگىمە بولدى. قازاقتىڭ دالاسى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قاي سالاسىن دامىتۋعا دا قولايلى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ سالانىڭ ەكسپورتتىق جانە ينۆەستيتسيالىق قۋاتى تۋرالى ايتا كەلىپ, جينالعاندارعا ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق ءۇشىن اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋداعى جاڭا مىندەتتەر تۋرالى اقپارات بەردى. ۇستىمىزدەگى جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن ەكسپورتتاۋ وتكەن جىلعى وسى مەرزىممەن سالىستىرعاندا 3,4 پايىزعا ارتىپ, 1,6 ملرد اقش دوللارى بولعان. سوڭعى بەس جىلدا وسى سالاعا 4,4 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلسا, سونىڭ 80 پايىزى جەكە سەكتوردىڭ ەنشىسىنە تيەدى. جىل باسىنان بەرگى 8 ايدا اۋىل شارۋاشىلىعىنا 500 ملن دوللار ينۆەستيتسيا تارتىلعان. الايدا, سالانىڭ قۋاتى بۇدان دا جوعارىعا جەتەدى.
ەلباسى جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى مەن وڭدەلگەن ءونىمدى ەكسپورتقا شىعارۋ كولەمىن 2,5 ەسە ارتتىرۋ كەرەكتىگىن تاپسىرعانى بەلگىلى.
– وسىعان وراي اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ دا سالانى ينۆەستورلار ءۇشىن بارىنشا تارتىمدى ەتۋىمىز كەرەك. الدىمەن نەسيەنىڭ پايىزدىق ۇستەمەسىنىڭ, ليزينگىمەن اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى مەن مالدى ساتىپ الۋ قاراجاتىنىڭ ورنىن تولتىرۋ, ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار, اگرارلىق ساقتاندىرۋلار ءۇشىن بەرىلەتىن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ كولەمى وسىرىلەتىن بولادى. سونىمەن قاتار بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن الەمدىك تاجىريبەنى پايدالانا وتىرىپ, ەگىن شارۋاشىلىعىندا اگرارلىق قولحات قارجىلىق ينستيتۋتىن ەنگىزەمىز. سوسىن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق سالاسى ءۇشىن جاڭا باعدارلامالار دايىندالىپ جاتىر, – دەدى ارمان قايرات ۇلى.
فورۋمعا قاتىسقان «Kazakh Invest» ۇلتتىق كومپانياسى» اق توراعاسى ساپاربەك تۇياقباەۆ قازاقستان الەمدىك ەكونوميكا تۇرعىسىنان قاراعاندا, بۇرىنعىداي تەڭىزگە شىعا المايتىن كىشكەنتاي ەل ەمەس, قىتاي مەن ەۋرووداق اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدى ەلگە اينالعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار شەتەلدىك ينۆەستورلارعا دەمەۋ بولاتىن كوپتەگەن شارالاردىڭ جۇزەگە اسىپ جاتقانىنان حاباردار ەتتى.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى يندۋستريالىق دامۋ جانە ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى الماس باتانوۆ الدىمەن ەلىمىزدەگى وڭدەۋ كاسىپورىندارى شىعارعان تاۋارلاردىڭ ەكسپورتتىق قۋاتى دا, گەوگرافياسى دا كەڭەيە تۇسكەنىن ايتتى, تاۋارلار قازىر 120 ەلگە شىعارىلادى. تسيفرلى جانە باسقا دا وزىق تەحنولوگيالاردىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى كاسىپورىنداردا ونىمدىلىك ارتا تۇسكەن.
«Kostanay Invest-2018» فورۋمىندا جالپى سوماسى 251 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 19 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. فورۋم سەسسيالارىندا «اۋىل شارۋاشىلىعىندا شەتەلدىك جانە وتاندىق ينۆەستورلار ءۇشىن ءوڭىردىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى: تسيفرلاندىرۋ, باستاپقى جوبالار», ء«وڭىردىڭ نەگىزگى سالالارىن دامىتۋداعى ينۆەستيتسيالىق قۋاتى: باستاپقى جوبالار, يندۋستريا 4.0, ءوڭىردىڭ يندۋستريالىق دامۋى», «مونوقالالاردى دامىتۋدا ينۆەستيتسيا تارتۋ: دامۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى, ساراپشىلىق پىكىرلەر, مونوقالالاردى دامىتۋداعى تابىستى مىسالدار» اتتى تاقىرىپتاردى تالقىلاۋ, پىكىر الماسۋ جانە «شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ارنالعان جاڭا مۇمكىندىكتەر» شەبەرلىك سىنىبى ءوتتى.
فورۋم قوناقتارى جۇزەگە اسىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق جوبالارمەن تانىسىپ, يندۋستريالىق ايماقتى ارالاپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن اۆتوكولىك كورمەسىن تاماشالادى.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
