قازىر سمارتفونعا ءۇڭىلىپ, سونداعى «پاتەرىمىزگە» كۇنىگە ءبىر مارتە باس سۇقپاساق جۇرە المايتىن بولدىق. ۋاقىت كوشى, ورتا تالابى... دۇرىس شىعار. بىراق ءار جاقسى نارسەنىڭ ءوز شەگى بار ەكەنىن ۇمىتقانعا ۇقسايمىز. اشىقتىق پەن جاريالىلىق وسى ەكەن دەپ, جەكە باس قۇقىعىن تاپتاپ, ادامي قۇندىلىقتاردى ىسىرىپ قوياتىن بولدىق. مارتتىك قايدا قالدى؟ اماناتقا ادالدىق, قالامعا انت, سەنىمگە سەرت دەگەن ۇستانىم توڭىرەگىنە ۇيىسقان ەدىك, قازىر بۇل جۇرمەيدى. جەلىدەگى جازبالار ادام پسيحولوگياسىنا قالاي اسەر ەتەتىنى تۋرالى ءبارى بىلەدى.
ءتىپتى كەي ادامدار جەلى ۇناماسا, كىرمەي-اق قويسىن دەۋى مۇمكىن. الايدا كەز كەلگەن يگىلىكتى دۇرىس پايدالانساڭ عانا وڭ ناتيجە بەرەتىنىن ۇمىتا باستاعاندايمىز. ءتىپتى وزىق ءبىلىمنىڭ ءوزىن تاربيەمەن ۇشتاستىرىپ, سوعان بايلاعاندا عانا تولىمدى ناتيجە بەرەتىنىن, ودان باسقاسى اپاتقا ۇشىراتاتىنىن ءال-فارابي ايتتى ەمەس پە؟ جەلىدە راديكالدى, ۇلتارالىق ارازدىقتى تۋدىراتىن, ادامزاتتىق قۇقىقتىق قۇندىلىقتاردى تاپتايتىن, تەرىس يدەيالاردى تاراتاتىن ارنايى توپتار مەن قاۋىمداستىقتار تىم بەلسەندى. ەڭ قاۋىپتىسى, كوبىنە قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتقان تاقىرىپتاردىڭ وزەگىن تاۋىپ, «ادۆوكات» بولا قالاتىن سول توپ مۇشەلەرى. وتباسى قۇندىلىقتارى, تاعىلىمدى تاربيە, تەكتىلىك تاقىرىپتارىن قاۋزاپ, زەرتتەپ جۇرگەن جاناشىر ازاماتتار بار. ونى جوققا شىعارمايمىز. الايدا ەل كوبىنە ارزان نە «حايپ» دۇنيەلەرگە دەن قويادى. سىناسا دا, بويىن ۇيرەتىپ الدى. «دوس» بولىپ الدى. ەل بىلەتىن, قۇرمەت تۇتاتىن ازاماتتاردىڭ ءوزى كەي جازبالارىندا رۋحانياتقا كەلگەندە «يممۋنيتەتى» السىزدەۋ ەكەنىن كورسەتىپ جاتادى. قايعىلى, قاسىرەتتى وقيعالاردىڭ وزىندە بار ارمانى «سەلفي» جاساپ, جەلىگە سالۋ عانا ەكەنى كورىنەدى. بۇل نە سوندا؟ قايدان كەلگەن «ۆيرۋس؟» كىمنەن جۇققان «دەرت؟».
