بىرىڭعاي تىركەۋشى: رەتكە كەلتىرۋ جانە جۇيەلەۋ

ۇلتتىق بانك حابارلايدى, تۇسىنىكتەمە بەرەدى, تۇسىندىرەدى

باعالى قاعازداردى ۇستاۋشىلار تىزىلىمدەرىنىڭ جۇيەسىن ساقتاۋ, سونداي-اق باعالى قاعازداردى ۇستاۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن جانە ولارعا تيەسىلى باعا­لى قاعازدار تۋرالى اقپاراتتى قورعاۋ ونى جۇرگىزۋ جونىندەگى قىزمەتتىڭ اسا ماڭىزدى مىندەتى بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بىرىڭعاي تىركەۋشى جۇيەسىن قۇرۋ وسى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى. 2008 جىلى «قر كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتى­لىعى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن باستاپقى ازىرلەۋ كەزەڭىندە 2010 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن با­عا­لى قاعازداردى ۇستاۋشىلار ءتىزىلىم­دە­رى­نىڭ جۇيەسىن جۇرگىزۋ جونىندەگى قىز­مەتتى ءبىر عانا ۇيىمنىڭ جۇزەگە اسى­رۋىنا كوشۋ جونىندە ۇسىنىس بەرىلدى, ياعني بىرىڭعاي تىركەۋشى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى. ماسەلەنى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە قارجى نارى­عى­نا قاتىسۋشىلارمەن تالقىلاۋ بارى­سىن­دا بۇل تالاپتى بەلگىلەۋدىڭ ورنىنا باعالى قاعازدار بويىنشا قۇقىقتاردى ەسەپكە الۋدىڭ, سونداي-اق ولار بويىن­شا مەنشىك قۇقىقتارىنىڭ ءوتۋىن ەسەپكە الۋدىڭ بىرىڭعاي بازاسىن قۇرۋ ۇسىنىلدى. وسى ماقساتتارمەن جەكە شوتتاردىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن قۇرۋ ۇسىنىلدى, ونى جۇرگىزۋ ورتالىق دەپوزيتاريگە جۇكتەلدى. بۇگىنگى كۇنى ورتالىق دەپوزيتاري جۇرگىزۋىن تىركەۋشىلەر جۇزەگە اسىرا­تىن باعالى قاعازدار ۇستاۋشىلار ءتىزى­لىمدەرىنىڭ جۇيەلەرىندەگى بارلىق اق­پا­راتتى كورسەتەتىن جەكە شوتتاردىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن (بۇدان ءارى – جشبج) تولىق قالىپتاستىردى. 2010 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ باعالى قا­عازداردى ۇستاۋشىلار تىزىلىمدەرىنىڭ جۇيەلەرىندە تىركەلەتىن بارلىق ءمامى­لە­لەر ورتالىق دەپوزيتاريدىڭ جشبج-دا كورسەتىلەدى. سونىمەن قاتار بۇل تەتىك باعالى قاعازداردى ۇستاۋشىلار تىزىلىمدەرىنىڭ جۇيەسىن جۇرگىزۋ جونىندەگى قىزمەتپەن بايلانىستى تاۋەكەلدەردىڭ ەميتەنت­تەر­دىڭ وزدەرى ءۇشىن دە, باعالى قاعاز­داردى ۇستاۋشىلار ءۇشىن دە تۋىنداۋ مۇمكىندىگىن تولىق جوققا شىعارماي­دى. ورتالىق دەپوزيتاري تىركەۋشى­لەر­دىڭ جشبج-دە تىركەگەن وپەراتسيا­لا­رىن كورسەتۋ كەزىندە مامىلەنى ءتىر­كەۋ­گە نەگىز بولاتىن باستاپقى قۇجات­تار­­عا قول جەتكىزە