وسى ساپارى كەزىندە پرەزيدەنت جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ الدىنا بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ, جاڭا مىندەتتەر جۇكتەدى. ءارى ەلباسى بۇل تاپسىرمالاردىڭ دەنى بۇعان دەيىنگى بەس الەۋمەتتىك باستامادا كورسەتىلگەن تۇجىرىمداردان جانە قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايتىلعان تالاپتاردان تۇراتىنىن اتاپ كورسەتتى.
سونىمەن بىرگە ن.نازارباەۆ اقتوبە وبلىسىنا ساپارى كەزىندە مۇنداعى بىرقاتار وندىرىستىك, الەۋمەتتىك جانە مادەني-سپورت نىساندارىنىڭ جاي-كۇيىمەن تانىسۋ بارىسىندا جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگاندارعا تاعى دا بىرقاتار جاڭا مىندەتتەر جۇكتەدى. بۇلاي بولاتىن ءجونى دە, رەتى دە بار ەكەنى ايدان انىق. ويتكەنى اقتوبە ەلىمىزدىڭ باتىس بولىگىندەگى دامۋ قارقىنى جوعارى, كەلەشەگى كەمەل دە جارقىن ايماق بولىپ وتىر. پرەزيدەنت تاپسىرمالارى ءبىرىنشى كەزەكتە وسىنداي قارقىندى ءىس-قيمىلدى باسەڭدەتىپ الماۋ قاجەتتىلىگىنەن تۋىنداعانى تالاسسىز.
اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە ەلباسى تاپسىرمالارى ويداعىداي ورىندالىپ كەلەدى. پرەزيدەنتتىڭ وبلىس باسشىسىنا ءارى وكىلەتتى ورگاندارعا بەرگەن تاپسىرماسى سان تاراۋ. ونىڭ قاي-قايسىسى دا سالماقتى, ءارى ارقايسىسىنىڭ ارقالايتىن الەۋمەتتىك جۇگى اۋىر دەۋگە بولادى. سونىڭ ىشىندە مەملەكەت باسشىسى قويعان كەيبىر تاپسىرمالاردىڭ جاي-كۇيىنە توقتالا كەتسەك, تۇرعىنداردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى اۋىزعا ءبىرىنشى ورالادى. ناقتى ايتقاندا بىلىكتى, كاسىبي دەڭگەيى جوعارى پەداگوگتەرگە, مەديتسينا مەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە جانە وزگە دە قاجەتتى ماماندارعا يپوتەكانىڭ قولجەتىمدى بولۋىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن نە ىستەلدى؟
بۇعان قاتىستى ايتار بولساق, بيىلعى قىركۇيەك ايىندا اقتوبە وبلىسى اكىمدىگى مەن «باسپانا يپوتەكالىق ۇيىمى» اق اراسىندا كەلىسىم جاسالدى. سوعان سايكەس پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەن ماماندىق يەلەرىن قولداۋ مەن قامتۋ ءۇشىن ەكى ميلليارد تەڭگە قاراجات ءبولۋ قاراستىرىلعان. مۇنداعى باستاپقى جارنا تولەۋ مولشەرىن ون پايىزعا دەيىن كەمىتۋ جونىندە ۇيعارىمدار جاسالعان. بۇل ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن العاشقى جارنا كولەمىن سۋبسيديالاۋ ءۇشىن ەكى ءجۇز ەلۋ ميلليون تەڭگە بولىنگەن. بۇل ورايدا بيىلعى مەجە ەكى ءجۇز ەلۋ ماماندى قامتۋعا ەسەپتەلسە, الداعى جىلى بۇل كورسەتكىش ەكى ەسەگە دەيىن ۇلعايماق.