مۇنىڭ ءبىر عانا جاۋابى بار. ول – سانانى وتارسىزداندىرۋ. قانىمىزعا ءسىڭىپ, رۋحىمىزدا سىرەسىپ تۇرعان «تەجەگىشتەن» ارىلۋ. دۇرىستى دۇرىس, بۇرىستى بۇرىس دەپ قابىلداي ءبىلۋ, ايتا الۋ مادەنيەتى. قوعامدىق سانا مەن مادەني ورتا قۇستىڭ قوس قاناتىنداي ەگىز ۇعىمدار. وسى ەكەۋىنىڭ ۇندەسۋى, قاتار دامۋى ناتيجەسىندە ۇلت رەتىندەگى تالعام بيىكتىگى پايدا بولادى. وسى تالعام كورسەتكىشىنەن الەۋمەتتىك جەلىدەگى ءوز بەينەمىزدى كورۋگە بولادى. ءار ادام قوعامنىڭ مۇشەسى دەيتىن بولساق, ونىڭ ىشكى مادەنيەتى, رۋحاني كەمەلدىگى مەن پاراسات-پايىمى جەلىدەگى جازباسىنان بايقالادى. ورەسى مەن شىعارماشىلىق قابىلەتى ەكى باستان انىقتالادى. ال ەندى جەكە كوزقاراستار شوعىرىن قوعامدىق توبىر قالپىنا سالساق, مادەني ورتامىزدىڭ شىنايى بەت-بەينەسىن, ايناسىن كورەمىز. «بەتىڭ قيسىق بولسا, ايناعا وكپەلەمە» دەگەننەن باسقا ايتارىڭ قالمايدى...
ەۋروپا ەلدەرىندە الەۋمەتتىك جەلىنىڭ ىشكى ەرەجەلەرى قاتاڭ ساقتالادى. اۆتور جازباسىندا ارتىق كەتىپ, شەكتەن شىعىپ جاتسا ارتىنشا جەلىدەگى دوستارىنان كەشىرىم سۇراپ, اعىنان جارىلادى.
الەۋمەتتىك جەلى رۋحاني داعدارىسقا اكەپ سوعاتىن بىردەن-ءبىر فاكتورعا اينالۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ تە جوق ەمەس. ساراپشىلار ءوز پىكىرىن ىسىرىپ قويىپ, وزگەنىڭ جەتەگىندە كەتەتىن ء«السىز» توپتار وسى جەلىنىڭ ءونىمى دەگەندى ءجيى ايتادى. پىكىر نەگىزسىز دە ەمەس. جەلى تۇتىنۋشىلارىنىڭ اراسىندا جاماننىڭ پارقى مەن جاقسىنىڭ نارقىن اجىراتا الماي, اداسىپ جاتقاندار جەتىپ ارتىلادى. كوبىنە وڭى مەن سولىن تاني قويماعان جاسوسپىرىمدەر زيانىن تارتادى. ەگەر الەۋمەتتىك جەلىنىڭ قوعامدىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋداعى ورنى تۋرالى ايتاتىن بولساق, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى, اعارتۋ سالاسىمەن تىكەلەي اينالىساتىن ينستيتۋتتار قىزمەتىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە كوپ دۇنيە بايلانىستى.
قالاي بولعاندا دا الەۋمەتتىك جەلى اقپاراتتىق يدەولوگيانىڭ اجىراماس بولشەگىنە اينالدى. وسى پلاتفورما ارقىلى اقپارات بەرۋدىڭ جاڭا فورماسى پايدا بولا باستادى. ارينە بەلگىلى ءبىر پايدالى تاقىرىپتاردى قاۋزاپ, قوعامدىق تالقىلاۋعا سالىپ, شەشۋ جولدارىن ۇسىنىپ جۇرگەن الەۋمەتتىك توپتار دا بار. ءار ادامنىڭ ىشكى مادەنيەتى, تاربيە-تانىمى ءارتۇرلى. كورگەن-بىلگەنى, كوڭىلگە تۇيگەنى, بويداعى ء«نارى», ءبارى ءارتۇرلى. قوعامدىق تاربيە ءار ادامنىڭ جەكە مادەني كوزقاراسى نەگىزىندە قالىپتاسادى. ولاي بولسا, ءار ادام جەلىدەگى ءوز جازباسى ارقىلى مادەني ورتانى نە تازارتىپ, نە لايلاپ جاتىر دەۋگە بولادى. الەۋمەتتىك جەلى – رۋحاني مادەنيەتتىڭ جاڭا ءتۇرىن ءتۇزىپ جاتقان پلاتفورما. ال رۋحاني مادەنيەت تاقىرىبى وسى ۋاقىتقا دەيىن وتە نازىك, تىم استارلى ءھام تاعدىرلى سيپاتىمەن بۇزىلماي كەلدى. سوندىقتان جەلىدەگى جازبامىزعا اباي بولايىق, اعايىن!
قۇرمانالى قالماحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
