ساپار بارىسىندا ۇكىمەت باسشىسى پرەزيدەنت جولداۋى جانە بەس الەۋمەتتىك باستامانىڭ, سونداي-اق مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىستى.
ۇكىمەت باسشىسى قاراشىعاناق مۇناي-گاز كوندەنسات كەن ورنىندا بولدى. الەمدەگى ءىرى گاز كەنىشتەرىنىڭ ءبىرى رەسپۋبليكادا وندىرىلگەن گازدىڭ 45%-ءىن, سۇيىق كومىرسۋتەكتەردىڭ جالپى ءوندىرىسىنىڭ 16%-ءىن بەرەدى. پرەمەر-مينيستر كەنىشتە كومىرسۋتەك ءوندىرىسىنىڭ تەحنولوگيالىق ۇدەرىسىمەن تانىستى. «قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى ەدۆين بلوم كاسىپورىننىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرى تۋرالى باياندادى. قاراشىعاناقتىڭ بارلانعان قورى 12 ملرد باررەل سۇيىق كومىرسۋتەك پەن 57 ترلن تەكشە فۋت گاز بولسا, بۇگىندە ونىڭ 11%-ءى يگەرىلگەن. ە.بلوم كاسىپورىننىڭ ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك, ەڭبەكتى جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋداراتىنىن جەتكىزدى.
ب.ساعىنتاەۆقا قاراشىعاناق كەن ورنىن پايدالانۋدى كەڭەيتۋ جانە مەرزىمىن ۇزارتۋ قوندىرعىلارىنىڭ جۇمىسى تانىستىرىلدى. بۇگىندە مۇناي نەگىزىنەن قارا تەڭىزدەگى «وڭتۇستىك وزەرەەۆكا» پورتىنا اپاراتىن كقك قۇبىر جەلىسى ارقىلى ەكسپورتتالادى. مۇنايدى ساتۋدىڭ تاعى ءبىر باعىتى – «اتىراۋ – سامارا» قۇبىرى. ول پريمورسك ايلاعىنا جانە بىرقاتار ەۋروپالىق باعىتتارعا جول سالىپ تۇر.
كونسورتسيۋم اكتسيونەرلەرى قاراشىعاناق كەن ورنىن يگەرۋگە 23 ملرد-تان استام اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالعان ەكەن. قازاقستان بيۋدجەتىنە 16 ملرد دوللاردان استام تىكەلەي تولەم تۇسكەن. قاراشىعاناق كەن ورنىن يگەرۋگە قازاقستاندىق 4400 كاسىپورىن اتسالىسىپ, قپو-دان 6,7 ملرد دوللاردىڭ تاپسىرىسىن الدى. كەزدەسۋدە كومپانيا قارجىسىنا وڭىردە كوپتەگەن مەكتەپ, اۋرۋحانا, سپورتتىق-مادەني نىساندار سالىنىپ, جولدار جوندەلگەنى ايتىلدى. ولاردىڭ وبلىس الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمىنا سالعان ينۆەستيتسياسى – 350 ملن دوللار.
پرەمەر-مينيستر «كوندەنسات» اق زاۋىتىندا مۇناي مەن گاز وڭدەۋدىڭ تەحنولوگيالىق تىزبەگىمەن تانىستى. «كوندەنسات» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ۆالەري ءجۇنىسوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلى زاۋىت جىلىنا 850 مىڭ تونناعا دەيىن ءونىم شىعارسا, بيىل ديزەل وتىنىن K5 ەكولوگيالىق ساناتىنا دەيىن گيدروتازارتاتىن قوندىرعىنى ىسكە قوسقان. زاۋىتتى رەكونسترۋكتسيالاۋعا 200 ملن اقش دوللارى تارتىلعان. بۇل ىشكى نارىقتا جانارماي تاپشىلىعىن جويۋعا مۇمكىندىك بەردى, سونداي-اق بيۋدجەتكە اكتسيزدەر مەن باسقا دا سالىق تولەمدەرى ءتۇسىمىن ۇلعايتتى, جوعارى بىلىكتى جۇمىس ورىندارىن اشتى. جاڭا بەنزين قوندىرعىلارى ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ K5 جوعارى ەكولوگيالىق ساناتىنىڭ 80 مىڭ توننادان استام بەنزينى شىعارىلدى. وسى كەزەڭدە وبلىستىق بيۋدجەتكە شامامەن 1 ملرد تەڭگە اكتسيز تولەندى. شىعارىلعان ءونىمنىڭ جارتىسى شەتەلگە ەكسپورتتالادى.