پرەزيدەنتتىڭ تاعى ءبىر تاپسىرماسى – تۇرعىنداردىڭ تابىسىن كوبەيتۋ جانە وندىرىستىك كاسىپورىندارداعى جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن ءوسىرۋ. ونىڭ ورىندالۋ بارىسىن ەكىنشى قويىلعان ماسەلەدەن تارقاتساق, ءوندىرىسى مەن ونەركاسىبى كەڭىنەن وركەن جايعان وڭىردە جىل سايىن ءىرى جانە ورتاشا دەڭگەيدەگى كاسىپورىن باسشىلارى مەن وبلىس اكىمدىگى اراسىندا جالاقى مولشەرىن ءوسىرۋ جونىندە كەلىسىمشارتتار جاساۋ داستۇرگە ەنگىزىلگەن. ونىڭ ورىندالۋىن ارنايى قۇرىلعان جۇمىس توبى باقىلاپ وتىرادى. ايتالىق بيىلعى جىلدىڭ 5 قازانى كۇنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى جاريالانا سالىسىمەن وڭىردە جالاقىسى تومەن جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ جونىندە شۇعىل ءىس-قيمىل شارالار كەشەنى ازىرلەندى. وعان وڭىردەگى 518 كاسىپورىن تارتىلدى. بۇعان قوسا الداعى جىلدىڭ باسىندا وڭىردەگى 53 ءىرى كاسىپورىن مەن وسى قۇرىلىمداردىڭ جانىنداعى سەرۆيستىك كومپانيالاردا جالاقى مولشەرى 7 پايىزدان 20 پايىزعا دەيىن ۇلعايماق. كورسەتىلگەن مەجەنىڭ ءوز ۋاقىتىندا ورىندالۋى ءۇشىن جولداۋ جاريالانعان كۇننەن باستاپ قويىلعان ماسەلەگە وراي ءتيىستى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى قولعا الىندى.
جولداۋدا قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭ تومەنگى جالاقىسى الداعى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان 42 000 تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلەتىنى ايتىلدى. ال اقتوبە وڭىرىندە بۇعان دەيىنگى جاسالعان تالداۋلار مەن زەرتتەۋلەر ونىڭ مولشەرى 35 000 تەڭگە توڭىرەگىندە ەكەنىن ايعاقتايدى. وسى مولشەر الداعى 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيگە كوتەرىلە الا ما؟ پرەزيدەنتتىڭ «اقتوبە يندۋستريالىق ايماعىندا» ورنالاسقان «فاەتون» كولىك-لوگيستيكا ورتالىعىندا وندىرىسشىلەرمەن كەزدەسۋى كەزىندە ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆ ەلباسىنى ءدال وسىلاي بولاتىنىنا سەندىردى. ياعني بۇعان دەيىن 35000 تەڭگە جالاقى الىپ كەلگەن بارشا اقتوبەلىكتەردىڭ ەڭبەكاقىسى 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ وسەتىنى جونىندە ۋادە بەردى.
ەلباسى بەلگىلەپ بەرگەن بەس الەۋمەتتىك باستامادا وڭىرلەردە جاستار مەن ستۋدەنتتەرگە جانە جاس وتباسىلارعا ارنالعان جاڭا جاتاقحانالار قۇرىلىسىن سالۋ قاجەتتىگى كورسەتىلگەنى ءمالىم. اقتوبەگە جۇمىس ساپارى بارىسىندا پرەزيدەنت بۇل ماسەلەنى جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگان جەتەكشىلەرىنە تاعى دا شەگەلەپ تاپسىردى. راس بۇل جونىندە ازىرگە شۇعىل جوبا بەلگىلەنىپ ناقتى جوسپار جاسالا قويماعان سەكىلدى. دەگەنمەن الداعى كۇندەردە پرەزيدەنت تاپسىرماسىنىڭ ناقتى دەرەگى مەن دايەگى بەلگىلى بولارى انىق.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى اقتوبە وبلىسىنا ساپارى كەزىندە وبلىس اكىمىنە ءۇش اۋىسىمدا وقيتىن ءبىلىم وردالارى مەن اپاتتى جاعدايداعى, مەكتەپتەردى جويۋ جونىندە ناقتى تاپسىرما بەردى. ب.ساپارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كۇنى وبلىستا 14 ءۇش اۋىسىمداعى جانە 7 اپاتتى جاعدايدا تۇرعان مەكتەپ عيماراتتارى بار. ەندەشە ەلباسى تاپسىرماسى قالاي ورىندالماق؟ بۇل ساۋالعا جاۋاپ قايتارعان ءوڭىر باسشىسى قازىرگى بوي كوتەرگەن نىساندار قۇرىلىسى اياقتالسا, سونىمەن بىرگە الداعى جىلى التى مەكتەپ تۇرعىزىلسا, وبلىستا ءۇش اۋىسىمدىق جانە اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەر ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىمىن تاپپاق. وسى ارادا ءبىر جاعىمدى دەرەكتى وقىرماندارعا جەتكىزۋدىڭ ورايى كەلىپ تۇر. بۇل بيىلعى وقۋ جىلىندا وڭىردە مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان بالالار سانىنىڭ بەس مىڭعا كوبەيگەنى. مۇنىڭ ءوزى ايماقتاعى دەموگرافيالىق احۋالدىڭ جاقسارعانىن كورسەتەدى.
