كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنا كەلدى, دەپ حابارلادى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
اقتاۋ قالاسىندا پرەزيدەنت وبلىس اكتيۆىمەن, كورنەكتى جۇرتشىلىق, زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن, مۇناي كومپانيالارى ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, جاڭاوزەن قالاسىندا ورىن العان قايعىلى وقيعالار ماسەلەلەرى جونىندە كەڭەس وتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە جاڭاوزەن قالاسىن قالپىنا كەلتىرۋ, قالانىڭ تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن نىسانداردىڭ جۇمىس ىستەۋىن جولعا قويۋ, سونداي-اق جۇمىستان شىعارىلعان ەڭبەككەرلەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءجونىندە بارلىق شارانىڭ قابىلداناتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنت قازاقستان زاڭنامالارىنىڭ بارلىق تالاپتارىن بۇلجىتپاي ورىنداۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.
مەملەكەت باسشىسى وبلىس اكتيۆىنە جاڭا اكىمدى تانىستىردى. ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ كەلىسىمىمەن ءوڭىر اكىمى لاۋازىمىنا باۋىرجان مۇحامەتجانوۆ تاعايىندالدى.
پرەزيدەنت قىرىمبەك كوشەرباەۆقا جەمىستى جۇمىسى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, سوڭعى ءبىرنەشە جىلدا ءوڭىر ۇلكەن ەكونوميكالىق تابىسقا جەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت ءوزىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا پرەمەر-مينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءومىرزاق ءشوكەەۆ باستاعان ارنايى ۇكىمەتتىك كوميسسيا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بولىپ, تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ ءوتكىزگەنىن, جاعدايدى سول جەردە جان-جاقتى تەكسەرگەنىن ايتتى. ۇكىمەت جاڭاوزەندەگى ءتارتىپسىزدىكتەردىڭ سالدارىن جويۋ جانە قالانى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا ارنايى شارالار جوسپارىن بەكىتتى. وسى ماقساتقا ۇكىمەت تاراپىنان 3 ملرد. تەڭگەدەن استام سوما ءبولىنىپ وتىر. جەكە مەنشىك يەلەرىنىڭ زارداپ شەككەن نىساندارىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن تىس قاراجات تارتۋ قاراستىرىلعان.
قازىرگى كەزدە جاڭاوزەن قالاسىنداعى جاعداي تۇراقتاندىرىلعان. باسقارۋ ورگاندارى قالىپتى رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇر.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەندەي, جاپپاي ءتارتىپسىزدىكتەردىڭ تۋىنداۋىنا بۇزاقى توپتىڭ ءىس-ارەكەتتەرى باستى سەبەپ بولعان. ولار جۇمىستان بوساتىلعان قىزمەتكەرلەر مەن «وزەنمۇنايگاز» كومپانياسى باسشىلىعى اراسىنداعى ۇزاققا سوزىلعان ەڭبەك جانجالىن پايدالانعان.
– ۇكىمەت, «سامۇرىق-قازىنا» قورى, «قازمۇنايگاز» كومپانياسى مەنىڭ ەڭبەك داۋىن دەر كەزىندە شەشۋ جونىندەگى تاپسىرمامدى ورىندامادى. وكىنىشكە قاراي, ولار بۇل ماسەلەنى شەشۋدە ءدارمەنسىزدىك تانىتتى. ۇلتتىق كومپانيا مەن ونىڭ ەنشىلەس قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلىعىندا كوپتەگەن كەزدەيسوق ادامدار بولعان. وسىنىڭ بارلىعى مەنەدجمەنت تيىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ سوقتىردى. سوندىقتان مەن «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ جاڭا باسشىلىعىنا ءلاززات قيىنوۆتى, ال «قازمۇنايگاز» ءبو» كومپانياسىنىڭ باسشىلىعىنا اليك ايدارباەۆتى تاعايىندايمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ۇكىمەتكە وكىلەتتى ۇكىمەتتىك قۇرىلىمداردىڭ, «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ اتالعان جاعدايداعى ءىس-قيمىلىن جان-جاقتى تەكسەرىپ, كىنالىلەردى جازالاۋ, سونداي-اق «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ باسقارۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار بەرۋدى تاپسىردى.
كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەت باسشىسى وكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ الدىندا قىسقا مەرزىمدە جاڭاوزەن قالاسىنداعى جاعدايدى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋ مىندەتى تۇرعانىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى سونداي-اق جاڭاوزەن قالاسىندا بولىپ, قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن تانىستى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپپاي تارتىپسىزدىكتەر كەزىندە قيراپ-ب ۇلىنگەن نىسانداردا بولىپ, قالا تۇرعىندارىمەن, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستى.
سودان كەيىن ەل پرەزيدەنتى قالا اكتيۆىمەن, مۇناي ۇيىمدارى ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستان قوعامىنىڭ باستى قۇندىلىعى – تاۋەلسىزدىك, بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم ەكەنىن اتادى.
– جيىرما جىل بۇرىن, حالقىمىزدىڭ تاريحىندا ءبىز تۇڭعىش رەت تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزدىك. ءبىز وسى قاسيەتتى قۇندىلىقتى باعالاي بىلۋگە ءتيىستىمىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنداعى جاپپاي تارتىپسىزدىكتەر ءبىزدىڭ بارلىق حالقىمىزدىڭ جازعىرۋىن تۋعىزدى. شاحتەرلەر, مەتاللۋرگتەر, ەڭبەك ۇجىمدارى بۇكىل ەلىمىز بويىنشا تارتىپسىزدىكتەردى جازعىردى, – دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
كەزدەسۋ بارىسىندا ل.قيىنوۆ ءسوز سويلەدى. ول جۇمىستان بوساتىلعان قىزمەتكەرلەردى ەڭبەككە ورنالاستىرۋدى قوسا العاندا, بارلىق پروبلەمالاردىڭ تاياۋ ۋاقىتتاردا شەشىلەتىنىنە سەندىردى. ا.ايدارباەۆ پرەزيدەنتتىڭ بارلىق تاپسىرمالارىنىڭ ەڭ قىسقا مەرزىمدە ورىندالاتىنىن اتاپ كورسەتتى.
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, تاريحي وتانىنا ورالعان ءبىزدىڭ وتانداستارىمىزعا ءسىز جەكە قولداۋ كورسەتىپ كەلەسىز. ءبىز سىزگە, ءسىزدىڭ ەڭبەگىڭىزگە, وسى ساتتە قولداۋ كورسەتىپ جانە پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن كەلگەنىڭىزگە ريزامىز, – دەپ اتاپ ءوتتى «نۇرلى كوش» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا كەلگەن وتانداستاردىڭ قالالىق ءبىرلەستىگىنىڭ توراعاسى س.مۇقاشەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قوعامداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىقتاردىڭ باستى قۇندىلىقتارى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ماڭعىستاۋ – بۇل ەجەلدەن قازاقتاردا تۇراقتىلىقتىڭ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ تىرەگى بولىپ سانالعان عاسىرلار بويعى داستۇرلەر مەكەنى.
– ەگەر بىزدە بەيبىتشىلىك پەن ءبىتىم ورناسا, وندا ءبىزدىڭ بالالارىمىز دا باقىتتى بولادى. حالىق بىرلىگى – ول ءبىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز دەگەن ۇلى ابايدىڭ ءسوزىن ۇمىتپاڭىزدار, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ۇكىمەتكە مەيلىنشە قىسقا مەرزىمدە جاڭاوزەن قالاسىنداعى قيراعان نىسانداردى جەدەل قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن بارلىق ۇيىمداستىرۋ, قارجى ماسەلەلەرىن شەشۋدى جانە قالانىڭ تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن نىسانداردىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. مەملەكەت باسشىسى ەلدىڭ وزگە وڭىرلەرىنىڭ قالانىڭ قيراعان نىساندارىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن كومەك كورسەتۋگە ۇمتىلىس ءبىلدىرىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سىرتىندا ن.نازارباەۆ وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ دە قيراعان نىسانداردى قالپىنا كەلتىرۋگە جانە قالانى كورىكتەندىرۋگە ىقپال ەتەتىندەرىن حابارلادى.
پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, ۇكىمەتكە, «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنا «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنە زاڭدى تۇلعا مارتەبەسىن بەرۋ ءجونىندە شەشىم قابىلداۋ كەرەك. بۇل ولاردىڭ ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شۇعىل تۇردە شەشىپ وتىرۋلارى ءۇشىن قاجەت.
مەملەكەت باسشىسى ومىرزاق شوكەەۆ باسقاراتىن ۇكىمەتتىك كوميسسياعا ەكى اپتا ىشىندە «وزەنمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن جاڭاوزەن قالاسى تۇرعىندارىنىڭ نارازىلىعىن تۋدىرعان بارلىق سەبەپتەردى انىقتاۋدى جانە ول سەبەپتەردى جويۋ ءجونىنەن ۇسىنىستار ءتۇسىرۋدى تاپسىردى.
پرەزيدەنت ءاربىر جاڭاوزەندىكتىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە اشىلعان كاسىپورىنداردىڭ بىرىندە جۇمىسقا ورنالاسۋعا مۇمكىندىگى بار ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ باس پروكۋراتۋراعا, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە جاپپاي تارتىپسىزدىك فاكتىلەرى بويىنشا قىلمىستىق ىستەردى تەرگەۋ جونىنەن بارلىق قاجەتتى شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. بارلىق كىنالىلەر مەن جاپپاي تارتىپسىزدىك تۋدىرۋشىلاردى انىقتاۋ جانە ىزدەۋ ءجونىندەگى جۇمىستاردى كۇشەيتۋ قاجەت. تەرگەۋ بارىسى, ماڭعىستاۋ وبلىسى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ومىرزاق وزعانباەۆ باستاعان قوعامدىق كوميسسيانى تارتا وتىرىپ, اشىق جانە جاريا تۇردە جۇرۋگە ءتيىس.
پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي, ساراپشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى, ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك ساراپشىلار دا بۇل ارنايى ۇيىمداستىرىلعان اكتسيا, جاڭاوزەندەگى جاپپاي تارتىپسىزدىكتەر «ناقتى ۇيىمداستىرىلۋى مەن وتكىزىلۋ ۋاقىتى ايعاقتاپ وتىرعانداي, ارانداتۋشىلىق سيپاتتاعى جوسپارلانعان اكتسيا» دەگەن پىكىردى ۇستانادى. بۇتىندەي العاندا, بۇل وقيعانى, سول سياقتى ونى شەشۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءىس-قيمىلىن شەتەلدىكتەر وبەكتيۆتى تۇرعىدا ءتۇسىنىپ وتىر.
جاڭاوزەندەگى قايعىلى ءجايت ەلدىڭ بۇكىل ازاماتتارى ءۇشىن ورتاق قايعىعا اينالدى, دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى ءسوزىنىڭ سوڭىندا. بۇكىل قازاقستاندىقتار تارتىپسىزدىكتەردى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىن ءبىراۋىزدان ايىپتادى. جاڭاوزەندەگى وقيعا قازاقستاندىق قوعامداعى تۇراقتىلىق پەن بىرلىكتى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ءىس جۇزىندە كورسەتىپ بەردى. بۇگىندە الەمدە بىردە-ءبىر ەل تەڭدەسى جوق جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ زاردابىنا اينالىپ وتىرعان جاپپاي تارتىپسىزدىكتەردەن قاشىپ قۇتىلا العان جوق.
– قازاقستاندىقتاردىڭ ءبىرلىگىنىڭ, ءبىرىزدى جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ارقاسىندا بىزدە جاڭاوزەندەگى قالىپتى ءومىردى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى بۇكىل قاجەتتى جۇمىستاردى بارىنشا قىسقا مەرزىمدە اتقارىپ شىعۋعا بارلىق ءمۇمكىندىكتەر بار. وسىعان وراي بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا بىرلەسكەن جانە ءوزارا ءۇيلەستىرىلگەن جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋدى تاپسىرامىن. بارلىق جۇمىس شاپشاڭ, بارىنشا قىسقا مەرزىمدە اتقارىلۋعا ءتيىس. تەرگەۋ بارىسىن مەن جەكە باقىلاۋىمدا ۇستايتىن بولامىن, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
-----------------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
