12 تامىزدا اقتاۋدا قازاقستان, ازەربايجان, يران, رەسەي جانە تۇركمەنستان ەلدەرى پرەزيدەنتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن V كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ ءسامميتى وتپەك. كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق ستاتۋسىن انىقتاۋ ماقساتىندا بۇل سامميت شەشۋشى ءرول اتقارۋى ابدەن مۇمكىن. كەلىسسوزدەر بارىسىندا تاراپتار ساليقالى ۇستانىم تۇرعىسىنان كەلىپ, سامميت جۇمىسى بارىسىندا كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسياعا قول قويىلادى دەپ جوسپارلانۋدا.
بۇل جەردە ساليقالى ۇستانىم دەڭگەيى ءار ەلدىڭ ءوز ۇستانىمىن قانشالىقتى جۇمسارتۋعا دايىندىعىنان كورىنەتىن بولادى. بىتىمگە قول جەتكىزۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى شارتى وسى. ەگەر مەملەكەتتەر كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىنە بايلانىستى ورتاق كەلىسىمگە قول جەتكىزسە, ولار تەڭىز ايدىنىنداعى, تۇبىندەگى تالاستى اۋماقتاردا ورنالاسقان مۇناي جانە گاز كەنورىندارىن وڭدەۋگە, ەنەرگورەسۋرستاردى تاسىمالداۋعا, تەڭىز تۇبىنە مۇناي-گاز قۇبىرىن جۇرگىزۋگە بايلانىستى ماسەلەلەردى شەشە الاتىن بولادى.
كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبى سالاسىندا ءوندىرىستىڭ جەدەل دامۋى كاسپي تەڭىزىنىڭ تابيعاتىنا سالماق تۇسىرۋدە. سونىڭ سالدارىنان تەڭىزدىڭ بيولوگيالىق الۋاندىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا ناقتى شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋىنداۋدا. وسى ورايدا 12 تامىزدا قول قويۋعا دايارلانىپ جاتقان كونۆەنتسيا ەڭ الدىمەن ەكولوگيالىق سيپاتتاعى ماسەلەلەردى شەشۋگە, كوپجاقتى تيىمدىلىككە نەگىزدەلۋى ءتيىس.
ارينە, ەكولوگيالىق فاكتور ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى شەشىمدەرگە ەرەكشە ىقپال ەتەتىن بولادى, ال ترانزيتتىك-كولىكتىك جوبالار, بالىق اۋلاۋ مەن كەمە قاتىناسى ەكىنشى ورىنعا ىسىرىلاتىنى انىق. ياعني, «كاسپي بەستىگىنىڭ» مۇددەلەرى ەڭ الدىمەن ەكولوگيالىق ساياسات پريزماسى تۇرعىسىنان قاراستىرىلاتىنىن بايقاۋعا بولادى.
كاسپي ماڭايى مەملەكەتتەرى تەڭىزدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن ناقتىلاۋ بويىنشا وتكەن كەلىسسوزدەر ۇدەرىسى بەس ەلدىڭ ديپلوماتتارىنان ۇلكەن ەڭبەكتى, تاباندىلىقتى تالاپ ەتكەنى انىق. كەشەندى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋ ءۇشىن بويى كوپتەگەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا مەملەكەتتەر باسشىلارى دەڭگەيىندە 4, ال مينيسترلەر دەڭگەيىندە 8 كەزدەسۋ ءوتتى. بۇل كەزدەسۋلەر بارىسىندا مەملەكەتتەردىڭ ارقايسىسى كاسپي تەڭىزىنىڭ مارتەبەسىن انىقتاۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى ءتۇرلى ۇستانىمدا بولدى.
وسى ورايدا مەملەكەتتەر اراسىنداعى ۇزاق مەرزىمگە سوزىلعان كەلىسسوزدەر ۇدەرىسى اياقتالۋعا جاقىن دەپ ۇمىتتەنگىمىز كەلەدى. ويتكەنى كونۆەنتسيا قابىلدانىسىمەن كاسپيدى ءبولىسۋ بويىنشا داۋلى ماسەلەلەر كەزەڭ-كەزەڭىمەن رەتتەلەتىن بولادى. كونۆەنتسيامەن بىرگە دايىندالىپ جاتقان ەكونوميكالىق سيپاتتاعى قۇجاتتار كاسپي ماڭايى ەلدەرىنىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن كەڭەيتىپ, كولىكتىك باعىتتاردى ءارتاراپتاندىرۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرادى.
ال 10-11 تامىز كۇنى وتەتىن ارنايى جۇمىس توبىنىڭ 52-ءشى وتىرىسىن مەملەكەتتەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى دەڭگەيىندە وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. ازىرشە كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن ناقتىلايتىن ساياسي شەشىم جوق, سوندىقتان ماڭىزدى ەكونوميكالىق جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋى وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر.
ءادىلحان عادەلشيەۆ,
قسزي سىرتقى ساياسات جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ءبولىمىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى
