سوڭعى بەس جىلدىڭ ىشىندە قالا اۋماعى ايتارلىقتاي كەڭەيىپ, حالقىنىڭ سانى ەكى ەسەگە ۇلعايعانىمەن قالاداعى قوعامدىق ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ سانى اۋەلگى قالپىندا قالعان بولاتىن. «ەستەرىڭىزدە بولسا, – دەدى ب.بايبەك, وتكەن كۇندەردى ەسكە الىپ: – كۇنى كەشە عانا ناۋرىزباي اۋداندىق پوليتسياسى جەرتولەدە تۇراقتاپ, ءتىپتى كەلۋشىلەردى قابىلدايتىن ورىن تاپپاعان بولاتىن», دەدى. بۇگىندە ول ولقىلىقتاردىڭ ورنى تولتىرىلعانداي. قازاقستانداعى ەڭ ءىرى ەكونوميكالىق ورتالىقتىڭ ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتىن جانداندىرۋ ءۇشىن وسى مەرزىم ىشىندە قالا بيۋدجەتىنەن 31 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. بۇل ارادا ەڭ الدىمەن الماتى پوليتسياسىنىڭ اقپاراتتىق «اقىلدى» شەشىمدەرگە ساي تسيفرلى جۇيەگە جاپپاي كوشىرىلگەنى نازار اۋدارارلىق جايت. 2015 جىلى قالا قوزعالىسىن نەبارى 64 بەينەكامەرا باقىلاسا, قازىرگى تاڭدا ونىڭ سانى 118-گە جەتكەن. تەك قانا 2017 جىلدىڭ ىشىندە كوشەدەگى بەينە باقىلاۋلاردىڭ ارقاسىندا 21,5 اكىمشىلىك ءتارتىپ بۇزۋشىلىق انىقتالعان. بارلىعى 1218 قىلمىس ءىزى سۋىماي اشكەرەلەنگەن. مۇنىڭ سىرتىندا جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ ماقساتىندا اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەگە كوشۋ ءۇشىن قوسىمشا 15 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ وتىر.
وسىدان 3 جىل بۇرىنعى قالانىڭ كۇللى ينفراقۇرىلىمى مەن ەكونوميكالىق احۋالىنا بۇگىنگى تسيفرلى جانە اقپاراتتىق مالىمەتتەر ولشەم بولماسى اقيقات. دەگەنمەن قالا تۇرعىندارىنىڭ جايلى ءومىرى مەن تىنىشتىعىنا كەپىل بولاتىن كەزەك كۇتتىرمەس تۇعىرلى تالاپتار ارقاشان شاھار باسشىسىنىڭ نازارىندا ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
سول سەبەپتى بۇگىن دە قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەلەرى الدىندا الماتىداعى سەل قاۋپى, سونداي-اق سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ايتىپ وتپەۋ مۇمكىن ەمەس. قازىر الاتاۋدىڭ قويناۋىنداعى مىڭجىلقى بوگەتىن بىرتىندەپ تولىقتاي جاڭعىرتىپ شىعۋ جوباسى ىسكە كىرىسكەن. كەلەسى جىلدان باستاپ ايۋساي مەن اقساي اڭعارلارىنداعى سەلگە توسقىن بولاتىن قۇرىلىس بوگەتتەرى سالىنا باستايدى.
سونىمەن قاتار قازىر الماتى قالاسىنىڭ 3D اۆتوماتتاندىرىلعان گەواقپاراتتىق كارتاسىن جەتىلدىرۋ جۇمىسى جالعاسۋدا. ونىڭ ءوزى مەگاپوليستىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى كوپتەگەن راسىمدەردى ونلاين تارتىبىنە اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەردى. كارتادا 169 قابات بويىنشا قۇرىلىسقا قاجەتتى قىزىل سىزىقتار, ينجەنەرلىك جەلىلەردىڭ قۋاتى, جەل باعىتى نەمەسە توپىراقتىڭ قۇرام-جايى سياقتى تەحنيكالىق دەرەكتەر كورسەتىلەدى. وسىلايشا 2019 جىلعا دەيىن الماتى قالاسىنىڭ ديزاين-كودىن جاساۋدى اياقتاۋ جوسپارلانۋدا.
