بەلگيا كورولىمەن اڭگىمە بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى ەكى ەل اراسىنداعى ساياسي, ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىعىنىڭ قازىرگى جاعدايى مەن پەرسپەكتيۆالارىن, سونداي-اق حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادى.
ن.نازارباەۆ قازاقستان مەن بەلگيانى اۋەلدەن ءوزارا تۇسىنىستىك پەن قۇرمەتكە نەگىزدەلگەن دوستىق قارىم-قاتىناستار بايلانىستىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
ارىپتەستىكتىڭ اياسى كەڭ
بۇدان كەيىن مەملەكەت باسشىسى ەۋروپانىڭ ىسكەر توپتار وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلادى. سونداي-اق ەلىمىزدە شەتەلدىك ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاسالعانىن جەتكىزدى.
ءىس-شاراعا مودەراتورلىق ەتكەن «توتال» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ توراعاسى, قازاقستان – فرانتسيا ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ تەڭ توراعاسى يۆ-لۋي دارريكاررەر ەلباسى ن.نازارباەۆقا ەۋروپاداعى كاسىپكەرلەردىڭ باسىن قوسىپ, جيىن وتكىزگەنى ءۇشىن العىسىن جەتكىزدى.
«قۇرمەتتى پرەزيدەنت مىرزا. ۋاقىت تاۋىپ بىزبەن كەزدەسۋگە مۇمكىندىك تاپقانىڭىز ءۇشىن جيىنعا قاتىسىپ وتىرعان كاسىپكەرلەردىڭ ءبارى سىزگە العىسىن ايتادى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستىڭ ورناۋىنا 25 جىل تولعانىن اتاپ ءوتىپ وتىرمىز», دەگەن ي.دارريكاررەر وسى 25 سانىنىڭ سيمۆوليكالىق مانگە يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ماسەلەن, ءىس-شاراعا 25 كومپانيانىڭ وكىلدەرى كەلىپتى. ولاردىڭ ءبارى قازاقستانعا 20 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا قۇيعان ەكەن.
«جيىنعا قاتىسىپ وتىرعان كومپانيالاردىڭ باسىم بولىگى قازاقستاندا بەلسەندى جۇمىس اتقاردى. قالعاندارى ۇلكەن جوبالارىن ۇسىنىپ وتىر. كومپانيالاردىڭ ءبارى قازاقستانداعى جۇمىسىن جالعاستىرۋعا, بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا مۇددەلى», دەدى ي.دارريكاررەر.
بۇدان كەيىن ءسوز العان ەلباسى ەۋروپا ەلدەرى قازاقستاننىڭ ساۋدا-ەكونوميكا جانە ينۆەستيتسيا سالالارىنداعى ماڭىزدى سەرىكتەستەرى سانالاتىنىن اتاپ ءوتتى.
«تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستانعا ەۋروپادان 180 ميلليارد اقش دوللارىنان استام تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ءبىز ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتتىق. وسى جىلدار ىشىندە بۇل بانك جالپى قۇنى 7 ميلليارد ەۋرودان اساتىن جوبالاردى قارجىلاندىردى», دەدى پرەزيدەنت.
سونداي-اق سوڭعى جىلدارى ەۋروپا ەلدەرىمەن تاۋار اينالىمى تۇراقتى تۇردە ءوسىپ كەلە جاتقانىن ايتىپ, قازاقستاندا ەۋروپا كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن ءتۇرلى سالالاردا 3 مىڭعا جۋىق كاسىپورىن جۇمىس ىستەيتىنىن اتاپ ءوتتى.
ء«بىزدىڭ سەرىكتەستەرىمىزدىڭ قاتارىندا «الستوم», «ليندە گرۋپ», «ەر ليكيد», «دانون», «ۆيكات», «حايدەلبەرگتسەمەنت» سياقتى ءىرى كومپانيالار بار. بۇلار جەمىستى جۇمىس جۇرگىزىپ, زاماناۋي وندىرىستەر قۇرۋدا, سونداي-اق جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, تابىس تاۋىپ وتىر», دەدى ن.نازارباەۆ.
