وكىنىشكە قاراي, كەڭەس وداعىنىڭ ىشىندە حالىقتار اراسىنداعى ينتەرناتسيونالدىق دوستىق تۋرالى اڭگىمە وتە كوپ ايتىلعانىمەن شىنتۋايتىندا, حالىقارالىق وليمپيادالىق سايىستار باستالعاندا «كۋبەرتەننىڭ قاعيدالارى» ۇمىتىلىپ قالىپ جاتاتىن. جاسىراتىن نەسى بار, اركىمگە ارمانداي بولعان الەمدىك سپورتتىق سىناقتارعا قازاق جاستارى جۇرەك قالاۋىنشا قاتىسا المادى.
مىڭنان ءبىر مۇمكىندىك تۋعان ساتتە عانا ولار جارىس الاڭىنا شىقتى, شىققان بويدا وزدەرىنىڭ كىم ەكەنىن تانىتا ءبىلدى. سودان قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن عانا بارىپ ءبىزدىڭ جاستارىمىزدىڭ سپورت الاڭدارىندا باعى اشىلىپ, جۇلدىزى جاندى. اتاعى الەمگە تانىمال بولعان ايگىلى مارافونشى ادىلبەك شاياحمەتوۆ تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا تالايىمىزدىڭ, ءتىپتى ءوز باسىمىزدان وتكەرگەن سپورتتاعى ساياساتتىڭ ءسولبىر سولاقاي دا وسال تۇستارى مەنىڭ ەسىمە ەرىكسىز ورالادى.
سوناۋ 1973 جىلدىڭ وزىندە ەركىن كۇرەستەن ورتا ازيا اسكەري وكرۋگىنىڭ چەمپيونى اتانعان ادىلبەك شاياحمەتوۆتىڭ سپورتتاعى ەڭ جۇلدىزدى ءساتى بايراقتى سول باسەكەدەن سوڭ ءبىرجولاتا اياقتالادى دەپ كىم ويلاعان؟! ويتكەنى بالۋانعا الماتىدان ارى اتتاپ باسۋعا, حالىقارالىق دارەجەدەگى باسەكەلەستەرمەن بەلدەسىپ, باق سىناسۋعا «ورىن بولعان جوق».
ەڭ جانعا باتاتىنى, سپورتتاعى مۇنداي كەدەرگىلەردەن ءوتۋ-وتپەۋ تاعدىرى سول جىلدارداعى بولاشاق سپورت جۇلدىزى اتاناتىن ءاربىر قازاق جاسىنىڭ ماڭدايىنا جازىلىپ قويعان ەدى. كۋبەرتەننىڭ ارمانىن ورىنداۋعا كەڭەس وداعىنىڭ پارتيا باسشىلارى مەن سپورت سالاسىنىڭ فۋنكتسيونەرلەرى سونشالىقتى بەيىل تانىتپادى. ويتكەنى مەملەكەت «كسرو – ءبىر ۇلت» دەگەن ولشەمدى قاعيدامەن ءومىر ءسۇردى.
