اتالعان كولىكتەردى شىعاراتىن استاناداعى «قازاقستان پاراماۋنت ينجينيرينگ» كاسىپورنى 2015 جىلى ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن اشىلدى. بۇل قازاقستان مەن وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى كومپانيالارىنىڭ بىرلەسكەن كاسىپورنى. ەلوردانىڭ يندۋستريالاندىرۋ پاركىندە ورنالاسقان كاسىپورىندا قازىرگى كۇنى ناعىز «وتقا سالساڭ جانبايتىن, سۋعا سالساڭ باتپايتىن» بروندى تەحنيكانىڭ بىرنەشە ءتۇرى جاسالادى.
«بىزدە كولىكتەرگە قويىلاتىن ەڭ باستى تالاپ – جاۋىنگەرلەردىڭ ءومىرىن ساقتاۋعا ىقپالى. قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى ناتو-نىڭ STANAG ستاندارتتارىنا سايكەس كەلەدى. كولىكتەردىڭ كورپۋسى دا, تەرەزەلەرى دە 7,62 كاليبرلى ۆينتوۆكانىڭ وعىن وتكىزبەيتىنى زەرتحانادا تەكسەرىلىپ, ءتيىستى ستاندارتتار بەرىلگەن. بۇل كولىكتەر بىرىنشىدەن, ساربازداردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن الەمدەگى ەڭ سەنىمدى كولىك ءتۇرى سانالادى. ەكىنشىدەن, جىلدامدىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. باسقا كولىكتەر جەتە المايتىن جولسىز جەرلەرگە, شىعا المايتىن بيىكتەرگە سالىستىرمالى تۇردە جىلدام جەتەدى. ۇشىنشىدەن, كوماندالىق باسقارۋ وتە جەڭىل. ول ءۇشىن زاماناۋي ناۆيگاتسيالىق قۇرالدار قولدانىلادى», دەيدى كومپانيا ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى كوبەي جاقسىباي ۇلى.
اۋماعى 13 500 شارشى مەتردى قۇرايتىن شاعىن زاۋىتتىڭ نەگىزگى ءوندىرىس قۋاتى جىلىنا 120 ماشينا شىعارۋعا قاۋقارلى. الايدا اشىلعانىنا ءۇش جىلدىڭ شاماسى بولعان كاسىپورىن بۇگىندە بۇل مەجەگە جەتە قويماعان. كوزدەگەن ماقساتتى ەڭسەرۋ الداعى ەكى-ءۇش جىلدىڭ جوسپارىندا بار.
زاۋىتقا سىرتتان تەك بولات تاقتايلار, ياعني وق وتكىزبەيتىن كولىكتەردىڭ سىرتقى قاڭقاسىنا, ىشكى ءىرى بولشەكتەرىنە قاجەتتى شيكىزات قانا تاسىمالدانادى ەكەن. شيكىزاتتى لازەرمەن كەسىپ-ءپىشۋ, بالقىتۋ, جابىندىلارىن بوياۋ, قۇراستىرۋ, ساپاسىن سىناپ كورۋ, باسقا قاجەتتى بولشەكتەردى جاساۋ, بۇزىلعان تەحنيكانى قايتا جوندەۋ, ۋاقىت تالابىنا ساي جاڭعىرتۋ سىندى شەتى مەن شەگى كورىنبەيتىن قىرۋار جۇمىستىڭ ءبارى وسى جەردە جۇزەگە اسادى. ۇساق بۇراندالاردان باستاپ, وق وتكىزبەيتىن شىنى تەرەزە, قارۋدىڭ وپتيكالىق قۇرىلعى سياقتى جاراقتارى, ەكيپاجداردىڭ ءوزارا بايلانىس قۇرالى, بارلىعى – وتاندىق ءونىم.
كاسىپورىندا جالپى 180-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەسە, ونىڭ ەكەۋى عانا شەتەلدىك ازامات ەكەن. ەكەۋى عانا دەپ ەرەكشەلەپ ايتۋىمىزدىڭ دا سەبەبى بار. ويتكەنى مۇنداي بىرلەسكەن كومپانيالاردا شەتەلدىكتەردىڭ كوپ جۇرەتىنى ۇيرەنشىكتى جاعداي ەكەنى راس. ال مۇندا نەگىزىنەن وتانداستارىمىز جۇمىسپەن قامتىلعان. وار-لىق كومپانيامەن بىرلەسكەندەگى باستى پايدا – ولاردىڭ تەحنولوگياسىن تارتۋ. ياعني, نەگىزگى ينۆەستيتسيا – بىزگە كەلگەن يننوۆاتسيا. سەبەبى وار كومپانيالارىنىڭ اسكەري تەحنيكالاردى جاساۋداعى تاجىريبەسى الەم ەلدەرى ءۇشىن ۇلگى ەكەنى ءمالىم. ونى, اسىرەسە ەۋروپا مەن اقش سياقتى الپاۋىتتاردىڭ جوعارى باعالاۋىنان-اق بايقاۋ قيىن ەمەس. وڭتۇستىك افريكاداعى ايگىلى «Paramount Group» كومپانياسى قۇرلىقتا عانا ەمەس, سۋدا, اۋەدە جۇرەتىن اسكەري كولىكتىڭ بارلىق ءتۇرىن شىعارادى جانە ەكسپورتتايدى. ياعني, زاماناۋي, بروندى اسكەري ۇشاقتار مەن تىكۇشاقتار, سۋدا سۇڭگيتىن, جۇزەتىن كولىكتەردى جاسايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اسكەري سالادا الەمگە ءماشھۇر, جاھاندىق كاسىپورىن. ونىڭ كەڭسە, بولىمشەلەرى دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە بار. ال قازاقستان – نەگىزىنەن جەرگىلىكتى تۇرعىندارى جۇمىس ىستەيتىن بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىپ وتىرعان العاشقى مەملەكەت.
