يگىلىك اۋىلدىق كلۋبىنىڭ الدىنان بوي كوتەرگەن كۇيشى ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا اۋىل تۇرعىندارىمەن قاتار, بەلگىلى كۇيشى, ونەر زەرتتەۋشىسى, «كوكىل» مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى ابدۋلحاميت رايىمبەرگەنوۆ, اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى مارالتاي رايىمبەك ۇلى, ءمۇسىنشى التاي بەيسەنوۆ, جازۋشى, رەسپۋبليكالىق «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى داۋرەن قۋات, ءداستۇرلى انشىلەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى ساۋلە جانپەيىسوۆا مەن ارداق يساتاەۆا, كۇيشى, ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەربول ۇسەنباەۆ جانە قوبىزشى سايان اقمولدا الماتى قالاسىنان ارنايى كەلىپ قاتىستى.
مادەني وقيعانىڭ شىمىلدىعى اۋىل تۇرعىنى, اقىن اسحات ابزالبەكوۆتىڭ ءمادى ءشاۋتى ۇلى رۋحىنا ارنالعان ارناۋ ولەڭىمەن اشىلدى. بۇدان كەيىن اۋدان اكىمى بالابەك نارباەۆ, جوبا اۆتورلارى اقىن مارالتاي رايىمبەك ۇلى جانە ءمادى بەينەسىن سالعان التاي بەيسەنوۆ سالتاناتتى جاعدايدا ەسكەرتكىشتىڭ لەنتاسىن قيدى. سالتاناتتى شارادا اۋەلى ءسوز العان اۋدان اكىمى بالابەك نارباەۆ اۋىل تۇرعىندارىن مادەني وقيعامەن قۇتتىقتادى. ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىنان تۋىندايتىن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ جانە سارىسۋ اۋدانىنىڭ قۇرىلعانىنا 90 جىل تولعان مەرەيتوي اياسىندا اشىلىپ وتىرعان كۇيشى ەسكەرتكىشىنىڭ بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن تاعىلىمدى باستاما ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال ءوز سوزىندە اۋداننىڭ تۇڭعىش اكىمى بولعان ءابدىماناپ كوپبەرگەنوۆ ءمادى كۇيشى جايىندا تاعىلىمدى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. سونىمەن قاتار اۋىل تۇرعىنى, ەڭبەك ارداگەرى التىن دوسجانوۆا كۇيشى رۋحىنىڭ ماڭگى ولمەيتىنىن, حالىقتىڭ ەسىندە ماڭگى ساقتالاتىنىن ايتتى. ال كۇيشى ەربول ۇسەنباەۆ ءمادى كۇيشىنىڭ «قوڭىر» كۇيىن ورىنداپ, كوپشىلىكتىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. سونداي-اق اۋىل تۇرعىندارى دا ءسوز الىپ, كۇيشى تۋرالى ەستەلىكتەر ءوربىتتى.
بۇدان كەيىن يگىلىك اۋىلدىق كلۋبىندا «كونەنىڭ كوزى ءداۋ- لەسكەر – ءمادى» تاقىرىبىندا رەسپۋبليكالىق عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوتتى. اتالعان كونفەرەنتسيانى مارالتاي رايىمبەك ۇلى اقيىق اقىن تولەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ ولەڭىن وقىپ اشىپ, ءمادى كۇيشى تۋرالى تاعىلىمدى اڭگىمەلەر ايتتى. بۇگىنگى شاراعا وراي قۇتتىقتاۋ جولداعان جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ حاتىن كوپشىلىككە وقىپ بەردى. «كۇيشى, كومپوزيتور ءمادى ءشاۋتى ۇلى تاعدىرلى كۇي ونەرىنىڭ شەبەرى, قاراتاۋدىڭ تەرىسكەيىندە ومىرگە كەلگەن كەشەگى ىقىلاس پەن سۇگىردىڭ زاڭدى ءىزباسارى. ءمادى ءشاۋتى ۇلى دارا قولتاڭباسى قالىپتاسقان كومپوزيتور عانا ەمەس, ول سونىمەن قاتار وتە كونە كۇيلەردى جەتكىزۋشى قۇيماقۇلاق ونەر يەسى» دەلىنگەن حاتتا. ءوز كەزەگىندە مارالتاي رايىمبەك ۇلى بۇگىنگى شاراعا وراي