پرەزيدەنت اقتوبەلىكتەرمەن كەزدەسۋ ساتىندە شاعىن اۋىلدار مەن ەلدى مەكەندەردى رەتتەۋ ماسەلەسىنە دە نازار اۋداردى. ءارى مۇندا تۇراتىن اعايىنداردىڭ بولاشاعى نە بولماق دەگەن ساۋال تاستادى. بۇعان جاۋاپ رەتىندە وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ شاعىن, ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن تيىمدىلىگى تومەن اۋىلداردىڭ جاي-كۇيىنە ءتيىستى تالداۋلار جاسالعانىن ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, وبلىستاعى كەيبىر ەلدى مەكەندەر پەرسپەكتيۆاسى جوق بولعاندىقتان جابىلۋى مۇمكىن. جابىلىپ جاتقاندارى دا بار. مۇنداي قاۋىپ سول شاعىن اۋداندارداعى مەكتەپتەرگە دە ءتونىپ تۇر. مۇنداي جاعدايدا بۇل ساناتقا كىرەتىن اۋىل تۇرعىندارىن كورشى اۋماققا كوشىرۋ, ەل-جۇرتتى ىڭعايلى قونىسقا شوعىرلاندىرۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ, وقۋشىلار ىرگەلەس ءىرى اۋىلدارداعى مەكتەپتەرگە اۋىستىرىلماق. ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بولاشاعى مول اۋىلداردا مەكتەپتەر جانىنان ينتەرناتتار سالۋ مەن اشۋ جۇمىستارى قولعا الىنباق.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ وبلىس اكىمدەرىنە بەرگەن باستى تاپسىرماسىنىڭ ءبىرى ەكونوميكانى دامىتۋعا كوبىرەك ينۆەستيتسيا تارتۋ ەكەنى بەلگىلى. بۇل مىندەت وبلىستا ويداعىداي ورىندالىپ كەلەدى. مىسالى, وتكەن جىلى بۇل ماقساتتا 480 ميلليارد تەڭگە تارتىلسا, الداعى مەجە – جارتى تريلليوندىق كورسەتكىشكە جەتۋ.وسى تۇستا ايتا كەتەرلىك تاعى ءبىر جايت, بيۋدجەت ارقىلى كەلەتىن ينۆەستيتسياعا جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگان باسشىسىنىڭ قاتىسى از ەكەندىگى. ال ەگەر ولار ەلباسى شەگەلەپ ايتقانداي بيۋدجەتتەن تىس ينۆەستيتسيا كولەمىن كوبەيتۋگە قىزمەت جاساسا, بۇل باسقا اڭگىمەنىڭ ەنشىسى. وسى ورايدا وبلىستا بيۋدجەتتەن تىس ينۆەستيتسيا جالپى ينۆەستيتسيانىڭ 85 پايىزىن قۇرايتىنى, ال سىرتقى ينۆەستيتسيا مولشەرى 35 پايىزدان اسقانى پرەزيدەنت تاراپىنان وڭ باعاسىن العانىن دا ايتا كەتكەندى ءجون كورەمىز.
ءسوز سوڭىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ اقتوبە وبلىسىندا ەكسپورتتىق تاۋارلاردىڭ ۇلەسىن بارىنشا كوبەيتىپ, يمپورتتى مەيلىنشە ازايتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا كەلسەك, مۇندا سىرتقى تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى بەس ميلليارد تەڭگەدەن الدەقايدا اسىپ تۇسكەنى وڭ ناتيجەنىڭ بەلگىسىندەي اسەر قالدىرادى. وسى قوماقتى سومانىڭ تۇيەنىڭ تابانىنداي ءتورت ميلليارد تەڭگەسى ەكسپورتتىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى ەكەنى دە ءسۇيىنىشتى جايت.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اقتوبە ايماعىندا پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋى جوعارى دەڭگەيدە دەپ وي تۇيە الامىز. ەڭ باستىسى وڭىردە ۋادە مەن ۇددەنىڭ ۇيلەسىمى جانە كەلىستى كەلىسىمى بار.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
