23 جەلتوقسان، 2011

ەلباسى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بولدى

155 رەت كورسەتىلدى

كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇ­مىس ساپارىمەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنا كەلدى، دەپ حا­بار­لا­دى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

اقتاۋ قالاسىندا پرەزيدەنت وبلىس اكتيۆىمەن، كورنەكتى جۇرت­­شىلىق، زيالى قاۋىم وكىل­دە­رى­مەن، مۇناي كومپانيالارى ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ وكىلدەرى­مەن كەزدەسىپ، جاڭاوزەن قالا­سىندا ورىن العان قايعىلى وقي­عالار ماسە­لەلەرى جونىندە كەڭەس وتكىزدى.

مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە جاڭاوزەن قالاسىن قالپىنا كەلتىرۋ، قالانىڭ تىرشىلىگىن قام­تا­ما­سىز ەتەتىن نىسانداردىڭ جۇمىس ىستەۋىن جولعا قويۋ، سونداي-اق جۇمىستان شىعارىلعان ەڭبەك­كەر­لەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءجو­نىندە بارلىق شارانىڭ قابىل­دا­نا­تىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە، پرەزيدەنت قازاقستان زاڭنا­ما­لارىنىڭ بارلىق تالاپتارىن بۇل­جىتپاي ورىنداۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.

مەملەكەت باسشىسى وبلىس اكتيۆىنە جاڭا اكىمدى تانىستىردى. ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحا­تى­نىڭ كەلىسىمىمەن ءوڭىر اكىمى لاۋا­زىمىنا باۋىرجان مۇحامەتجا­نوۆ تاعايىندالدى.

پرەزيدەنت قىرىمبەك كوشەر­باەۆقا جەمىستى جۇمىسى ءۇشىن ري­زاشىلىعىن ءبىلدىرىپ، سوڭعى ءبىر­نەشە جىلدا ءوڭىر ۇلكەن ەكونو­مي­كالىق تابىسقا جەتكەنىن اتاپ ءوتتى.

پرەزيدەنت ءوزىنىڭ تاپسىر­ما­سى بويىنشا پرەمەر-مينيستر­دىڭ ءبى­رىنشى ورىنباسارى ءومىر­زاق ءشو­كەەۆ باستاعان ارنايى ۇكىمەتتىك كوميسسيا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بولىپ، تۇرعىن­دار­مەن كەزدەسۋ ءوت­كىزگەنىن، جاع­دايدى سول جەردە جان-جاقتى تەك­سەرگەنىن ايتتى. ۇكىمەت جا­ڭاوزەندەگى ءتارتىپ­سىز­دىك­تەردىڭ سالدارىن جويۋ جانە قالانى قالپىنا كەلتىرۋ بوي­ىن­شا ار­نايى شارالار جوسپارىن بەكىتتى. وسى ماقساتقا ۇكىمەت تارا­پى­نان 3 ملرد. تەڭگەدەن استام سوما ءبولىنىپ وتىر. جەكە مەنشىك يەلەرىنىڭ زارداپ شەككەن نى­ساندارىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن تىس قاراجات تارتۋ قاراستىرىلعان.

قازىرگى كەزدە جاڭاوزەن قالا­سىن­داعى جاعداي تۇراقتان­دى­رىل­عان. باسقارۋ ورگاندارى قالىپتى رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇر.

مەملەكەت باسشىسى اتاپ كور­سەتكەندەي، جاپپاي ءتارتىپسىز­دىك­تەر­دىڭ تۋىنداۋىنا بۇزاقى توپ­تىڭ ءىس-ارەكەتتەرى باستى سەبەپ بول­عان. ولار جۇمىستان بوساتىل­عان قىز­مەتكەرلەر مەن «وزەن­مۇنايگاز» كومپانياسى باس­شى­لىعى اراسىن­داعى ۇزاققا سوزىل­عان ەڭبەك جان­جالىن پايدا­لانعان.