قازىر الماتى قالاسىنىڭ الدىن الا ازىرلەنگەن ديزاين-كودىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى بويىنشا ىرگەلى جۇمىس جۇرۋدە. قالانىڭ ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسى مالىمدەگەندەي, 2020 جىلعا دەيىن الماتى قالاسىنىڭ ورتالىق بولىگىنىڭ بارلىق كوشەلەرى دانيالىق ساۋلەتشى يان گەيلدىڭ جوباسىنا سايكەس قايتا جاڭارتىلماق. باسقارمادا 15 كوشەنىڭ جانە ەكى جاعالاۋدىڭ قايتا قالپىنا كەلتىرىلۋىنە ارنالعان جوبا-سمەتالىق قۇجاتتامالارى قاتتاۋلى تۇر. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, الداعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە الماتى ادام تانىماستاي وزگەرەدى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىندا الماتى قالاسى ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ سايتىندا ءار تۇرعىن ءوزىنىڭ قالاعان جوباسىنا داۋىس بەرە الاتىن ازاماتتار مەن ازاماتتىق-تۇرعىن ءۇي نىساندارىن ترانسفورماتسيالاۋ بويىنشا ساۋالناما جۇرگىزىلدى. قازىر قالانىڭ 150 كوشەسىندە قۇرىلىس-جوندەۋ جۇمىستارى قايناپ جاتىر. الماتىنىڭ كوشەلەرىندەگى قاربالاس قىركۇيەك ايىندا تولىق اياقتالادى.
الماتى – جاستار قالاسى. قالا اكىمىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن 2020 جىلعا دەيىنگى جاستاردىڭ قالالىق جول كارتاسى جاسالىپ, سىرتتان كەلگەن جاستاردى ىسكەرلىككە, ءتۇرلى كاسىپتەرگە باۋليتىن لوفت-ورتالىق اشىلدى. ورتالىقتا قازىردىڭ وزىندە 7,8 مىڭ ادام جۇمىسقا تۇردى, 2,5 مىڭ ادامعا تەگىن كاسىبي ءبىلىم بەرىلۋدە. ارينە جاستاردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. وسى ماقساتتا قالادا «الماتى جاستارى» اتتى تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى جۇزەگە اسۋدا. مۇندا 35 جاسقا دەيىنگى جاستار جەكە پاتەر الۋ ءۇشىن بانكتەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الادى. بيىل «الماتى جاستارى» تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى بويىنشا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 2 ملرد تەڭگە بولىنگەن.
الماتىدا وتكەن القالى ءبىر جيىندا وڭىردەگى بۇۇ-نىڭ وكىلى ا.مۋنحتۋيا دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ەڭ مارتەبەلى 15 قالانىڭ ءتىزىمى جاسالۋ ۇستىندە ەكەندىگىن, ونىڭ قاتارىنان ورىن الۋعا الماتىنىڭ مۇمكىندىگى بارلىعى تۋرالى مالىمدەگەنى ەسىمىزدە. دەمەك, بۇل الماتى مەن شاھار باسشىلىعىنا حالىقارالىق دارەجەدە سەنىم كورسەتىلىپ وتىر دەگەن ءسوز.
الماتى – قازاقستانداعى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 20,9 پروتسەنتىن, بارلىق سالىق پەن سالىقتىق ەمەس ءتۇسىمنىڭ 32 پروتسەنتىن, بارلىق ساۋدا وپەراتسيالارىنىڭ 41 پروتسەنتىن يەلەنىپ, رەسپۋبليكاداعى ەڭبەككە جارامدى حالىقتىڭ 15%-ءىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
