اتالمىش شاراعا اعارتۋشىنىڭ ءومىر-تاريحى جانە اتقارعان ءىس-ارەكەتتەرىنە قاتىستى دەرەكتى قۇجاتتار مەن زاتتىق بۇيىمدار اكەلىنىپتى. وسىلاردىڭ ءبىرى ىبىراي التىنسارين اتامىزدىڭ 1884 جىلى قازان قالاسىندا جارىق كورگەن اتاقتى «شاريعاتۋل – يسلام» كىتابىنىڭ تۇپنۇسقاسى.
بۇل جادىگەردى مۋزەيگە 2000 جىلى ويدا جوقتا قوستانايلىق ءدىندار, قالاداعى مارال يشان مەشىتىنىڭ مولداسى ەرتاي بالاحمەتوۆ اقساقال اكەلىپ تاپسىرعان ەكەن. ەرەكەڭنىڭ ايتۋىنشا, بۇل دۇنيە اۋلەتتىڭ قۇندى مۇراسى رەتىندە ۇزاق جىل ساندىقتا ساقتالىپ كەلگەن.
كەڭەس زامانىندا ىبىراي اتامىزدىڭ اتى قانشاما ۇلىقتالسا دا بۇل تۋىندىنى جارىققا شىعارۋعا مۇرا يەلەرى قورىققان. ويتكەنى ول تۇستا ءدىن-يسلامعا قاتىستى جاۋلىق كوزقاراس كۇشتى بولعاندىقتان قۇندى كىتاپتان ايىرىلىپ قالارمىز دەپ قورىققان. بۇل تۋىندىنى قازاق تىلىندە شاريعات ءىلىمى جايلى جازىلعان العاشقى وقۋلىق دەسە بولادى. وعان دەيىن قازاق دالاسىندا وقىتىلىپ كەلگەن يسلام ءىلىمىنىڭ قاينارى تاتار, پارسى, اراب تىلىندەگى وقۋلىقتار ەدى.
اتالمىش كىتاپتىڭ العى سوزىندە ىبىراي اتامىز بۇل ەڭبەكتى جازۋعا, بىرىنشىدەن, قازاق جاستارىنىڭ ءدىني ۇعىم-تۇسىنىگى باسقا ارناعا اۋىپ كەتپەۋى, ەكىنشىدەن, قازاقتىڭ جازبا ءتىلى بولاشاقتا تاتارلانىپ كەتۋ قاۋپى تۋىپ تۇرعاندىقتان قولىنا قالام الدىم دەپ, اشىق ايتادى.
كىتاپ ءتورت بابتان ء(بولىم) تۇرادى. اۋەلگىسىندە يمان تۋرالى بولسا, ەكىنشى بابتا, ناماز, ورازا, زەكەت, قاجىلىق جايلى تولىق تۇسىنىكتەمەلەر بەرىلىپ, وعان قوسا شاريعاتتاعى فيھح ىلىمىنە قاتىستى حارام, ماكرۋھ جايلى ءسوز بولادى. كەلەسى بابتار ادامعا بالاسىنا قاجەت اقلىق-ادەپتەر, ناماز دۇعالارىنىڭ قازاقشا ماعىناسى, سونىمەن قاتار ۇلىق مەيرام قۇربان ايتتىڭ پايدا بولۋ تاريحى مەن قۇرباندىق شالۋ قۇلشىلىعىن قالاي ورىنداۋ جايلى ماعلۇماتتار توپتاستىرىلعان.
بۇل ەڭبەك 1991 جىلى ءالتىنساريننىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا قازىرگى قازاق تىلىنە ساي ءتارجىمالانىپ, قولدانىستاعى كيريلليتسا ارپىنە كوشىرىلىپ «مۇسىلمانشىلىق تۇتقاسى» دەگەن اتپەن 100 مىڭ دانامەن جارىق كوردى.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
