حالىقارالىق مويىنداۋ جانە بىتىمگەرشىلىك باستامالار
بۇگىنگى قازاقستان – ساياسي تۇراقتى, الەمدىك قوعامداستىققا ورنىقتى ينتەگراتسيالانعان, ەكونوميكاسى سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان دەموكراتيالىق مەملەكەت. ونىڭ حالىقارالىق ارەناداعى جەتىستىكتەرى شىن مانىندە تاڭعالارلىقتاي. قىسقا ۋاقىت ىشىندە الەمنىڭ 180 مەملەكەتىمەن ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناتىلدى.
1991 جىلعى 29 تامىزدا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل وقيعا يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋدىڭ جانە ودان باس تارتۋدىڭ جاھاندىق پروتسەسىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭى بولدى. 2015 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماشىلىعىمەن يادرولىق قارۋدان ازات الەمدى قۇرۋ تۋرالى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسيا قابىلدادى.
قازاقستان «جاسىل» ەكونوميكا جەتىستىكتەرىن كورسەتۋدىڭ بىرەگەي الاڭىنا اينالعان ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن وتكىزۋگە ۇمىتكەر بولعان 162 ەلدىڭ اراسىنان كورمەنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وتكىزۋ قۇقىعىن جەڭىپ الدى. كورمەگە قاتىسۋشىلار مەن كوپتەگەن تۋريستەر جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىنداعى يننوۆاتسيالىق شەشىمدەرمەن, قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرىمەن جانە ونىڭ تۋريستىك الەۋەتىمەن تانىستى. حالىقارالىق قوعامداستىق استانا قالاسىندا وتكەن ەكسپو كورمەسىنىڭ ناتيجەلەرىن جوعارى باعالادى.
قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ مۇشەسى اتاندى, كوپتەگەن بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارعا توراعالىق ەتتى, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017-2018 جىلدارداعى تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلاندى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن تۇراقتى وتكىزۋ پروتسەسىن ىسكە قوستى.
قازاقستاننىڭ بىتىمگەرشىلىك ميسسياسى ۋشىققان حالىقارالىق داعدارىستار كەزىندە كورىندى, ءبىزدىڭ رەسپۋبليكا مەدياتور رەتىندە ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنە بەلسەندى اتسالىستى. قازاقستان يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىن تالقىلاۋ ءۇشىن ءوز الاڭىن ۇسىندى, ديپلوماتيا تاريحىندا «استانا پروتسەسى» دەپ اتالعان, سيرياداعى قارۋلى قاقتىعىستاردى باسەڭدەتۋگە, بەيبىت كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە ۇمتىلعان قادامدار وڭ ناتيجەسىن بەردى.
باستى قۇندىلىق
وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ باسىندا بەلەڭ العان وقيعالاردى سارالاي وتىرىپ, سول كەزەڭدە رەسپۋبليكانىڭ الدىندا تۇرعان اۋقىمدى مىندەتتەر دەڭگەيىن جانە قابىلداناتىن شەشىمدەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ وراسان بولعانىن تۇسىنەسىڭ. وتپەلى كەزەڭدە نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇكىلحالىقتىق قولداۋعا يە بولىپ, ەلىمىزدى قيىن-قىستاۋ كەزەڭنەن الىپ شىعۋ, بيلىك ينستيتۋتتارىن قالىپتاستىرۋ, حالىقارالىق بايلانىستاردى جولعا قويۋ, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق دامۋ باعدارلارىن انىقتاۋ سياقتى اۋقىمى زور, كۇردەلى مىندەتتەردى شەشە ءبىلدى.
جاڭا مەملەكەتتىلىكتىڭ نەگىزدەرى قازاق كسر-ءنىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيادا (1990 ج. 25 قازان), «مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىك تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا (1991 ج. 16 جەلتوقسان) جانە ەلىمىزدىڭ ءبىرىنشى كونستيتۋتسياسىندا (1993 ج. 28 قاڭتار) قالاندى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قولدانىستاعى اتا زاڭنىڭ جوباسىن 1995 جىلعى ناۋرىز ايىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىندا ۇسىندى.
قوعامدىق كەلىسىم قاعيداتى ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىزدىڭ ءبىرىنشى بابىندا بەكىتىلدى, بۇل ونىڭ باسىمدىعىن ايعاقتايدى جانە ناسىلدىك, ەتنوستىق, ءدىني جانە الەۋمەتتىك قاتىستىلىعىنا قاراماستان, بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن نورمالارمەن كۇشەيتىلدى.