ەل پرەمەرى ساپار بارىسىندا «ورال – تاسقالا – وزينكي رف شەكاراسى» جانە «قازتالوۆ – جانىبەك – بوكەي ورداسى» اۆتوجولدارىنىڭ قۇرىلىسىمەن تانىستى. قازتالوۆ, جانىبەك جانە بوكەي ورداسى اۋداندارى وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ كەزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ وبلىستىڭ دامۋىنا, اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جاي-كۇيىنە جانە ەلدىڭ وڭىرارالىق, ايماقىشىلىك جۇمىلۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. وبلىستاعى اۆتوجولداردى جوندەۋ ءۇشىن 2014-2017 جىلدارى 24,9 ملرد تەڭگە بولىنگەن.
سونىڭ ناتيجەسىندە بارلىعى 453 شاقىرىم جول جوندەلىپ, وبلىس ورتالىعىنان قاراتوبە, شىڭعىرلاۋ جانە جاڭاقالا اۋدان ورتالىقتارىنا تاس جول ءتۇستى. جەرگىلىكتى جولداردىڭ جاي-كۇيىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋ ءۇشىن ەلباسى بيىل باتىس قازاقستان وبلىسىنا جاساعان ساپارى اياسىندا قوسىمشا قاراجات ءبولۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وسىلايشا, 23,9 ملرد تەڭگە ءبولىندى, ونىڭ 11 ملرد تەڭگەسى تاسقالا اۋدانىنا, 1,7 ملرد تەڭگەسى قازتالوۆ اۋدانىنا باعىتتالدى. الداعى 3 جىلدا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قوسا قارجىلاندىرۋمەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 18 ملرد تەڭگە كولەمىندە ترانسفەرتتەر قاراستىرىلعان. جالپى كولەمى 36 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ناتيجەسىندە 700 شاقىرىمنان استام اۆتوجول جوندەلمەك.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ر.سكليار وبلىس اۆتوجولدارىنىڭ ۇزىندىعى 6 496 شاقىرىمدى قۇرايتىنىن, جىل سوڭىنا دەيىن التى لوت بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋ ءۇشىن تەندەر وتكىزىلەتىنىن حابارلادى. 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا جەرگىلىكتى ماڭىزداعى اۆتوجولداردىڭ جاعدايى 4%-كە جاقسارعان. جالپى, 2025 جىلعا قاراي جەرگىلىكتى ماڭىزداعى اۆتوجولداردىڭ 75%-ءىن جاقسارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنە «قازاۆتوجول» اق-پەن جانە وبلىس اكىمدىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ بارلىق جول ۋچاسكەلەرىندە جوسپارلانعان جۇمىستاردىڭ ساپالى ءارى ۋاقتىلى ورىندالۋىن باقىلاۋدا ۇستاۋ تاپسىرىلدى. «ورال – تاسقالا – وزينكي رف شەكاراسى» جولى 100 شاقىرىمدى قۇرايدى, ونىڭ 27 شاقىرىمى بىلتىر اياقتالدى. بيىل جوندەۋ جۇمىستارىنا 9,5 ملرد تەڭگە ءبولىندى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى م.ساتقانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس اياقتالعاننان كەيىن جولمەن تاۋلىگىنە 7,5 مىڭ اۆتوكولىك وتەدى.
بۇدان كەيىن ب.ساعىنتاەۆ ورال قالاسىندا مامانداندىرىلعان حقكو جۇمىس زالدارىن ارالاپ, ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى بەرۋ پروتسەسىن اۆتوماتتاندىرۋ شارالارىمەن تانىستى. ورتالىق وسى ۋاقىت ىشىندە كەلۋشىلەرگە 15 مىڭ قىزمەت كورسەتىپ ۇلگەرگەن. وبلىس ورتالىعىندا سالىنىپ جاتقان كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىمەن تانىسقانىندا ورال قالاسىنىڭ اكىمى مۇرات مۇقاەۆ مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى تولىق كولەمدە ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. 2015-2017 جىلدارى تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ كولەمى 159%-كە ارتتى. 2017 جىلى باستالعان «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جالپى سوماسى 9 ملرد تەڭگەگە 7 تۇرعىن ءۇي (1106 پاتەر) پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىل التى اي ىشىندە 2 234 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. «2018 جىلى قۇرىلىس سالاسىنا 13 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
ورال قالاسىندا 6 400 پاتەرلىك 43 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر», دەدى م.مۇقاەۆ. سونىمەن قاتار «7 – 20 – 25» جاڭا تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى اياسىندا جانە جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن وبلىس ورتالىعىنىڭ توڭىرەگىندە جالپى اۋدانى 425 گەكتار بولاتىن «اقجايىق» جاڭا شاعىن اۋدانىن يگەرۋ باستالدى. مۇندا 150 كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى اياسىندا قالاداعى وقۋ ورىندارىنىڭ جانىنان ستۋدەنتتەرگە ارنالعان 6 جاتاقحانا سالۋ جوسپارلانعان. وسىلايشا, 1650 ستۋدەنت تۇرعىنجايمەن قامتىلماق. قازىرگى كەزدە جەر تەلىمدەرى بولىنگەن, جوبالاۋ جۇمىستارى اتقارىلۋدا.
اقجايىق ساپارى وبلىس اكتيۆىمەن وتكەن جيىندا قورىتىندىلاندى.
– مامىر ايىندا ەلباسى ۇكىمەتكە بىرقاتار تاپسىرما بەرگەنىن بىلەسىزدەر. بۇل تاپسىرمالار بىردەن حاتتاماعا ءتۇسىپ, جۇمىس جوسپارى جاسالدى. مەنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارىم اسقار ءماميننىڭ باسقارۋىمەن 4 جينالىس ءوتتى. ەلباسى تاپسىرمالارى بويىنشا ۇكىمەتتە اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ءمان-جايىن سىزدەرگە حاباردار ەتەمىز, – دەپ باستادى ءسوزىن ب.ساعىنتاەۆ.
بۇدان كەيىن جيىنعا ونلاين-رەجىمدە قوسىلعان ۆيتسە-پرەمەر ە.دوساەۆ مەملەكەت باسشىسى تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋى جايىندا بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىن كۇردەلى جوندەۋ بويىنشا ەكى تاپسىرما بەرىلدى: بۇگىنگى تاڭدا چاپاەۆ – جالپاقتال – قازتالوۆ تاس جولى بولىگىندە 35 شاقىرىمدىق جوندەۋ جۇمىسى باستالدى, وعان رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن 1 ملرد تەڭگە ءبولىندى. قازتالوۆ – جانىبەك –رف شەكاراسى جانە بيسەن – سايحىن جالپى ۇزىندىعى 245 كم قۇرايتىن جولدارعا جوبالىق-سحەمالىق قۇجاتتار جاساۋعا تاپسىرىلدى, بارلىق قاراجات رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراستىرىلعان. كەلەر جىلى رەسپۋبليكا قاراجاتىنان پودستەپنوە – فەدەروۆكا – رف شەكاراسى باعىتىنا ۇزىندىعى 144 كم قايتا جاڭارتۋ باستالادى, ول 2021 جىلى اياقتالماق. جالپى 2019-2021 جىلدار ارالىعىندا بەلگىلەنگەن ليميت شەڭبەرىندە وبلىس جولدارىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن 17 ملرد 300 ملن تەڭگە قولداۋ كورسەتىلەدى.
ەلباسى تاپسىرعان تاعى ءبىر ماسەلە – ىشكى نارىققا مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋ كولەمىن ۇلعايتۋ بولاتىن. وسى ماقساتتا 2018 جىلى ماۋسىم ايىندا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى «كوندەنسات» اق-ىن ماگيسترالدىق مۇناي قۇبىرلارىنىڭ جۇيەسى مەن تەمىر جول ارقىلى قازاقستاندىق وڭدەۋشىلەردىڭ مۇناي تاسىمالداۋ كەستەسىنە قوسىپتى. كەستەگە سايكەس شىلدە ايىندا 15 مىڭ توننا قاناتقاقتى كۆوتا بەكىتىلگەن. «كاسىپورىندى ودان ءارى شيكىزاتپەن قامتۋ ماسەلەسى ىشكى نارىقتىڭ سۇرانىسى مەن «كوندەنسات» اق-تىڭ تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرىنە بايلانىستى شەشىلەدى.
قورعانىس سالاسىندا قىزمەت ەتەتىن باتىس قازاقستان ينجينيرينگتىك كومپانياسى, ورال «زەنيت» زاۋىتى جانە «گيدروپريبور» عزي كاسىپورىندارىن مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن قامتاماسىز ەتۋدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بولاتىن. بۇگىندە بارلىق كۇردەلى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, ونى شەشۋ قاراستىرىلدى. وتاندىق كەمە جاساۋشىلار جاقىندا ۇشجىلدىق تاپسىرىس الىپ, قۇلشىنا جۇمىسقا كىرىسىپ جاتىر. جيىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى وڭىردە قولعا الىنعان جۇمىستاردىڭ بارىسى جايلى بايانداما جاساپ, وبلىس تۇرعىندارىنىڭ مەملەكەت باسشىسىنا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