ينۆەستورلارعا جاسالعان قولايلى جاعداي
مەملەكەت باسشىسى ەۋروپا ونىمدەرىنىڭ تۇتىنۋ نارىعىن كەڭەيتۋ اياسىندا بيزنەسمەندەرگە ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق جاعدايىنىڭ ارتىقشىلىقتارى تۋرالى ايتتى.
«قازاقستان ارقىلى قىتاي مەن ازيانىڭ باسقا ەلدەرىن رەسەي, كاسپي تەڭىزى جانە قارا تەڭىز, سونداي-اق يران مەن تۇركيا ارقىلى ەۋروپامەن بايلانىستىراتىن 5 تەمىر جول جانە 6 اۆتوموبيل جولى وتەدى. ەندى قازاقستان ارقىلى قىتايدان ەۋروپاعا جانە كەرى قاراي جونەلتىلەتىن جۇك تاسىمالى تەڭىز جولىنا قاراعاندا 4 ەسە قىسقارادى», دەدى پرەزيدەنت.
بۇدان كەيىن ەلىمىزدەگى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جانە بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار تۋعىزۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە توقتالدى.
«قازاقستان ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ينۆەستيتسيالار جونىندەگى كوميتەتىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان مۇشەسى سانالادى جانە حالىقارالىق ينۆەستيتسيالار جونىندەگى دەكلاراتسياعا قوسىلدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە پرەزيدەنت جانىنداعى شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى. وعان مۇشە بولىپ وتىرعان 33 شەتەلدىك كومپانيانىڭ 13-ءى – ەۋروپا وكىلدەرى. بىزدە 66 ەلدىڭ, سونىڭ ىشىندە ەۋروپانىڭ 33 ەلىنىڭ ازاماتتارى ءۇشىن ۆيزاسىز رەجىم ەنگىزىلدى», دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكا سالاسىن تسيفرلاندىرۋ مەن يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ, «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى.
ء«بىزدىڭ ەلدە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى سياقتى يننوۆاتسيالىق كلاستەرلەر جۇمىس ىستەۋدە. بيىل استانادا ءىت-ستارتاپتاردىڭ جاڭا «استانا حاب» حالىقارالىق تەحنوپاركى ىسكە قوسىلادى. ونى الەمنىڭ ءىت-كاسىپكەرلەرى مەن ينۆەستورلارىن تارتاتىن تۇتاس ينفراقۇرىلىمعا اينالدىرۋ كوزدەلىپ وتىر. تەحنوپارك جۇمىسىنا قاتىسۋشىلار جەڭىلدەتىلگەن ۆيزا مەن ەڭبەك رەجىمدەرىن پايدالانا الادى, سونداي-اق ولارعا سالىق جەڭىلدىكتەرى دە ۇسىنىلادى», دەدى ن.نازارباەۆ.
ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە شاقىردى
سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ ءىرى كومپانيالارىنىڭ ءىرو-عا شىعۋى جانە مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك اياسىندا ىنتىماقتاسۋى تۇرعىسىنان ەۋروپالىق ينۆەستورلار الەۋەتىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
ەلباسى اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرگە قولداۋ كورسەتىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ جانە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن كەلەشەكتە ەكسپورتقا شىعارۋ ماقساتىمەن قايتا وڭدەۋ بۇل سالانىڭ نەگىزگى باسىمدىعى بولىپ سانالاتىنىن جەتكىزدى.
ء«بىز ءتۋريزمدى وركەندەتۋگە زور ءمان بەرەمىز. بىزدە تۋريستىك سالانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى جۇزەگە اسىرىلادى. قازاقستاننىڭ الۋان ءتۇرلى لاندشافتى, باي مادەنيەتى مەن تاريحى جانە وسى سالاداعى ەۋروپالىق كومپانيالاردىڭ مول تاجىريبەسى ءوزارا پايدالى بولار ەدى دەپ ويلايمىن», دەدى پرەزيدەنت.
سونداي-اق ن.نازارباەۆ جيىنعا قاتىسۋشىلارعا ەكسپو كورمەسىنىڭ ينفراقۇرىلىمى بازاسىندا جۇمىس ىستەيتىن جانە ەلىمىزدەگى ءارى وڭىردەگى «جاسىل» جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن «جاسىل» تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى دامىتۋ جونىندەگى حالىقارالىق ورتالىقتى تانىستىردى.
«ەلوردادا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى جۇمىسىن باستادى. ونىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن بەكىتىلگەن, ال جۇمىس ءتىلى – اعىلشىن ءتىلى. بۇل قارجى ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋشىلارعا 50 جىلعا دەيىن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان, سونداي-اق ولار ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن ۆاليۋتالىق, ۆيزالىق جانە ەڭبەك رەجىمدەرى كوزدەلگەن. بۇل – قىزمەتى اعىلشىن قۇقىعىنا نەگىزدەلگەن وڭىردەگى بىردەن-ءبىر ورتالىق. سىزدەردىڭ كومپانيالارىڭىزدى وسى قارجى ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا اتسالىسۋعا شاقىرامىن», دەدى ەلباسى.
قازاقستانعا قىزىعۋشىلىق زور
وسىدان كەيىن ءسوز العان «دويچە بانكتىڭ» ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرى بويىنشا كەڭەسشىسى پيتەر تيلس قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ تامىرى تەرەڭگە كەتكەنىنە توقتالدى.
«قازاقستان – ورتالىق ازياداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋشى مەملەكەت ەكەنى بەلگىلى. ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باعدارلاماسى وڭىردەگى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا جاعداي جاسادى. استانادا اشىلعان حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ينۆەستيتسيا تارتۋعا, الەم ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتا تۇسۋگە كومەكتەسەدى. سونداي-اق ورتالىقتىڭ اشىلۋى ەۋروپا مەن قازاقستان اراسىنداعى سەرىكتەستىكتىڭ بولاشاعى كەڭ ەكەنىن انىق كورسەتەدى», دەدى پ.تيلس.
ال «قاشاعان» كەن ورنىنىڭ 16,81 پايىزىن يەلەنەتىن Royal Dutch Shell كومپانياسىنىڭ بارلاۋ جانە ءوندىرۋ بويىنشا جەتەكشىسى ەندريۋ براۋن قاشاعان مۇناي كەنىشىنىڭ جۇمىسى بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتىپ, تۋىنداعان ماسەلەلەردىڭ ءبارى شەشىمىن تاپقانىن جەتكىزدى.
سونىمەن قاتار الداعى ۋاقىتتا وسى باعىتتاعى جۇمىس جالعاسا بەرەتىنىن ايتتى. «شەلل كومپانياسى قازاق ەلىنە ءالى دە ميللياردتاعان دوللار ينۆەستيتسيا قۇيۋدى جوسپارلاپ وتىر. ويتكەنى قازاقستاندا ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاسالعان», دەدى ە.براۋن.
بۇدان كەيىن بىرقاتار ەۋروپالىق كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى ءسوز الىپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ جەمىستى ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق قازاقستاندا كاسىبىن جالعاستىرۋعا ىنتا تانىتتى.
جيىن بارىسىندا ەلباسى تۋىنداعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىپ, قازاقستاندا شەتەلدىك ينۆەستورلارعا تەڭ قۇقىق بەرىلەتىنىن اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق كەز كەلگەن ماسەلەنى تالقىلاپ, شەشىمىن تابۋعا قازاقستان تاراپى ءازىر ەكەنىن مالىمدەدى.
سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى بۇل كەزدەسۋدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىكتى ودان ءارى نىعايتا تۇسەتىنىنە سەنىم ءبىلدىرىپ, قاتىسۋشىلاردىڭ بارىنە تابىس پەن باق-بەرەكە تىلەدى.
بۇدان كەيىن مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق ساۋدا ورتالىعى اسسوتسياتسياسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رولف درااكپەن جانە Nest Investments HOLDINGS كومپانياسىنىڭ كورپوراتيۆتى قىزمەتتەر جونىندەگى ديرەكتورى مەحرات ەفتەحارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى مەن اسسوتسياتسيا اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ دامۋ باعىتتارى تالقىلاندى. اسىرەسە, الەمدەگى الپاۋىت كورپوراتسيالار مەن قارجى ينستيتۋتتارىن قازاقستانعا اكەلۋ, حالىقارالىق ىسكەر توبى ورتالىعى رەتىندە ەلىمىزدىڭ ءرولىن ارتتىرۋ جانە ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ كەشەندەرىن پايدالانۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان» – بريۋسسەل (بەلگيا)
