جۇمىس ساپارى مۇعالجار اۋدانىنىنىڭ ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارىن ارالاۋدان, اتاپ ايتقاندا, جاڭاجول ۆاحتالىق كەنتىنىڭ دامۋىمەن تانىسۋدان باستالدى. پرەمەر-مينيسترگە گاز وڭدەۋ زاۋىتىندا تابيعي ىلەسپە گازدى وڭدەۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان پروتسەسى كورسەتىلدى, وسى جەردە التىندى اۋىلىنداعى «Altyn EX» جشس تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ جانە جاڭا تاڭ اۋىلىنداعى «گاز پروتسەسسينگ كومپاني» جشس گاز وڭدەۋ زاۋىتى قۇرىلىسىنىڭ ماكەتتىك نۇسقالارى تانىستىرىلدى.
ب. ساعىنتاەۆ وبلىس ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى نىساندارىنىڭ ءبىرى جانە وڭىرلىك يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا كىرەتىن «سنپس–اقتوبەمۇنايگاز» اق گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. جوبا «جاڭاجول» كەن ورنىندا ىسكە اسىرىلعان جانە مۇناي دايىنداۋعا, ىلەسپە مۇناي گازىن كۇكىرتتى سۋتەگىنەن جانە مەركاپتانداردان تازارتۋعا, ال الىنعان كۇكىرتتى سۋتەگىنەن كۇكىرت شىعارۋعا, سونداي-اق سۇيىتىلعان گاز الۋعا مامانداندىرىلعان.
كەشەننىڭ باسشىسى ب. تاسماعامبەتوۆ زاۋىت تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلعانىن ايتتى. گاز وڭدەۋ زاۋىتىندا وندىرىلەتىن تاۋارلىق گاز «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى ارقىلى وڭتۇستىك وڭىرلەرگە جەتكىزىلەدى, وسىلايشا ەلباسىنىڭ «بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اياسىندا ەلىمىزدى گازبەن جابدىقتاۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسادى.
بۇگىندە ءونىم تۇرلەرى بويىنشا ءوندىرىس كولەمى: گاز دايىنداۋ — 6,5 ملرد م3; مۇناي دايىنداۋ — 3,84 ملن ت; سۇيىتىلعان گاز ءوندىرۋ — 550 مىڭ ت قۇرايدى.
سونىمەن قاتار وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ق. بەكەنوۆ پرەمەر-مينيسترگە قولدا بار الەۋەتتى ەسكەرە وتىرىپ, مۇناي-حيميا زاۋىتىن سالۋ مىندەتى تۇرعانىن جەتكىزدى, ول اقتوبە وبلىسىنىڭ جانە جالپى قازاقستاننىڭ مۇناي-حيميا سالاسىن دامىتۋعا قوسىمشا سەرپىن بەرەدى.
اقتوبە وبلىسى — ءىرى ونەركاسىپتىك ءوڭىر. حروم قورلارى بويىنشا الەمدىك كوشباسشى, ونىڭ كولەمى 400 ملن ت اسادى. وبلىس اۋماعىندا كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنىڭ بولجامدى قورلارىنىڭ 30% شوعىرلانعان, مۇنايدىڭ ونەركاسىپتىك قورى ەلىمىزدە ءۇشىنشى ورىندا. سونداي-اق, مۇندا التىن, كۇمىس, مىس, مىرىش, كوبالت, كاولين, فوسفوريت, مۇناي بيتۋمدى جىنىستار, قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن شيكىزاتتار الىناتىن ءىرى كەن ورىندارى بار.
سونىمەن قاتار, ب. ساعىنتاەۆقا التىندى اۋىلىنداعى «Altyn EX» تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كومبيناتىن سالۋ جوباسى تانىستىرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا كومپانيا قازاقستانداعى قۇرامىندا التىنى بار ەڭ ءىرى كەندەردىڭ ءبىرى — «يۋبيلەينوە» كەن ورنىن ازىرلەۋمەن اينالىسادى. بۇعان قوسا, كاسىپورىننىڭ قۇرىلتايشىسى ە. دوستىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كومبينات قۇرىلىسى ونىمدىلىكتى ارتتىرىپ, سونداي-اق دورە (قورىتپانى التىن كەن ورىندارىنان الىپ, ودان ءارى تازارتۋ ءۇشىن مۇناي اففيناج زاۋىتتارىنا جىبەرەدى) التىن-كۇمىس قورىتپاسىن شىعارۋمەن سەلدىر كەندەردى قايتا وڭدەۋگە جول اشاتىنىن ايتتى.