المايدى. باستاپقى قۇ­جاتتار ورتالىق دەپوزيتاريگە ساق­تاۋ­عا بەرىلمەيدى, سوعان بايلانىستى جشبج-دى جۇرگىزۋ مامىلەلەردى زاڭ­­سىز تىركەۋمەن جانە وسى مامىلەلەردى ءتىر­كەۋگە نەگىز بولعان قۇجاتتاردىڭ جو­عا­لۋىمەن بايلانىستى تاۋەكەلدەردى وتە­مەيدى. ودان باسقا قازىرگى ۋاقىتتا با­عالى قاعازدار ۇستاۋشىلار ءتىزىلىم­دەرىنىڭ جۇيەسىن قۇرايتىن قۇجاتتار­دىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ءبى­ر­ىڭ­عاي مۇراعات جانە رەزەرۆتىك ورتا­لىق جوق. تىركەۋشى ليتسەنزياسىنىڭ قولدانى­لۋى توقتاتىلعان نە ودان ايىرىلعان جاعدايدا باعالى قاعازداردى ۇستاۋ­شى­لار تىزىلىمدەرىنىڭ جۇيەسىن جۇرگىزۋگە ارنالعان شارتتاردى بۇزۋ جانە باعالى قاعازدار ۇستاۋشىلار تىزىلىمدەرىنىڭ جۇيە­سىن جاڭا تىركەۋشىگە بەرۋ ءۇشىن ەميتەنتتەردى ىزدەۋمەن بايلانىستى پرو­­ب­لەمالار تۋىندايدى. رەسپۋبليكا زاڭ­ناماسىنىڭ باعالى قاعازدار ۇستاۋشى­لار ءتىزىلى­مى­نىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتكەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ايقىن­داي­تىن­دى­عىنا جانە ەميتەنتتەردى ولار­­مەن ۋا­قتىلى شارتتار جاساۋعا مىندەتتەيتىندىگىنە قاراماستان, ەميتەنتتەر­دىڭ بارلىعى بىردەي جاڭا تىركەۋشىنى تاڭ­داعانى تۋرالى شەشىمىن ۋاقتىلى بەرە قويمايدى. الايدا بۇل باعالى قاعاز­دار ۇستاۋشىلار تىزىلىمدەرىنىڭ جۇيە­سىن قۇرايتىن قۇجاتتاردى ۋاقى­تىلى بەرۋگە باعالى قاعازدار مۇمكىن­دىك بەرگەن بولار ەدى. تىركەۋشى ەميتەنت شارت­تاردى بۇزۋ جانە بارلىق دەرەكتەردى جاڭا تىركەۋشىگە بەرۋ جونىندەگى قاجەت­تى ءىس-قيمىلداردى جۇزەگە اسىر­ما­ي­تىن­دىقتان, تىركەۋشىنىڭ قىزمەتىن توقتاتۋ ءراسىمى سوزىلىپ كەتەدى. سونىڭ سالدا­رىنان بۇل ۇدەرىستەر ۇزاق ۋا­قىتقا سو­زىلىپ, باعالى قاعازدار ۇس­تاۋشىلار باعالى قاعازدار بويىنشا ءوز قۇقىق­تارىن ىسكە اسىرا المايدى. قازىرگى ۋاقىتتا ليتسەنزيالاردىڭ قولدانىلۋىن توقتاتۋ جونىندەگى ءىس-شا­رالاردى ون تىركەۋشىنىڭ ۇشەۋى جۇزەگە اسىرادى. بۇل رەتتە ليتسەنزيالاردىڭ ەرىكتى قايتارىلۋىنا بايلانىستى ەمي­تەنت­تەرمەن شارتتاردى بۇزۋ جانە ەمي­تەنتتەردىڭ باعالى قاعازدار ۇستاۋ­شى­لار تىزىلىمدەرىنىڭ جۇيەسىن قۇرايتىن قۇجاتتاردى بەرۋ جونىندەگى راسىمدەردى 2010 جىلدىڭ ورتاسىنان باستاپ ەكى تىركەۋشى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار قاراجاتتىڭ جەتىسپەۋىنە بايلانىستى كوپتەگەن تىركەۋشىلەر قىزمەتتىڭ كاسىبي ءتۇرىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا پايدالانىلاتىن ءوز­دە­رىنىڭ باعدارلامالىق-تەحنيكالىق قام­تاماسىز ەتۋىن ۋاقتىلى جەتىلدىرۋگە