ء وزىنىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2000 جىلى نيۋ-يوركتە وتكەن مىڭجىلدىق سامميتىندە قابىلدانعان دەكلاراتسيانىڭ دايەكسوزىن كەلتىردى: «ەتنومادەني كوپقىرلىلىق – ادامزاتتىڭ اسا قۇندى جەتىستىگى, سوندىقتان الەمدىك مادەنيەتتى جانە بارلىق وركەنيەتتەر اراسىنداعى ديالوگتى بەلسەندى تۇردە ىنتالاندىرۋ كەرەك». بۇل جونىندە مەملەكەت باسشىسى بىلاي دەيدى: «مىڭجىلدىق سامميتىندە ايتىلعان جايتتىڭ ءبارى مەن ءۇشىن جاس كەزىمنەن اكسيوما بولاتىن. مەن كىشىسى دە, ۇلكەنى دە بار ءار ءىستىڭ ناتيجەسى كەلىسىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىككە بايلانىستى ەكەنىن جاقسى بىلەتىنمىن».
پرەزيدەنت قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XVI سەسسياسىندا اتاپ وتكەندەي, كونستيتۋتسيا مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جاي عانا قۇرداستار ەمەس, «تۇراقتىلىقتىڭ, جاڭارۋدىڭ جانە گۇلدەنۋدىڭ ىرگەتاسىنا اينالعان ەكى ۇلى قۇندىلىق». اسسامبلەيا مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق ىرگەتاستىڭ بەرىكتىگىن ۇلتتىق سانانىڭ ءار ءتۇرلى پوليۋستەرىن شوعىرلاندىرۋشى, بىرىكتىرۋشى, تابىستىرۋشى باستاۋلارىمەن قامتاماسىز ەتەدى.
قحا-نىڭ كونستيتۋتسيالىق مارتەبەسى
اتا زاڭعا 2007 جىلعى 21 مامىردا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردان كەيىن اسسامبلەيا ماجىلىسكە 9 دەپۋتات سايلاۋ قۇقىعى بار كونستيتۋتسيالىق مارتەبەگە يە بولدى. اسسامبلەيانىڭ پارلامەنتتەگى كەپىلدى وكىلدىگى دەموكراتيالاندىرۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگىنە اينالدى. كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىك قازاقستاننىڭ ەتنوستارىنا جوعارى زاڭ شىعارۋ ورگانىندا ءوز مۇددەلەرىن بىلدىرۋگە جانە ەلدىڭ بىرلىگى مەن تۇتاستىعىنا ىقپال ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
2008 جىلعى 20 قازاندا قابىلدانعان «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تۋرالى» زاڭ قوعامدىق كەلىسىمنىڭ نەگىز قۇراۋشى كونستيتۋتسيالىق قاعيداتىن ومىرشەڭ ەتۋ باعىتىنداعى جۇمىستىڭ قيسىندى جالعاسى بولدى. زاڭنىڭ 3-بابىندا اتاپ وتىلگەندەي, اسسامبلەيانىڭ ماقساتى قازاق حالقىنىڭ توپتاستىرۋشى ءرولىن ارقاۋ ەتە وتىرىپ, قازاقستاندىق پاتريوتيزم, قازاقستان ەتنوستارىنىڭ ازاماتتىق جانە رۋحاني-مادەني ورتاقتىعى نەگىزىندە قازاقستاندا قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى.
ەلدە ەتنوسارالىق ۇدەرىستەردى تىگىنەن دە, كولدەنەڭىنەن دە باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسى قالىپتاسىپ, جۇمىس ىستەۋدە. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ جوبالارىن, مەدياتسيانى دامىتۋ, قايىرىمدىلىق قىزمەتتى ۇيلەستىرۋدى ىسكە اسىرۋ بويىنشا مەملەكەتتىك جانە ازاماتتىق ينستيتۋتتارمەن ءوزارا تىعىز بايلانىس ورنادى.
ەتنومادەني بىرلەستىكتەر – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشى وزەگى. ولاردىڭ ءوسۋ قارقىنىن مىناداي دەرەكتەردەن بايقاۋعا بولادى. 1995 جىلى قحا ءبىرىنشى سەسسياسىنا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن 40 ەتنومادەني بىرلەستىكتىڭ وكىلدەرى قاتىستى. بۇگىنگى تاڭدا ولاردىڭ جالپى سانى 1111-گە جەتتى, ونىڭ ىشىندە 29-ى – رەسپۋبليكالىق بىرلەستىك. رەسپۋبليكاداعى 40 دوستىق ءۇيى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر ءۇشىن رەسۋرستىق, مادەني جانە ادىستەمەلىك ورتالىقتاردىڭ ءرولىن اتقارادى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قازاقستاندىق بىرەگەيلىك پەن بىرلىكتى, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ودان ءارى نىعايتۋ مەن دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزەدى. قازاقستاندىق ەتنوستاردى شوعىرلاندىرۋعا ىقپال ەتەتىن مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن ازاماتتاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى.