جاڭا ءوندىرىس ورنىندا زاماناۋي تەحنولوگيالار جانە الدىڭعى قاتارلى جوعارى وندىرىستىك جابدىقتار قولدانىلاتىن بولادى. ءوندىرىستىڭ جىلدىق قۋاتتىلىعى جىلىنا 5 ملن تونناعا دەيىن قۇرامىندا التىنى بار كەندەردى قۇرايدى. بۇل كومبيناتتىڭ قازاقستانداعى قۇرامىندا التىنى بار كەندەردى وڭدەۋدە ەكىنشى ورىندا بولۋىنا جانە ەلىمىزدىڭ الەمدىك التىن وندىرىسىندەگى پايىزدىق ۇلەسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قۇرىلىستى 2020 جىلعا قاراي اياقتاۋ جوسپارلانعان. ءوندىرىس ىسكە قوسىلعاننان كەيىن 800 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلاتىن بولادى.
سونىمەن قاتار, پرەمەر-مينيسترگە «Gas Proسessing Company» جشس ىسكە اسىراتىن بايعانين اۋدانىنداعى قوجاساي كەن ورنىنداعى گازدى كەشەندى ازىرلەۋ قوندىرعىسىن سالۋ جوباسى تانىستىرىلدى. جوبا جەتەكشىسى ب. ساقتاعانوۆ جاڭا قوندىرعى ىلەسپە گازدى وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرۋعا جانە جاڭا ءونىم تۇرلەرىن وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن مالىمدەدى. جىلدىق قۋاتى 300 ملن تەكشە قۇرعاق بەنزينى الىنعان گازدى, 37 000 توننا پروپان-بۋتان تەحنيكالىق قوسپاسىن, 5 400 توننا گاز كوندەنساتى جانە 10 500 توننا كۇكىرتتى قۇرايدى.
«قوندىرعى وڭىردەگى ەكولوگيانى جاقسارتادى. سەبەبى ىلەسپە گاز الاۋ ارقىلى جانبايدى. گازدى كەشەندى ازىرلەۋ قوندىرعىسىنىڭ قۇرىلىسىن بيىل اياقتاۋ جوسپارلانعان. پايدالانۋ كەزەڭىندە 258 جۇمىس ورنى اشىلادى», — دەپ حابارلادى جوبا جەتەكشىسى ب. ساقتاعانوۆ.
ءجوو قۇرىلىمىندا ونەركاسىپ ۇلەسى — 36,5%, اۋىل شارۋاشىلىعى — 4,8%, قۇرىلىس — 5,8%, ساۋدا — 16,8%, كولىك جانە قاتتاۋ — 9,1%, اقپارات جانە بايلانىس — 0,7% , جىلجىمايتىن م ۇلىك وپەراتسيالارى — 7,1%, تاعى باسقالارى —19,2% قۇرايدى.
اقتوبە قالاسىندا باقىتجان ساعىنتاەۆ «نۇر اقتوبە» شاعىن اۋدانىنىڭ مىسالىندا «نۇرلى جەر» جانە پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى اياسىنداعى جاڭا يپوتەكالىق باعدارلاما — «7–20–25» باعدارلامالارى بويىنشا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ دامۋ بارىسىمەن تانىستى.
نىسانداردى تەكسەرۋ بارىسىندا اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى ب. ساپارباەۆ ءوڭىردىڭ قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ جوعارى الەۋەتىنە يە ەكەنىن ايتتى.
«بۇگىنگى تاڭدا 130-دان استام قۇرىلىس كاسىپورىندارى جۇمىس ىستەيدى, ولار جەرگىلىكتى جۇمىس كۇشىمەن مەن قۇرىلىس سالاسىنىڭ ماماندارىمەن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن, قۇرىلىس سالاسىندا پايدالانىلاتىن 39 قازبا كەن ورنى بار. وسىنىڭ ارقاسىندا ءبىز نارىق سۇرانىستارىن ءوزىمىزدىڭ قۇرىلىس ماتەريالدارىمىزبەن 85%-عا قامتاماسىز ەتتىك. بيىل 15 مىڭ جەر تەلىمىن ءبولۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, ونىڭ 11 مىڭى – اقتوبە قالاسىنا جاقىن ماڭدا بولادى», — دەدى ب. ساپارباەۆ.
اكىم ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن, وبلىستا وسىمەن ەكىنشى جىل قاتارىنان تەز سالىناتىن نەسيەلىك تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسى بويىنشا «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى تابىستى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2300-دەن استام پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىل شامامەن 36 از قاباتتى جانە 6 توعىز قاباتتى نەسيەلىك تۇرعىن ۇيلەر نەمەسە جالپى اۋدانى 158,0 مىڭ م2 قۇرايتىن 2500-دەن استام پاتەردى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇدان وزگە, «7–20–25» جاڭا يپوتەكالىق باعدارلاماسىن قابىلداۋدىڭ ارقاسىندا حالىقتىڭ بارلىق ساناتتارى جاڭا تۇرعىن ءۇيدى وتە يكەمدى شارتتارمەن ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك الادى.
ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ الدىن-الا دەرەكتەرى بويىنشا, قازاقستاندا 2018 جىلدىڭ قاڭتار–ماۋسىم ايلارىندا قارجىلاندىرۋدىڭ بارلىق كوزدەرىنەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 513,3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا نەمەسە 2017 جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 128,4% باعىتتالدى. 5,8 ملن م2 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, بۇل 2017 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 104,8% قۇرايدى. رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىعى 49 667 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, ونىڭ ىشىندە 20 532-ءسى جەكە ۇيلەر.
كەلەسى نىسان ەنەرگيا تيىمدىلىگى ورتالىعى بولدى, وندا پرەمەر-مينيستر وڭىردە «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» جولداۋىنىڭ ونىنشى مىندەتىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىستى.
ايتا كەتۋ كەرەك, مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا «اقىلدى ۇلت» ءۇشىن «اقىلدى قالالار» قۇرۋدى تاپسىرعان بولاتىن. پرەزيدەنت ايقىنداپ بەرگەندەي, «اقىلدى قالالار» وڭىرلىك دامۋدىڭ, يننوۆاتسيالاردى تاراتۋدىڭ جانە بۇكىل ەل اۋماعىندا ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ لوكوموتيۆىنە اينالادى. اقتوبە Smart City جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ەلىمىزدەگى بەس قالانىڭ ءبىرى. جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ەنگىزىلۋى ءوسىپ كەلە جاتقان قالالار پروبلەماسىن ءتيىمدى شەشىپ, ينۆەستورلار ءۇشىن ولاردىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قۇرىلىسى اياقتالىپ قالعان ورتالىق عيماراتىن ارالاۋ كەزىندە باقىتجان ساعىنتاەۆقا قالانىڭ ورتالىق ديسپەتچەرلىك قىزمەتىنىڭ, ءىىد وپەراتيۆتى باسقارۋ ورتالىعىنىڭ, سمارت-تكش, گەوپورتال مەن حالىق كانتسەليارياسىنىڭ جۇمىس جۇيەلەرى تانىستىرىلدى. اتالعان قىزمەتتەردىڭ بارلىعى Smart City جوباسىنىڭ قۇراۋىشتارى بولىپ تابىلادى جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگى ورتالىعىندا ورنالاستىرىلاتىن بولادى. ماقساتى — تۇرعىندارعا كورسەتىلەتىن بارلىق كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى ۇنەمدەۋدى قامتاماسىز ەتۋ. العاشقى بولىپ سىناق مەرزىمىنە ورتالىققا «نۇر اقتوبە» شاعىن اۋدانىنداعى «قارعالى» تۇرعىن ءۇي الابىنىڭ №4 ءۇيى قوسىلدى. بىرتىندەپ ورتالىقپەن باسقا دا شاعىن اۋداندار بايلانىستىرىلاتىن بولادى.
نىساندى ارالاپ كورگەن سوڭ اقتوبە قالاسىنىڭ اكىمى ءى. يسپانوۆ پرەمەر-مينيسترگە Smart City جوباسىن ىلگەرىلەتۋ تۋرالى ايتىپ بەردى, جوبانى 2020 ج. دەيىن «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا التى باعىت بويىنشا ىسكە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر: قاۋىپسىز قالا, «اقىلدى» تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, ءبىلىم, مەديتسينا, ينتەللەكتۋالدى كولىك جۇيەسى, ەلەكتروندى اكىمدىك. سونىمەن قاتار, قازىرگى تاڭدا «قاۋىپسىز قالا» اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەنىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر.
«بيىل 140 قوعامدىق قاۋىپسىزدىك كامەراسىن, 15 جەلىلىك ۋچاسكەلەردى فوتوعا ءتۇسىرۋ جۇيەلەرىن, 14 ينتەللەكتۋالدى قيىلىستى ورناتۋ جوسپارلانعان. بولاشاقتا «قاۋىپسىز قالا» بارلىق كامەرالاردى بىرىكتىرۋگە, سونىمەن قاتار باسقا ۇيىمدار مەن جەكە بيزنەستىڭ كامەرالارىن بىرىكتىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى», —دەدى ءى. يسپانوۆ.
ءوز كەزەگىندە, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ق. بەكەنوۆ ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ءبىلىم جانە دەنساۋلىق سالالارىندا «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى باياندادى.
پرەمەر-مينيستر وبلىس ورتالىعىن ارالاۋدى جالعاستىرادى. اقتوبە وبلىسىنداعى بىرقاتار الەۋمەتتىك نىسانداردى ارالاۋ جانە وبلىس اكتيۆىمەن ءوڭىر ەكونوميكاسىن جاڭعىرتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا كەزدەسۋ وتكىزۋ جوسپارلانعان.