كسرو حالىق ءارتىسى ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ, عالىم, مەملەكەت قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ, كومپوزيتور ءىليا جاقانوۆتىڭ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بەكبولات تىلەۋحاننىڭ جانە كۇيشى جانعالي جۇزباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋلارىن جەتكىزدى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا مارالتاي رايىمبەك ۇلىنىڭ قۇراستىرۋىمەن بيىل جارىق كورگەن ء«مادى» ومىرباياندىق كىتابىنىڭ دا تۇساۋى كەسىلدى. ءوز سوزىندە كۇيشى ابدۋلحاميت رايىمبەرگەنوۆ 1983 جىلى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانى بىتىرگەن سوڭ, جاس مامان رەتىندە فولكلور ەكسپەديتسياسى قۇرامىندا جامبىل وبلىسىنا كەلگەنىن, سوندا ءمادى كۇيشىمەن جولىعىپ, بىرقاتار كونە كۇيلەردى ءوز اۋزىنان جازىپ العانىن ايتتى. ء«مادى كۇيشى ۇيگە كىرىپ كەلگەندە قايران قالدىم. سىرتتان باسقا ءداۋىر كىرىپ كەلگەندەي. نە بولماسا ءبىز وتكەن عاسىرعا ءوتىپ كەتكەندەيمىز. بالتابايدىڭ ۇيىندە وتىرىپ, ءمادى كۇيشىنىڭ شىعارمالارىن ماگنيتوفونعا تۇسىردىك. بۇرىن-سوڭدى كوپ ورىندالا بەرمەيتىن اڭىز كۇيلەردىڭ ونشاقتىسىن تارتىپ بەردى. كونە اڭىزداردى ايتىپ وتىرىپ, كۇيىن ىلە تارتىپ اكەتىپ, جالعاستىرىپ, اڭىزىن ايتىپ وتىردى», دەپ ەستەلىك ايتتى كۇيشى. كۇيشى ەربول ۇسەنباەۆ, انشىلەر ساۋلە جانپەيىسوۆا مەن ارداق يساتاەۆا جانە قوبىزشى سايان اقمولدا ءمادى كۇيشى جايىندا ءسوز قوزعاپ, ونىڭ كۇيشىلىك مەكتەبىنە توقتالىپ, اۋىل اسپانىن انگە بولەپ, كۇيمەن كومكەردى. جازۋشى داۋرەن قۋات ءمادى كۇيشىنىڭ تاعدىرىنان تاعىلىمدى اڭگىمەلەر شەرتتى. كونفەرەنتسيا بارىسىندا اۋدان اكىمى بالابەك نارباەۆ الماتىدان ارنايى كەلگەن قوناقتاردى «سارىسۋ اۋدانىنا 90 جىل» مەرەكەلىك توسبەلگىسىمەن ماراپاتتادى. سونىمەن قاتار ءمادى ءشاۋتى ۇلىنىڭ ءومىر جانە ونەر جولىن قامتىعان كىتاپ كوپشىلىككە تاراتىلدى.
ءمادى كۇيشى 1909 جىلى يگىلىك اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپ, 1995 جىلى ومىردەن وتكەنگە دەيىن سول اۋىلدا عۇمىر كەشكەن قايتالانباس ونەر يەسى. اتا-اناسىنان ەرتە ايىرىلعان ول تۋىسى بەگمان بودانوۆ دەگەن كىسىنىڭ وتباسىندا وسەدى. دومبىرانى جەتى جاسىندا وسى ەلگە اتى تانىمال قوسقۇلاق پىرىمبەت دومبىراشىدان ۇيرەنەدى. الايدا 18 جاسىندا شەشەك اۋرۋىنان ەكى كوزى بىردەي كورمەي قالادى. الايدا ول ارتىنا ولمەس مۇرا قالدىرعان كۇيشى ءارى كومپوزيتور رەتىندە ەل ەسىندە. ونىڭ ورىنداۋىنداعى 24 كۇي ۇلت مۋزىكاسىنىڭ اسىل قازىناسىنا قوسىلدى. بۇگىندە قازاق راديوسىنىڭ «التىن قورىندا» ساقتاۋلى تۇر. كەزىندە مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, ءۋالي بەكەنوۆ, ابدۋلحاميت رايىمبەرگەنوۆ سياقتى عالىمدار ءمادى كۇيشى جايلى ەڭبەكتەر جازدى. ال وسى ەسكەرتكىشتىڭ بوي كوتەرۋىنە دەمەۋشىلىك كورسەتكەن مارالتاي رايىمبەك ۇلى «التايدان بوي كوتەرىپ, جەرورتا تەڭىزىنە نايزاسىن شايعان ۇلى دالا پەرزەنتتەرىنىڭ قاي-قايسىسى دا اسپەتتەۋگە, ۇلىقتاۋعا لايىق» دەپ كونفەرەنتسيانى قورىتىندىلادى.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