رۋحاني جاڭعىرۋ – جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا پرەزيدەنتتىڭ ەل ىشىندەگى جانە الەمدىك كەڭىستىكتەگى ساياسي-قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى رەتكە كەلتىرۋگە جانە ۇيلەستىرۋگە باعىتتالعان جارلىقتارى, زاڭدار جانە زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر قابىلداندى.
1997 جىلى «قازاقستان – 2030» ستراتەگياسىن قابىلداۋ قازاقستاننىڭ نارىقتىق, الەۋمەتتىك باعدارلانعان ەكونوميكاسىن قۇرۋدىڭ العاشقى قادامى بولدى. قازاقستاندىقتار الدىنا قويىلعان مىندەتتەردى ويداعىداي ورىندادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن, «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, «اقپاراتتىق قازاقستان – 2020», تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋ, ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ, «دەنساۋلىق» باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا دايەكتى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
مەملەكەت باسشىسى 2018 جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ء«بىز جاڭا زامانعا ساي بولۋ ءۇشىن ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى تاريحي ورلەۋ باستاۋىندا تۇرعان ءبىرتۇتاس ۇلت بولۋىمىز كەرەك» دەپ اتاپ ءوتتى. وسىنداي جاعدايدا عانا ءبىز «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسىندا كوزدەلگەندەي, الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلامىز. قازاقتىڭ «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەگەن ماقالى وسى ورايدا ورىندى ايتىلعان.
بۇگىنگى الەمدەگى جاعداي جەدەل وزگەرىستەرىمەن, تۇراقسىزدىعىمەن جانە بولجاۋ مۇمكىندىگىن شەكتەۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. الەمدىك تۇراقسىزدىقتىڭ جاڭا تەگەۋرىندەرى, ساندىق ءداۋىردىڭ ەكونوميكاعا ىقپالى, ەكولوگيا جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرى, دۇنيەتانىمدىق جانە قۇندىلىقتىق داعدارىستار سياقتى زاماناۋي قاتەرلەر ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدىڭ بارلىق سالاسىنىڭ جاڭارۋىنىڭ جوعارى قارقىنىن قالىپتاستىرۋدا. سوندىقتان جاڭعىرۋدىڭ تابىستى بولۋى جالپىمەملەكەتتىك, جالپىۇلتتىق, جالپىازاماتتىق قولداۋعا بايلانىستى. ويتكەنى قوعامنىڭ ىشكى تۇتاستىعى ساقتالعان جاعدايدا عانا بولاشاقتى باعامداپ, مەجەلەگەن ماقساتقا سەنىممەن ىلگەرىلەۋگە بولادى.
رۋحاني جاڭعىرۋ ءبىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ, حالىقتىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىن كوتەرۋدىڭ, عالامدىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ كەپىلىنە اينالدى. ونىڭ باستى ماقساتتارى مەن باعىتتارى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا باياندالعان. مەملەكەتتىك بيلىك جانە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى جۇيەسىنە ينتەگراتسيالانعان اسسامبلەيا قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ ماقساتىندا رۋحاني جاڭعىرۋ يدەياسىن ناسيحاتتاۋ مەن ىلگەرىلەتۋ ءرولىن اتقارادى.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ, ونىڭ نەگىزىندە ىسكە قوسىلعان جوبالاردىڭ سارقىلماس تاربيەلىك جانە رۋحاني-ادامگەرشىلىك الەۋەتىن كورسەتتى. جاڭا باعىتتار پايدا بولۋدا. بارلىق جوبالارعا ستۋدەنتتەر مەن مەكتەپ وقۋشىلارى تارتىلعان, كوپ ءىستىڭ باسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «جاڭعىرۋ جولى» رەسپۋبليكالىق جاستار قوزعالىسى تۇر. رەسپۋبليكاداعى كيەلى جەرلەردى عىلىمي زەردەلەۋ جانە جۇيەلەۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. جالپىۇلتتىق ماڭىزى بار 185, ال جەرگىلىكتى ماڭىزى بار 463 كيەلى وبەكت انىقتالدى.
«قازاقتانۋ» مادەني-اعارتۋشىلىق جوباسىنا باستاماشىلىق جاسالدى. وسى جوبا ارقىلى قازاقستاندىقتار قازاق حالقىنىڭ تاريحىن تەرەڭىرەك تانىپ, مادەنيەتىمەن جانە سالت-داستۇرلەرىمەن جەتە تانىسادى. جوبانىڭ ماقساتى – ۇرپاقتار اراسىنداعى بايلانىستاردى دامىتۋ, جالپىقازاقستاندىق قۇندىلىقتاردى جانە قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋ جانە نىعايتۋ. قازاق حالقىنىڭ ۇزدىك سالت-داستۇرلەرى رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ ماڭىزدى العىشارتى بولۋى ءتيىس.