سونىمەن مەنىڭ اڭگىمەمە وزەك بولعان تانىمال سپورتشى ادىلبەك شاياحمەتوۆ كىم؟ قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاندا ادىلبەك شاياحمەتوۆ قىرىقتىڭ قىرقاسىنا شىققان ءوز ۇجىمىنداعى بەدەلدى ازاماتتىڭ ءبىرى, بىلىكتى ينجەنەر-تەحنولوگ قىزمەتىن اتقاراتىن. تال بويىندا بۇلا كۇشى تاسىپ تۇرعانىمەن بۇل جاستا سپورتشىلاردىڭ دەنى رەكوردتار جاساۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلىپ, كوبىسى جاتتىقتىرۋشىلىق قىزمەتكە نەمەسە باسقاداي ماماندىقتارعا اۋىسىپ جاتاتىن زاڭدىلىق بار.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, سپورتتىڭ كوپ تۇرىنەن الامان جارىستارعا قاتىسىپ جۇرگەن جىگىتتەرىمىز وردا بۇزار وتىزىندا نەگىزگى كاسىبىمەن قوشتاسادى. سپورت ءتارتىبى سولاي. الايدا ادىلبەك ءۇشىن, كەشەگى بالۋان ءۇشىن – جۇلدىزدى شاقتار جاسى قىرىقتىڭ قىرقاسىنا شىققاندا تۋدى. بۇل دا ءبىر سيقىرلى سپورت الەمىندەگى سىرى مول قۇبىلىس. كوز اشقاننان ادال ەڭبەكتىڭ, تازا ماڭداي تەردىڭ وتەۋىن جاقسى ءبىلىپ وسكەن جىگەرلى ازامات ءوز ءومىرىنىڭ وسى كەزەڭىنەن جاڭاشا جول ىزدەيدى.
سونىمەن ءبىزدىڭ ادىلبەك كادىمگى كاسىبي قىزمەتتە ءجۇرىپ-اق جۇرەك قاعىسىنىڭ امىرىمەن ءبىرجولاتا الىس قاشىقتىقتاعى مارافوندىق جارىسقا جۇگىرۋگە بەل شەشە كىرىسەدى. الدىمەن قازاقستان اۋماعىندا 42 كيلومەترلىك مارافوندىق جارىسقا ءتۇسىپ, باعىن سىناپ كوردى. كوپ كەشىكپەي جەلاياقتار قاتارىنان قايمىقپاي ورىن الادى. اششى تەرى شىعىپ, ىشتەگى بۇلا كۇشى تابيعي جانارتاۋداي بۇلقىنعان ادىلبەك سول كۇندەرى شىن مانىندە ءوزىن حالىقارالىق ۇلكەن جارىستار قول بۇلعاپ شاقىرىپ تۇرعانىن سەزىنگەن دە شىعار-اۋ!
ءوزىم دە كۋامىن, وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنىڭ ەكىنشى جارتىسىنان كەيىن-اق قازاق جاستارىنىڭ ەسىمدەرى حالىقارالىق جارىستاردا اۋىزعا ءىلىنىپ, كوك بايراعىمىز كوككە ورلەپ جەلبىرەي باستادى. ءبىر عانا مىسال, ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز مارافونشى ادىلبەك شاياحمەتوۆ وتكەن وسى مەرزىم ىشىندە قازاقستان مەن الەمدىك جارىستاردا, سونداي-اق ازيا قۇرلىعىنداعى سايىستاردى قوسقاندا مارافوندىق جارىستان بارلىعى 35 رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلىپ ۇلگەرىپتى. سونىڭ ەڭ العاشقىسى دا سۇبەلىسى – 2010 جىلى كۋالا-لۋمپۋر (مالايزيا) قالاسىندا جەڭىل اتلەتيكادان وتكەن ءحVى ازيا چەمپيوناتى.
وسى جارىستا كەشەگى ەركىن كۇرەستىڭ شەبەرى – جەرلەسىمىز ادىلبەك شاياحمەتوۆ 60 جاستان جوعارى توپ اراسىنداعى سايىستا كۇمىس مەدال يەلەندى. اراعا ەكى جىل سالىپ تايبەي قالاسىندا (تايۆان) وتكەن ءدال وسىنداي الەمدىك باسەكەدە, ول كەزدە 64 جاستا, موينىنا التىننان القا تاعىپ قازاقستاننىڭ تۋىن كوككە جەلبىرەتتى. دۇنيە جۇزىندە ءزاۋلىم ۇيلەرى كوكپەن تالاسىپ كۇللى ادامزاتتى تامساندىرعان تايۆانننىڭ اكىمشىلىك ورتالىعىندا وتكەن وسى بىرىنشىلىكتە ادىلبەك الەم چەمپيونى اتاندى! اسا تارتىستى باسەكەگە ازيا قۇرلىعىنىڭ 18 ەلىنەن بارلىعى 1800 سپورتشى قاتىسقان بولاتىن.