– ۇكىمەت، «سامۇرىق-قازىنا» قورى، «قازمۇنايگاز» كومپانيا­سى مەنىڭ ەڭبەك داۋىن دەر كەزىندە شەشۋ جونىندەگى تاپسىرمامدى ورىن­دامادى. وكىنىشكە قاراي، ولار بۇل ماسەلەنى شەشۋدە ءدار­مەنسىزدىك تا­نىتتى. ۇلتتىق كومپانيا مەن ونىڭ ەنشىلەس قۇ­رىلىمدارىنىڭ باسشىلىعىندا كوپتەگەن كەزدەي­سوق ادامدار بول­عان. وسىنىڭ بار­لىعى مەنەدجمەنت تيىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ سوقتىردى. سون­دىقتان مەن «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپا­نيا­سىنىڭ جاڭا باس­شىلىعىنا ءلاززات قيىنوۆتى، ال «قاز­مۇنايگاز» ءبو» كومپانيا­سى­نىڭ باسشىلىعىنا اليك ايدار­باەۆ­تى تاعايىندايمىن، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ۇكىمەتكە وكىلەتتى ۇكىمەتتىك قۇرىلىمداردىڭ، «قاز­مۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ اتال­عان جاعدايداعى ءىس-قيمىلىن جان-جاقتى تەكسەرىپ، كىنالىلەردى جازالاۋ، سونداي-اق «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ باسقارۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار بەرۋدى تاپسىردى.

كەڭەس قورىتىندىسى بوي­ىن­شا مەملەكەت باسشىسى وكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ال­دىن­دا قىسقا مەرزىمدە جاڭاوزەن قالاسىنداعى جاعدايدى قالپىنا كەلتىرۋ بوي­ىن­شا بارلىق قاجەتتى شارالاردى قا­بىل­داۋ مىندەتى تۇرعانىن اتاپ ءوتتى.

مەملەكەت باسشىسى سونداي-اق جاڭاوزەن قالاسىندا بولىپ، قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن تانىستى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپپاي تارتىپسىزدىكتەر كەزىندە قيراپ-ب ۇلىنگەن نىسان­دار­دا بولىپ، قالا تۇرعىن­دارى­مەن، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستى.

سودان كەيىن ەل پرەزيدەنتى قالا اكتيۆىمەن، مۇناي ۇيىمدارى ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى.

كەزدەسۋ بارىسىندا مەملەكەت باس­شىسى قازاقستان قوعامىنىڭ باس­تى قۇندىلىعى – تاۋەلسىزدىك، بەي­بىتشىلىك جانە كەلىسىم ەكەنىن اتادى.

– جيىرما جىل بۇرىن، حال­قىمىزدىڭ تاريحىندا ءبىز تۇڭعىش رەت تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزدىك. ءبىز وسى قاسيەتتى قۇندىلىقتى با­عا­لاي بىلۋگە ءتيىستىمىز. تاۋەل­سىز­دىكتىڭ 20 جىلدىعىنداعى جاپپاي تارتىپسىزدىكتەر ءبىزدىڭ بارلىق حال­قىمىزدىڭ جازعىرۋىن تۋعىز­دى. شاحتەرلەر، مەتاللۋرگتەر، ەڭ­بەك ۇجىمدارى بۇكىل ەلىمىز بويىنشا تارتىپسىزدىكتەردى جاز­عىر­دى، – دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

كەزدەسۋ بارىسىندا ل.قيىنوۆ ءسوز سويلەدى. ول جۇمىستان بوسا­تىل­­عان قىزمەتكەرلەردى ەڭبەككە ور­نا­لاس­تىرۋدى قوسا العاندا، بارلىق پروبلەمالاردىڭ تاياۋ ۋاقىتتاردا شەشىلەتىنىنە سەندىردى. ا.ايدارباەۆ پرەزيدەنتتىڭ بار­لىق تاپسىر­ما­لارىنىڭ ەڭ قىسقا مەرزىمدە ورىن­دالاتىنىن اتاپ كورسەتتى.

– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى، تاريحي وتانىنا ورالعان ءبىزدىڭ وتان­داستارىمىزعا ءسىز جەكە قولداۋ كورسەتىپ كەلەسىز. ءبىز سىزگە، ءسىزدىڭ ەڭ­بەگىڭىزگە، وسى ساتتە قولداۋ كور­سەتىپ جانە پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن كەلگەنىڭىزگە ريزامىز، –  دەپ اتاپ ءوتتى «نۇرلى كوش» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا كەلگەن وتانداستاردىڭ قالالىق ءبىر­لەس­تىگىنىڭ توراعاسى س.مۇقاشەۆ.