«كاسىپورىندى تەحنيكالىق ماماندارمەن قامتۋ دا وڭاي بولمادى», دەيدى ك.جاقسىباي ۇلى. سەبەبى بۇل كومپانياعا جۇمىسقا قابىلداۋ ءۇشىن قويىلاتىن تالاپ وتە جوعارى بولعان. ەسەسىنە قازىر تەحنيك مامانداردىڭ اراسىندا شەتەلدە ءبىلىم العان بىلىكتى جاستار كوپ. «جۇمىسكەرلەردىڭ كوبى وار-داعى زاۋىتتاردا تاجىريبەدەن وتكەن. مۇندا كاسىبي بىلىكتىلىكتى ايتپاعاندا, ەڭبەك شارتىندا كورسەتىلگەن تالاپتاردى ورىنداۋعا دا ەرەكشە ءمان بەرىلەدى. سەبەبى تۇسىنىكتى, اسكەري تەحنيكا شىعاراتىن زاۋىت ستراتەگيالىق نىسان سانالادى. ماشينالاردىڭ جاسالۋ تەحنولوگياسى قۇپيا ۇستالۋعا ءتيىس», دەيدى باس ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى.
سونداي-اق ول كاسىبي مامانداردىڭ ىرىكتەلۋىنىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە زاۋىت كونسترۋكتورلىق بيۋرونى دامىتۋعا دا اسا ءمان بەرىپ وتىرعانىن ايتتى. ياعني, وڭتۇستىكافريكالىق «Paramount Group» كومپانياسىنىڭ تەحنولوگياسىن جەتىلدىرىپ, كاسىپورىن باسشىلىعى جەكە كونسترۋكتورلىق مەكتەبىن دامىتپاق. «قازىر جاڭادان قۇرىلعان بيۋرودا «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا ءبىلىم العان جاس ماماندار قىزمەت ەتۋدە. وسى كونسترۋكتورلىق بيۋرونى جەتىلدىرۋ ارقىلى بىزدە جاڭا ماشينالار مەن تەحنولوگيالار شىعارىلادى دەپ ايتا الامىز», دەيدى.
قازىردىڭ وزىندە كاسىپورىندا كۇشەيتىلگەن ميناعا قارسى MRAP ۇلگىسىندەگى بروندى ماشينالار شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار بار. ال ءبىزدىڭ ماماندار تەحنولوگيانى جەتىلدىرىپ, تەحنيكانى ءوز ەلىمىزگە بەيىمدەپ, كليماتتىڭ اسەرىنەن باستاپ, باسقا دا قاجەتتى تالاپتاردى ەسكەرە وتىرىپ سۇرانىسقا ساي جاساپ شىعارۋعا قاۋقارلى. ال ەرەكشە تەحنولوگيانى تالاپ ەتەتىن بروندى كولىكتەردىڭ, مىقتى اسكەري ماشينالاردىڭ بۇگىندە ءوز ماماندارىمىزدىڭ قولىنان جاسالىپ جاتقانى ءبىز ءۇشىن ماقتانارلىق جايت.
ماشينا جاساۋ سالاسى تۋرالى اڭگىمە بولا قالسا, كوبى بىردەن ەلىمىزدەگى اۆتوكولىكتەر ءوندىرىسى, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى تۋرالى ايتا باستايتىنى راس. ارينە اسكەري سالاداعى مۇنداي قۋاتتى تەحنيكانى جاساۋ ءبىر كەزدەرى ءبىز ءۇشىن مۇمكىن ەمەستەي كورىنەتىن. الايدا ەلىمىزدەگى قارقىندى دامۋ باعدارلامالارىنىڭ, الەمدىك ساياسات ساحناسىنداعى بيىك بەدەلىنىڭ, ءتىپتى ەڭبەكقور, جىگەرلى ازاماتتارىنىڭ ارقاسىندا بۇل بەلەستى دە باعىندىردىق.
كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, زاۋىتتاعى ەكى شەتەلدىكتىڭ ءبىرى دەلپورت يوحان مىرزا ەلىمىزدىڭ بۇل سالاداعى جەتىستىگى مەن سوعان جەتەر جولدا تانىتقان تاباندىلىعىن جوعارى باعالايدى.
«مەن قازاقستانعا العاش رەت 2014 جىلى كەلدىم. بۇل ەكى مەملەكەت اراسىنداعى كەلىسسوزدەردىڭ قىزعان كەزى, بىرلەسكەن كومپانيا قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋعا تاياعان شاق بولاتىن. مەن سول كەزدەسۋلەرگە قاتىستىم. قازىرگىدەي جەتىستىككە جەتۋ, جوق جەردەن اسكەري تەحنيكا شىعاراتىن كاسىپورىن سالۋ وڭاي بولعان جوق. بىرىنشىدەن, بىزگە بەرىلگەن ۋاقىت وتە تىعىز ەدى. جوبا قولعا الىنىپ, كەلىسىمدەر جاسالعان سوڭ 15 ايدىڭ ىشىندە زاۋىتتى قۇرۋ تالابى تۋىندادى. قازاقستاندا بۇرىن-سوڭدى مۇنداي تەحنولوگياداعى زاۋىت بولماعاندىقتان ونىڭ قاجەتتى قۇرىلعىلارىن تۇگەندەۋ قيىنعا سوقتى. الەمنىڭ كوپتەگەن كومپانيالارىمەن بايلانىس ورناتۋعا تۋرا كەلدى. بۇل رەتتە مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى كاسىپورىندارمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ, ولاردان قاجەتتى قۇرالداردى الدىرتۋ كۇش-جىگەردى تالاپ ەتتى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىزدى لوگيستيكا قينادى. ءارى الىس بولعان سوڭ باعا جاعىنان دا سالماق سالدى. ال قازىر لوكاليزاتسيانىڭ 70 پروتسەنتىن ءوزىمىز جاسايمىز, ءبىزدى قامتاماسىز ەتەتىن بىرقاتار كومپانيالار, زاۋىتتار قۇرىلدى. كەلەسى جىلى وسى لوكاليزاتسيا جاعدايىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ويدا بار. بۇل باعاعا دا ءبىرشاما اسەرىن تيگىزەر ەدى. وسىنىڭ ءبارى قازاقستاندىق ارىپتەستەرىمنىڭ ماڭداي تەر, ەرەن ەڭبەگى, ماقساتقا جەتۋدەگى جىگەرلى مىنەزدەرىنىڭ ارقاسى», دەيدى شەتەلدىك مامان.
سونداي-اق ول بۇگىندە ەلىمىزدە جاسالىپ جاتقان برونەترانسپورتەرلەر الەمدىك نارىققا دا قابىلەتتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازىر شەتەلدىك اسكەريلەر دە ءبىزدىڭ ونىمدەرگە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتىر ەكەن. اسىرەسە تاياۋ شىعىس پەن وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنەن سۇرانىس بار. «الداعى 2 جىلدا اۋقىمدى ەكسپورتقا شىعۋدى جوسپارلاۋدامىز. ەكسپورتقا باعىتتالاتىن نەگىزگى ماشينا – «بارىس» 6ح6. بۇل تەحنيكا اتالعان وڭىردە سۇرانىسقا يە», دەيدى ءوندىرىس باسشىلىعى.
«بەيبىتشىلىكتى قالاساڭ – سوعىسقا دايىن بول» دەگەن دە قاناتتى ءسوز بار. بۇگىندە قازاقستاننىڭ بەيبىت ەل ەكەنى تورتكۇل دۇنيەگە ءمالىم. دەگەنمەن وزگە ەلدەرمەن تەرەزە تەڭەستىرىپ, تەڭ اتانىڭ ۇلىنداي سويلەسە الۋ ءۇشىن مىقتى اسكەري تەحنيكا مەن مىعىم ساربازدار قاجەت. ونىڭ ۇستىنە ءبىز تىلگە تيەك ەتكەن اسكەري تەحنيكالار بەيبىت ماقساتتاعى تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا دا تاپتىرمايتىن كومەكشى. ال اسكەري تەحنيكا ءوندىرۋدىڭ ەكونوميكالىق پايداسى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. ولاي بولسا, وسى ساناتتاعى كاسىپورىنداردىڭ جىل سايىن قۋاتى ارتىپ, ءوندىرىسىنىڭ ورىستەۋى وتە وزەكتى. بۇل كاسىپورىن دا كەلەشەكتە قازاقستان ەكونوميكاسىنا زور ۇلەس قوسارىنا ءۇمىتتىمىز.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