جانە جاڭارتۋعا قاۋقارسىز بولادى. بىراق ول باعالى قاعازدارمەن ءمامى­لە­لەردى تىركەۋ ءراسىمىن جەدەلدەتۋگە جانە باعالى قاعازدار ۇستاۋشىلار ءتىزىلىم­دە­رىنىڭ جۇيەسىن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە قور­عاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەر ەدى. رەسپۋبليكانىڭ شالعاي وڭىرلەرىن­دە تىركەۋشىلەردىڭ قىزمەتتەرىن وتەۋ دەڭ­گەيىنىڭ تومەندىگىن, ولاردىڭ رەس­پۋب­ليكانىڭ بۇكىل اۋماعىندا مەنشىكتى فيليالدار جەلىسىنىڭ بولماۋىن اتاپ وتكەن ءجون, سونىڭ ناتيجەسىندە باعالى قاعازدار ەميتەنتتەرى مەن ۇستاۋ­شى­لا­رى­نا قاتىستى تەڭ ەمەس جاعداي تۋ­ىندايدى. سونىمەن بىرگە ۋاكىلەتتى ورگان ءتىر­كەۋشىلەردىڭ باعدارلامالىق-تەحني­كا­لىق قامتاماسىز ەتۋىنىڭ زاڭنامانىڭ تالاپتارىنا, ونىڭ ىشىندە جشبج-نىڭ قاعيداتتارىنا سايكەستىگىنە رەيدتىك تەكسەرۋ جۇرگىزدى. الىنعان ءناتي­جە­لەرگە جاسالعان تالداۋ كوپتەگەن ءتىر­كەۋ­شىلەردىڭ كاسىبي قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا پايدالانىلاتىن ءوز­دە­رىنىڭ باعدارلامالىق-تەحنيكالىق قام­­تاماسىز ەتۋمەن بايلانىستى جۇيە­لىك پروبلەمالاردىڭ بار ەكەندىگىن كور­سەتتى. اتاپ ايتقاندا, ەسەپكە الۋ جۇيە­سىندە وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە تىركەۋشىلەر جشبج قاعيدات­تا­رىن جانە زاڭنامانىڭ تالاپتارىن تيىسىنشە ساقتاۋى قامتاماسىز ەتپەيتىنى انىقتالدى. وسىلايشا, باعالى قاعازدار نارى­عىن­دا بىرىڭعاي تىركەۋشىنى قۇرۋ قا­جەتتىگى جەكە تىركەۋشىلەردىڭ ۋاكىلەتتى ورگان تاراپىنان ءتيىستى تالداناتىن ءجا­نە مونيتورينگ جۇرگىزىلەتىن قىزمە­تى­مەن قاتار جۇرەتىن ەكونوميكالىق, سول سياقتى قۇقىقتىق تاۋەكەلدەرگە باي­لانىستى. ءوز كەزەگىندە, بارلىق ەميسسيالىق باعالى قاعازداردىڭ ۇستاۋشىلارى ءتىزى­لىمدەرىنىڭ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ, ساق­تاۋ جانە جۇرگىزۋ جونىندەگى فۋنك­تسيا­لاردى جۇزەگە اسىراتىن بىرىڭعاي تىركەۋشىنى قۇرۋ باعالى قاعازدارمەن جاسالاتىن مامىلەلەردى تىركەۋ ءراسىمىن جىلدامداتادى, سەبەبى مامىلەنى تىركەۋ كەزىندە ورتالىق دەپوزيتاريدەن جشبج-دا ونىڭ تىركەلۋىن راستاۋدى كۇتۋدىڭ قاجەتى بولمايدى. سونداي-اق بىرىڭعاي تىركەۋشىنى قۇ­رۋ باعالى قاعازداردى ۇستاۋشىلار ءتى­زىلىمدەرىنىڭ جۇيەسىن قۇرايتىن قۇجات­تار­دى ءبىر تىركەۋشىدەن باسقا تىركەۋشىگە بەرۋ پروبلەماسىن شەشەدى. دەمەك, ەميتەنت ءار كەز جاڭا تىركەۋشىنى تاڭداۋ تۋرالى شەشىم قابىلدامايدى, باعالى قاعازدار ۇس­تاۋشىلار ەميتەنتتىڭ تىركەۋشىنى تاڭ­داۋ جونىندەگى شەشىمىنە تاۋەلدى بول­مايدى جانە تيىسىنشە, وزدەرىنە تيەسىلى باعالى قاعازدار بويىنشا ءوز قۇ­قىق­تا­رىن كەز كەلگەن ۋاقىتتا وتكىزە الادى. سونىمەن قاتار تىزىلىمدەرىنىڭ جۇيە­سىنە قىزمەت كورسەتەتىن ەميتەنتتەرگە قاتىستى فورمالدى تۇردە ۇلەستەس بو­­لىپ تابىلمايتىن (بىراق ونىمەن بەل­گىلى ءبىر شارتتىق قاتىناستارداعى, سو­عان بايلانىستى ەميتەنت تىركەۋشىنىڭ قىزمەتىنە اسەر ەتە الاتىن جانە تىزىلىمدەر جۇيەسىندە مامىلەلەردى تىركەۋ كەزىندە ءوز تالاپتارىن كۇشتەپ تاڭا الاتىن) «قالتا» تىركەۋشىلەردى قۇرۋ مۇمكىندىگىن بولدىرمايدى. باعالى قاعازدار ۇستاۋشىلار ءتىزى­لىم­دەرىنىڭ جۇيەسىن جۇرگىزۋ جونىندەگى قىزمەتتى رەتتەۋدىڭ مۇنداي سحەماسىن ەنگىزۋ ورتالىق دەپوزيتاريگە تۇسەتىن كەيبىر سالماقتى ازايتادى. بىرىڭعاي تىركەۋشىنىڭ ءوز قىزمەتىن كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىم (نەگىزگى ماق­ساتى كىرىس الۋ بولىپ تابىلمايتىن ءجا­نە الىنعان تازا كىرىستى قاتىسۋشى­لار اراسىندا بولمەيتىن) نىسانىندا جۇزەگە اسىراتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, ونىڭ قىزمەتىنەن الىناتىن كىرىستەر كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى ودان ءارى دا­مىتۋعا, باعدارلامالىق-تەحنيكالىق قام­­تا­ماسىز ەتۋدى جەتىلدىرۋگە جانە جا­ڭار­تۋعا باعىتتالاتىن بولادى. بىرىڭعاي تىركەۋشىنىڭ باعالى قا­عاز­دار ۇستاۋشىلار تىزىلىمدەرىنىڭ ءجۇ­يە­سىن جۇرگىزۋ جونىندەگى قىزمەتى باعا­لى قاعازدار نارىعىنداعى كاسىبي قىز­مەت بولىپ تابىلادى, سوعان وراي ءۋا­كىلەتتى ورگان بىرىڭعاي تىركەۋشى قىز­مەتىنىڭ قاعيداتتارى مەن ەرەجەلەرىن ايقىنداي وتىرىپ, ەميتەنتتەرمەن ءجا­نە قارجى نارىعىنىڭ باسقا قاتى­سۋ­شىلارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ءتارتىبىن ايقىندايتىن ىشكى قۇجاتتاردى كەلىسە وتىرىپ, ونىڭ جۇمىسىن باقىلاپ, رەتتەي الادى. وسىلايشا, قر ۇلتتىق بانكى قا­بىل­داپ وتىرعان ءىس-شارالار باعالى قا­عازداردى ۇستاۋشىلار تىزىلىمدەرىنىڭ جۇيەسىن ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق ولاردى ۇستاۋشىلاردىڭ قۇ­قىق­تارىن جانە ولارعا تيەسىلى باعالى قاعازدار تۋرالى اقپاراتتى قورعاۋعا باعىتتالعان, بۇل تۇتاستاي العاندا, رەسپۋبليكانىڭ باعالى قاعازدار نارى­عىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. –––––––––––––––– RSS        باعالى قاعازدار نارىعىن  دامىتۋ ماقساتىندا. ۇلتتىق بانك بىرىڭعاي تىركەۋشى جۇيەسىن قۇرۋدى تاباندى تۇردە ۇسىنادى TW         بىرىڭعاي تىركەۋشى باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى دانيار اقىشەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.