ءبىز – قازاقستاندىقتارمىز!
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا 100-دەن استام ەتنوس وكىلدەرى تۇرادى. ءبىر عاسىردان اسا كەزەڭ ىشىندە ستولىپيندىك رەفورما, رەۆوليۋتسيا, ازامات سوعىسى مەن دۇنيەجۇزىلىك سوعىستار, جاپپاي دەپورتاتسيالاۋ, بەسجىلدىق قۇرىلىستار جانە تىڭ جەرلەردى يگەرۋگە بايلانىستى رەسپۋبليكاعا قونىس اۋدارعان, بىراق ۇلتتىق ارتىقشىلىعى نەمەسە وزگەشەلىگى بولۋى تۋرالى يدەيالارعا قارسى ورنىقتى يممۋنيتەتى بار ازاماتتىق قوعام قالىپتاستى. كونستيتۋتسيا «الەۋمەتتىك, ناسىلدىك, ۇلتتىق, ءدىني, تەكتىك جانە رۋلىق» باسىمدىقتى ناسيحاتتاۋعا نەمەسە ۇگىتتەۋگە جول بەرمەيدى.
اتا زاڭدا بارلىق ەتنوستار ءۇشىن ورتاق ازاماتتىق-قۇقىقتىق مارتەبە ايقىندالعان. تەگىن ورتا ءبىلىم بەرۋ, جوو-دا وقىتۋدىڭ گرانتتىق جۇيەسى, مەملەكەتتىك قىزمەتكە جانە بەدەلدى كومپانيالارعا ىرىكتەۋ كريتەريلەرى تالانتتى جانە ماقساتىنا جەتۋگە ۇمتىلاتىن جاستارعا تابىستى بولۋعا جانە قوعامداعى ءوز ورنىن تابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تالانتتى جاستارعا جول اشۋ, بيىك مانساپقا جەتۋ ءۇشىن جاسالعان قولايلى جاعدايلاردىڭ جانە قوعامدىق كەلىسىمنىڭ كونستيتۋتسيالىق ءپرينتسيپىنىڭ تيىمدىلىگىنىڭ كورنەكى ۇلگىسى – «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ارنايى جوباسى – «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم». قوعامدىق ونلاين-داۋىس بەرۋدىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا, ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرى – قازاقتار مەن ورىستار, ۋكرايندار مەن بەلورۋستار, كورەيلەر مەن ۇيعىرلار, نەمىستەر, ارمياندار, ەۆرەيلەر مەن ينگۋشتار جەڭىسكە جەتتى.
ەلىمىزدە بىرلىك پەن كەلىسىم نىعايىپ, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك تابىستارعا جەتۋگە, ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, ءار ازاماتتىڭ ءبىلىم الۋىنا, ماماندىعىن, كاسىپكەرلىك قىزمەتتى تاڭداۋعا ەركىندىك بەرىلۋىنە, انا ءتىلىن ۇيرەنۋىنە, مادەنيەتىن, سالت-داستۇرلەرىن, شىعارماشىلىعىن دامىتۋىنا كەپىلدىك بەرەتىن, ءبىزدىڭ بارشا تابىستارىمىزدىڭ باستاۋى, تۇراقتىلىق پەن تاتۋلىقتىڭ بەرىك تۇعىرى – ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىز. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حاتشىلىعىمەن بىرلەسىپ, «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم» جوباسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستى.
ءبىرىنشى كەزەڭنىڭ جەڭىمپازدارى اگرارشى ۆلاديمير اكۋلوۆ, قۇرىلىسشى گاريك بەرنەتسيان, ماتەماتيك ولەگ پيمەنوۆ, مەكتەپ ديرەكتورى تاتيانا نەمتسان, وپەرا ءانشىسى مەدەت چوتاباەۆ, ساياحاتشى ماعجان ساعىمباەۆ, رەجيسسەر-ستسەناريس ازيز زايروۆ, پوليتسيا قىزمەتكەرى يۋري حون, كونكي سپورتىنان الەم چەمپيونى دەنيس كۋزين جانە باسقا دا كوپتەگەن قاتىسۋشىلار تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. ولار – ەلىمىزدىڭ التىن قورى, قازاقستاندىق رۋحتىڭ كورىنىسى, بىرلىك پەن كەلىسىم يدەياسىن ناسيحاتتاۋشىلار. بىزدە ءوز ىسىنە بەرىلگەن, ماقساتىنا لايىق, جىگەرلى ادامدار بار, ەندەشە, جاڭا جەتىستىكتەر مەن جەڭىستەر دە كوپ بولادى!
لەونيد پروكوپەنكو,
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى
