ورال قالاسىندا تۋىپ-وسكەن تابيعات تولەمىس ۇلى كىشكەنتايىنان قولونەرگە قۇمار بولىپتى. بالقيا اپاي ۇلىنىڭ ۆانناداعى سابىن اتاۋلىنى قويماي, قىرناپ-جونىپ, نەشە ءتۇرلى ءمۇسىن جاساپ تاستايتىنىن جىر قىلىپ ايتادى. بىردە تابيعات پلاستيليننەن ادامنىڭ باسىن جاساپ, توڭازىتقىشقا سالىپ قويعان ەكەن. اشىپ قالعان اناسى قورىققاننان شالقاسىنان تۇسە جازداعان. وسىنداي «قىزىقتارىنا» قاراماي, بالا بويىنان ورەلى ونەردىڭ ۇشىعىن كورگەن انا ونى ءاردايىم قولداپ, كوركەمونەر مەكتەبىندە وقىتىپتى. كەيىن تابيعاتتىڭ ءوزى ونەردىڭ سوڭىنا شىنداپ ءتۇسىپ, اۋەلى الماتى كوركەمونەر ۋچيليششەسىن, ودان سوڭ اباي اتىنداعى الماتى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن ءبىتىردى.
– مەن «جالقاۋ» سۋرەتشىمىن, – دەيدى تابيعات ازىلدەپ. – تابيعاتتىڭ ءوزى جاساعان عاجايىپ نارسەلەردى ءسال عانا وڭدەي سالامىن.
تابيعات تولەمىس ۇلى اعاشتان, سۇيەكتەن, مۇيىزدەن, تەرىدەن, ءتىپتى مەتالدان دا تالاي تۋىندىلاردى جاسادى. بىراق ونىڭ ەڭ سۇيىكتى كاسىبى – كادىمگى تەرىنى اينالدىرۋ.
شىندىعىندا قازاق قولونەرىندە تەرى وتە ءجيى قولدانىلاتىن ماتەريالعا جاتادى. ات ابزەلدەرى, تورسىق, كۇبى, سابا سەكىلدى كۇندەلىكتى تۇرمىس بۇيىمدارى, جارعاق شالبار, بىلعارى تون – وسىنىڭ ءبارى دە مال باققان قازاقتىڭ كۇندە كورىپ جۇرگەن بۇيىمى عوي. ساقتالۋى قيىن بولعاندىقتان تالاي-تالاي تەرى جادىگەر ۇمىتىلىپ, حالىق جادىنان جوق بولىپ تا كەتتى. ايگىلى بۇقار جىراۋدىڭ «سەن – بۇزاۋ تەرىسى شونشىكسىڭ, مەن – وگىز تەرىسى تالىسپىن!» دەپ شامىرقاناتىنى ەسىڭىزدە مە؟ ءدال وسى تالىستىڭ نە نارسە ەكەنىن ىزدەنىپ ءجۇرىپ تاۋىپ, قالپىنا كەلتىرىپ جاساعان دا – تابيعات.
– كونە حيكايالاردىڭ بىرىنەن تالىس تۋرالى مىناداي اڭىز ەستىپ ەدىم, – دەيدى تابيعات. – ءبىر كىسىنىڭ بۇكىل مالى جۇتقا ۇشىراپ, تاياعىن ۇستاپ قالىپتى. بىراق بايدىڭ قولى شەبەر ەكەن, ولگەن جىلقىلارىنىڭ باس تەرىسىنەن تالىس دەگەن ىدىس جاساپ, سونى ساتىپ, كەيىن قايتا مال جيىپ, شارۋاسىن تۇزەگەن. ۇستا-شەبەرلەردىڭ اسپاپ-سايمانىن سالۋعا لايىق سومكە – تالىس قازىر تابيعاتتىڭ ۇيىندە كۇندەلىكتى قولدانىلاتىن بۇيىمنىڭ بىرىنە ارنالعان.
تابيعات كىشكەنتايىنان قالادا ءوسىپ, ورىس مەكتەبىندە وقىسا دا مالساقتىعىنان اجىراماعان ناعىز قازاقتىڭ ءوزى. ونىڭ ءار تۋىندىسىنان نەشە ءتۇرلى حايۋاننىڭ, جان-جانۋاردىڭ ءبىر ەلەمەنتىن كورمەي قويمايسىڭ. ءتىپتى كەيدە ونى ايگىلى «اڭ ءستيلىن» قالىپتاستىرعان ساق-سكيف شەبەرلەرىنىڭ سوڭعى تۇياعى ەمەس پە ەكەن دەگەن وي دا كەلىپ قالادى. «كوك وگىز», «دوڭىز», «كونەك», «تالىس», «اققۋ», ت.ب. كوپتەگەن جۇمىستار تابيعاتتىڭ وسى ءبىر «اڭ ءستيلىن» شەبەر مەڭگەرگەنىن, ءاربىر جانۋاردىڭ وزىنە ءتان مىنەز-قۇلقىن ءبىر عانا شتريحپەن بەرە الاتىنىن دالەلدەيدى.
قىس كەلىپ, ەل-جۇرت سوعىم سويۋعا كىرىسكەندە تابيعات ءبىر جاساپ قالادى. بۇل ونىڭ قويماسىن شيكىزاتقا تولتىراتىن ۋاقىتى. تانىس دوستارى, كورشى-كولەمى سۋرەتشىنىڭ وسى «وسالدىعىن» جاقسى بىلەدى. نەشە ءتۇرلى ءمۇيىز-تۇياق, باس-سيراق, سۇيەك-ساياق, تەرىنىڭ پۇشپاعى, تۇيەنىڭ مويىنى, جىلقىنىڭ قىلقۇيرىعى, ت.ب. زاتتار كەلىپ جاتادى. ءبىر كورگەندە قاجەتسىز سەكىلدى وسى نارسەلەر تابيعاتتىڭ قولىنان وتكەندە ادام تانىعىسىز وزگەرىپ, ونەر تۋىندىسىنا اينالاتىنىنا ولاردىڭ كوزى سان رەت جەتكەن عوي. تەرى وڭدەۋدىڭ ماشاقاتى كوپ, ءيىس-قوڭىسى تاعى بار, سونىڭ بارىنە شىداپ قانا قويماي, وتاعاسىنا دەم بەرىپ وتىراتىن مەيرامگۇل جايدارقىزىنىڭ ورنى ءبىر بولەك.
...مەن تابيعاتتى كوپتەن كورمەپ ەدىم. جاقىندا جولىقتىق. استاناعا كوشكەلى كورمەلەردەن كورىنبەي, اتى-ءجونى ەستىلمەي كەتىپ ەدى. ءۇي سالىپتى. قىزىن ۇزاتىپ, كەلىن ءتۇسىرىپتى. «يۋنەسكو كلۋبى» بالالار كوركەمسۋرەت مەكتەبىندە ساباق بەرەدى ەكەن. قاتتى قۋانعانىم, تابيعات شىعارماشىلىعىن دا ۇمىتپاپتى. كىشىگىرىم مۋزەيگە ۇقسايتىن ءۇيىن ارالاتىپ, سوڭعى كەزدە جاساعان جۇمىستارىن كورسەتتى. بايقاعانىم – سۋرەتشى سوڭعى كەزدە اعاشتى كوبىرەك پايدالانىپتى. الىپ كەسىرتكە, قۇماي تازى, مۇيىزتۇمسىق, قارعالار... بۇل جەردە دە تابيعات تولەمىس ۇلىنىڭ «جالقاۋلىعى» كوزگە ۇرىپ تۇر: شىم-شىتىرىق اعاش بۇتاقتارىنىڭ اراسىنان وزىنە كەرەك قيمىل-قوزعالىستى ءدال تاۋىپ, ءسال-ءپال «وڭدەي» سالعاندا, تىڭ تۋىندى وزىندىك مىنەزىمەن ءتىرىلىپ سالا بەرگەن.
– كوپتەن كورمەگە قاتىسقانىم جوق. بىراق سوڭعى كەزدە جاساعان جۇمىستارىمنىڭ ءبارى ءبىر سەرياعا كىرەدى. وسى جۇمىستارىم ارقىلى قورشاعان ورتانىڭ ەكولوگياسىنا, ادام جانىنىڭ ەكولوگياسىنا كورەرمەن نازارىن اۋدارعىم كەلەدى. استانادا جەكە كورمەمدى ۇيىمداستىرسام دەپ ارماندايمىن, – دەيدى تابيعات قوجانباەۆ.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