2014 جىلى جاپونيا استاناسى توكيودا وتكەن كەزەكتى ءحVىىى ازيا چەمپيوناتىندا تاعى دا كۇمىس جۇلدەگە يە بولدى. ايتپاقشى, وسىنىڭ الدىندا عانا, ياعني ءبىر جىل بۇرىن جەڭىل اتلەتيكادان سان-پاۋلۋ قالاسىندا (برازيليا) وتكەن مارافونشىلار جارىسىندا ونىڭ 7-ءشى ورىن الۋىنىڭ دا ماڭىزى زور.
قىسقا ۋاقىت ىشىندە مۇحيت اسىپ بارىپ مىڭ-سان ادام ىشىندە 7-ءشى ورىندى يەلەنۋ دە, مۇنى مارافونشىلاردىڭ وزدەرى وتە جاقسى تۇسىنەدى, ەرلىككە پارا-پار دەر ەدىم. سوڭعى 20 جىلدا جۇگىرگەن جولى جەر شارىن 5 رەت وراپ الاتىن قازاقستاننىڭ ارداگەر-مارافونشىسى, حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى ادىلبەك شاياحمەتوۆتىڭ قازاق سپورتى تاريحىنان ويىپ تۇرىپ العان ءوز ورنى بار.
جاستىعىندا تاپ كەلگەن ادىلەتسىزدىك كەدەرگىلەرگە مويىنسۇنباي, ناعىز سپورتشىعا ءتان مىنەز كورسەتە بىلگەن ادىلبەكتىڭ كوزدەگەن ارمانى بۇدان دا جوعارى ءارى اسقاق بولاتىن. ونىڭ اتادان دارىعان جىگەرىن جانيتىن اسىل قاسيەتتەرى بۇگىنگى جاس ۇرپاققا, جەتكىنشەكتەرىمىزگە, سپورت جولىن قۋعان ناعىز سايىپقىران ساڭلاقتارعا وتە ۇلكەن ۇلگى-ونەگە دەر ەدىم.
ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن شىنايى سپورتقا شىن كوڭىلىمەن ادالدىق تانىتقان, جارىس جولىنان شىقپاعان ادىلبەك توسىننان دۋشار بولعان كەسەلگە وتا جاساتۋ ۇستىندە كەنەتتەن كوز جۇمدى. اۋىر قاسىرەت, «قىران قازاسى قيادا» دەگەن وسى ەكەن. ناعىز سپورتشىعا ءتان سالماقتى دا سابىرلى بايسالدى ازاماتتىڭ, جاۋىرىنى جەر يىسكەمەگەن بالۋاننىڭ, الەمگە اتى تانىلعان جەلاياقتىڭ ءوزى تۋىپ-وسكەن ساۋرىق باتىر اۋىلىنداعى داڭقتى بابالارى جاتقان قاسيەتتى قورىمدا جامباسى جەرگە ءتيدى... نەبارى ءتورت ايدان سوڭ جەتپىس جاسقا تولار ەدى.
سپورتتىڭ جاس تالعامايتىنىن ءوزىنىڭ وسى سالاداعى ونەگەلى ءومىرى ارقىلى بارشاعا دالەلدەپ وتكەن ادىلبەكتىڭ ويلى جانارى, قولادان قۇيعانداي شىمىر سوم تۇلعاسى, قاراپايىم ازاماتتىق بولمىسى ءبىزدىڭ جادىمىزدا ماڭگىلىك ساقتالىپ قالدى.
جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, گرەك-ريم كۇرەسىنەن وليمپيادا جانە الەم چەمپيونى
الماتى وبلىسى,
جامبىل اۋدانى