مەملەكەت باسشىسى قوعام­دا­عى بەيبىتشىلىك پەن  كەلىسىمنىڭ قا­زاق­ستان­دىقتاردىڭ باستى قۇن­دى­لىق­تارى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ماڭ­عىستاۋ – بۇل ەجەلدەن قازاق­تاردا تۇراقتىلىقتىڭ، بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ تىرەگى بولىپ سانالعان عاسىرلار بويعى داستۇرلەر مەكەنى.

– ەگەر بىزدە بەيبىتشىلىك پەن ءبىتىم ورناسا، وندا ءبىزدىڭ بالا­لارى­مىز دا باقىتتى بولادى. حالىق بىرلىگى – ول ءبىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز دەگەن ۇلى ابايدىڭ ءسوزىن ۇمىتپاڭىزدار، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ۇكىمەتكە مەيلىنشە قىسقا مەرزىمدە جاڭاوزەن قا­لاسىنداعى قيراعان نىسانداردى جەدەل قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن بار­لىق ۇيىمداستىرۋ، قارجى ماسە­لە­لەرىن شەشۋدى جانە قالانىڭ تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن نىسان­داردىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. مەم­لەكەت باسشىسى ەلدىڭ وزگە وڭىرلەرىنىڭ قالانىڭ قيراعان نى­ساندارىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن كومەك كورسەتۋگە ۇمتىلىس ءبىلدىرىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سىرتىندا ن.نازارباەۆ وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ دە قيراعان نى­سان­داردى قالپىنا كەلتىرۋگە جانە قالانى كورىكتەندىرۋگە ىقپال ەتەتىندەرىن حابارلادى.

پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي، ۇكى­مەتكە، «سامۇرىق-قازىنا» ۇلت­تىق ءال-اۋقات قورىنا «قاز­مۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانيا­سى­نىڭ قۇرى­لىم­دىق بولىمشەلەرىنە زاڭدى تۇل­عا مارتەبەسىن بەرۋ ءجو­نىندە شە­شىم قابىلداۋ كەرەك. بۇل ولار­دىڭ ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ الەۋ­مەت­تىك ماسەلەلەرىن شۇعىل تۇردە شەشىپ وتىرۋلارى ءۇشىن قاجەت.

مەملەكەت باسشىسى ومىرزاق شوكەەۆ باسقاراتىن ۇكىمەتتىك كو­ميسسياعا ەكى اپتا ىشىندە «وزەن­مۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ قىز­مەت­­كەرلەرى مەن جاڭاوزەن قالاسى تۇرعىندارىنىڭ نارازىلىعىن تۋ­دىرعان بارلىق سەبەپتەردى انىق­تاۋ­دى جانە ول سەبەپتەردى جويۋ ءجو­نى­نەن ۇسىنىستار ءتۇسىرۋدى تاپسىردى.

پرەزيدەنت ءاربىر جاڭا­وزەن­دىك­تىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننو­ۆا­تسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭ­­بەرىندە اشىلعان  كاسىپ­ورىن­دار­دىڭ بىرىندە جۇمىسقا ورنا­لاسۋعا مۇمكىندىگى بار ەكەنىن اتاپ كور­سەتتى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ باس پرو­كۋراتۋراعا، ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە جاپپاي تارتىپسىزدىك فاكتىلەرى بويىنشا قىلمىستىق ىستەردى تەرگەۋ جونىنەن بارلىق قا­جەتتى شارالار قابىلداۋدى تاپ­سىردى. بارلىق كىنالىلەر مەن جاپ­پاي تارتىپسىزدىك تۋدىرۋشى­لار­دى انىقتاۋ جانە ىزدەۋ ءجو­نىندەگى جۇمىستاردى كۇ­شەي­تۋ قا­جەت. تەرگەۋ بارىسى، ماڭ­عىستاۋ وبلىسى ارداگەرلەر كەڭە­سىنىڭ توراعاسى ومىرزاق وزعانباەۆ باس­تاعان قوعامدىق كوميسسيانى تارتا وتىرىپ، اشىق جانە جاريا تۇردە جۇرۋگە ءتيىس.

پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي، ساراپشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى، ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك ساراپ­شى­لار دا بۇل ارنايى ۇيىمداس­تى­رىلعان اكتسيا، جاڭاوزەندەگى جاپپاي تارتىپسىزدىكتەر «ناقتى ۇيىم­داستىرىلۋى مەن وتكىزىلۋ ۋاقىتى ايعاقتاپ وتىرعانداي، ارانداتۋ­شىلىق سيپاتتاعى جوسپارلانعان اكتسيا»  دەگەن پىكىردى ۇستانادى. بۇتىندەي العاندا، بۇل وقيعانى، سول سياقتى ونى شەشۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءىس-قيمىلىن  شەتەلدىكتەر وبەك­تيۆتى تۇرعىدا ءتۇسىنىپ وتىر.

جاڭاوزەندەگى قايعىلى ءجايت ەلدىڭ بۇكىل ازاماتتارى ءۇشىن ورتاق قايعىعا اينالدى، دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى ءسوزىنىڭ سوڭىندا. بۇكىل قازاقستاندىقتار تارتىپسىزدىكتەردى ۇيىمداستى­رۋ­شى­لاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىن ءبىر­اۋىزدان ايىپتادى. جاڭاوزەندەگى وقيعا قازاقستاندىق قوعامداعى تۇراقتىلىق پەن بىرلىكتى نى­عاي­تۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ءىس جۇزىندە كورسەتىپ بەردى. بۇگىندە الەمدە بىردە-ءبىر ەل تەڭدەسى جوق جا­ھان­دىق ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ زاردابىنا اينالىپ وتىرعان جاپپاي تارتىپسىزدىكتەردەن قاشىپ قۇتىلا العان جوق.

– قازاقستاندىقتاردىڭ ءبىرلى­گى­نىڭ، ءبىرىزدى جۇرگىزىلگەن الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ار­قا­سىندا بىزدە جاڭاوزەندەگى قا­لىپتى ءومىردى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى بۇكىل قاجەتتى جۇمىس­تار­دى بارىن­شا قىسقا مەرزىمدە اتقارىپ شى­عۋ­عا بارلىق ءمۇم­كىندىكتەر بار. وسى­عان وراي بار­لىق مەملەكەتتىك ور­گان­دارعا بىرلەسكەن جانە ءوزارا ءۇي­لەستىرىلگەن جۇمىستاردى ۇيىم­داس­تى­رۋدى تاپ­سىرامىن. بارلىق جۇ­مىس شاپشاڭ، بارىنشا قىسقا مەرزىمدە  اتقارىلۋعا ءتيىس. تەرگەۋ با­رى­­سىن مەن جەكە باقىلاۋىمدا ۇس­تاي­تىن بولامىن، دەدى مەملەكەت باسشىسى.

-----------------------------------------

سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو، ب.وتارباەۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

7 ءوڭىر «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • كەشە

كوبەلەكتەر كورمەسى

ايماقتار • كەشە

كوكشەدەگى ونەر سايىسى

ايماقتار • كەشە

"حات قورجىن"

قوعام • كەشە

قوڭىر اۋەن

ونەر • كەشە

بالقاشتان باستاۋ الدى

ايماقتار • كەشە

كوتەرمەاقى كولەمى ءوستى

ايماقتار • كەشە

جىرشىلىق ونەر – جان ازىعى

ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

جاڭارعان جولدار – تاۋەلسىزدىك تارتۋى

قازاقستان • 21 قىركۇيەك، 2021

داعدارىس پەن دارمەنسىزدىك

ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2021

ۇلتتى ۇلىقتايتىن سۋرەتكەر

تەاتر • 21 قىركۇيەك، 2021

قازاق شىعارماسى اقش-تا باعالاندى

ادەبيەت • 21 قىركۇيەك، 2021

تاشەنوۆتىڭ قالتا ساعاتى

تاريح • 21 قىركۇيەك، 2021

سيقىرلى ساز

ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

دۇنيەجۇزىلىك كورمە – دۋبايدا

وقيعا • 21 قىركۇيەك، 2021

العا باستايتىن باعىت-باعدار ايقىن

ەل جانە ەلباسى • 21 قىركۇيەك، 2021

تۇراقتى ازىق-ت ۇلىك جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ

ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2021

نورۆەگيانىڭ ۇلتتىق مىندەتى

الەم • 21 قىركۇيەك، 2021

اقمولا وبلىسىندا زاڭسىز تسەح انىقتالدى

ايماقتار • 21 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار