ادام بالاسى اسپانمەن تالاسقان تاۋلاردىڭ ۇشار شىڭىنا شىعۋعا سان مىڭ مارتە ارەكەت جاساعانى بەسەنەدەن بەلگىلى. اللا تاعالا وڭ قاباق تانىتقان الپينيستەر ەشبىر قيىندىققا قاراماستان دىتتەگەن ماقساتىنا جەتىپ, ەلىنە ابىرويلى, وتباسىنا امان-ەسەن ورالدى. باق-جۇلدىزى جانباي, باعىتىنان جاڭىلعان جاندار جارتى جولدان كەرى قايتۋعا ءماجبۇر بولدى. سونىمەن قاتار جۇزدەگەن ازامات اجال تىرناعىنا ىلىگىپ, سول جەردە مەرت بولعانىن دا ايتۋعا ءتيىسپىز. سولاردىڭ ءبىرازىنىڭ ءمايىتى تابىلماعان كۇيى الىپ تاۋلاردىڭ شىڭىندا جانە بوكتەرى مەن ەتەگىندە قالدى. بىراق بۇل جايسىز جايتتار جۇرەگىنىڭ تۇگى بار ءور مىنەزدى ازاماتتاردى رايىنان قايتارا العان جوق. كەرىسىنشە, باسىن قاۋىپ-قاتەرگە تىگىپ, كوز ارباعان بيىكتەردى بىرىنەن كەيىن ءبىرىن باعىندىرۋعا قۇشتارلىق تانىتىپ وتىرعان ادامداردىڭ سانى جىل وتكەن سايىن ارتا تۇسۋدە.
رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, جوعارىدا اتالعان 14 شىڭنىڭ بارلىعىن باعىندىرعان جەر بەتىندە نەبارى 38 الپينيست بار ەكەن. ءبىر عاجابى, سولاردىڭ ۇشەۋى قازاقستاننىڭ ازاماتى. ولار – دەنيس ۋرۋبكو, ۆاسيلي پيۆتسوۆ جانە ماقسۇت جۇماەۆ. بۇل ەسىمدەر الەمدىك الپينيزم سپورتى تاريحىندا التىن ارىپتەرمەن جازۋلى.
1973 جىلى رەسەيدىڭ ستاۆروپول ولكەسىندە جارىق دۇنيە ەسىگىن اشقان دەنيس 1993 جىلى الماتىعا قونىس اۋداردى. ول ناعىز كاسىپقوي الپينيست رەتىندە قازاقستاندا قالىپتاستى. بيىكتىگى 8 مىڭ مەتردەن اساتىن بارلىق 14 شىڭدى باعىندىرۋ ءۇشىن ول تاپجىلماي 9 جىل تەر توكتى (2000-2009). جەرلەسىمىز وسىنداي دارەجەگە جەتكەن الەمدەگى 15-ءشى جانە تمد-داعى تۇڭعىش الپينيست. سونداي-اق ۋرۋبكو سول بەلەستەردىڭ بارلىعىن وتتەگىنى قولدانباي-اق باعىندىردى.
1975 جىلى الماتى قالاسىندا تۋعان ۆاسيلي پيۆتسوۆ پەن 1978 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن ماقسۇت جۇماەۆ كوڭىل ارباعان بيىكتەرگە 2001 جىلى كوز تىكتى. سودان قاۋىرت جۇمىس باستالدى. بۇل رەتتە ء«بارى بىردەن كەرەمەت بولدى» دەپ ەش ايتا المايمىز. تاۋلار دا ءوز تاكاپپارلىعىن كورسەتتى. جەرلەستەرىمىزدىڭ جولى بولماي, جىگەرى جاسىعان كەزدەرى دە جوق ەمەس. دەسەك تە بۇل ساتسىزدىكتەر ولاردىڭ ساعىن سىندىرا العان جوق. تاباندىلىق مەن توزىمدىلىك, باتىلدىق مەن باتىرلىق جانە وزدەرى تاڭداعان كاسىپكە دەگەن ادالدىعى مەن الپينيزمگە شىنايى بەرىلگەندىگىنىڭ ارقاسىندا ۆاسيلي تالعات ۇلى مەن ماقسۇت ساعىنتاي ۇلى اراعا 10 جىل سالىپ, كوزدەگەن ماقساتتارىنا جەتتى.
راسىندا دا, ۋرۋبكو دا, پيۆتسوۆ تا, جۇماەۆ تا قانداي قۇرمەتكە دە لايىق. حالىقارالىق ۇيىمدار مەن فەدەراتسيالاردىڭ جەتەكشىلەرى, قازاقستان ۇكىمەتى, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى باسشىلاردىڭ بارلىعى دا جاۋجۇرەك جىگىتتەردىڭ ەڭبەگىن لايىقتى باعالاپ, ءتۇرلى سىيلىقتارمەن ماراپاتتادى. باسىن قاۋىپ-قاتەرگە تىگىپ, تاۋ مەن تاستى ارالاعان وسى وتانداستارىمىزدىڭ تولاعاي تابىسى جايىندا اڭگىمە ايتىلسا, كوڭىلىمىز كادىمگىدەي مارقايىپ, كەۋدەمىزدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەيتىنى راس. ءجۇزدىڭ, تىپتەن مىڭنىڭ ءبىرىنىڭ جۇرەگى داۋالاي بەرمەيتىن نار تاۋەكەلگە بارعان قازاقستاندىق الپينيستەردىڭ بۇل ەڭبەگىن ناعىز ەرلىك دەپ باعالاۋعا ءتيىسپىز.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان الپينيزم سالاسى بويىنشا تورتكۇل دۇنيەدەگى الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەردىڭ ساناتىنا ەركىن ەنىپ وتىر دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ولاي دەۋگە نەگىز, بيىكتىگى 8 مىڭ مەتردەن اساتىن الەمدەگى بارلىق 14 شىڭدى وسى كۇنگە دەيىن نەبارى 20 ەلدىڭ وعلاندارى عانا باعىندىرعان ەكەن. سول تىزىمدە جەرلەستەرىمىز پولشا الپينيستەرىمەن بىرگە ءتورتىنشى جانە بەسىنشى ورىنداردى ءوزارا بولىسۋدە. الدىمىزدا تەك يتاليا (7 ادام), يسپانيا (5 ادام) جانە وڭتۇستىك كورەيا (5 ادام). سونداي-اق نەپالدىڭ ەكى وكىلى سول بيىكتەرگە كوتەرىلدى. ال شۆەيتساريا, مەكسيكا, اقش, ەكۆادور, گەرمانيا, فينليانديا, اۋستراليا, پورتۋگاليا, اۋستريا, جاپونيا, چەحيا, سلوۆاكيا جانە يراننىڭ ءبىر-ءبىر ازاماتى سول بەلەستەردەن كورىندى. مىنە, وسى دەرەكتەردەن-اق, تالاي مۇيىزدەرى قاراعايداي مەملەكەتتەردەن قازاق ەلىنىڭ كوشى الدەقايدا ىلگەرى ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى.
دەرەكتەر
- الەمدەگى ەڭ بيىك 14 شىڭنىڭ بارلىعىن باعىندىرعان الەمدەگى تۇڭعىش ادام – راينحولد مەسسنەر. بيىلعى جىلدىڭ كۇزىندە 74 جاسقا تولعالى وتىرعان يتاليانىڭ ءالپينيسى سول جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءومىرىنىڭ 16 جىلىن سارپ ەتكەن ەكەن. اتاپ ايتساق, مەسسنەردىڭ 1970 جىلى باستالعان جورىعى 1986 جىلى ءساتتى اياقتالدى.
- سول تاۋلاردىڭ ۇشار بيىگىنە شىعۋ ءۇشىن اپەننين تۇبەگىنىڭ تارلانى ماريو پانتسەري شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت جۇمساعان ەكەن. ناقتىلاپ ايتساق, تۋرا 24 جىل! قازىرگى كەزدە 80 جاستى القىمداعان يتاليانىڭ ازاماتى 1988 جىلى باستاعان ءىسىن 2012 جىلى عانا ءتامامدادى. ال پولشالىق پەتر پۋستەلنيك بولسا, وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن 20 جىل ءومىرىن ارنادى.
- سول شىڭداردى ەڭ قىسقا مەرزىمدە باعىندىرعان ءۇش ادام بار. ولار – پولشانىڭ ساڭلاعى ەجي كۋكۋچكا (1979-1987) جانە وڭتۇستىك كورەيانىڭ قوس قىرانى – پارك يۋن سوك (1993-2001) پەن كيم چانگ حو (2005-2013). بۇل الپينيستەرگە 8 جىلدىڭ ىشىندە بارلىق بيىكتەردىڭ توبەسىنە كوتەرىلدى.
- كەيبىر دەرەك كوزدەرىنە سەنسەك, 14 شىڭنىڭ توبەسىنە شىققان 38 ءالپينيستىڭ قاتارىنا تاعى بەس ادام قوسىلۋعا ءتيىس ەدى. ولار – يتاليالىق فاۋستو دي ستەفاني, ۇلىبريتانيالىق الان حينكەس, ۋكراينالىق ۆلاديسلاۆ تەرزىۋىل, كورەيالىق و ىن سون جانە يسپانيالىق كارلوس پاۋنەر. الايدا بۇل كورسەتكىشتەردىڭ رەسمي دالەلى جوق بولعاندىقتان, ولاردىڭ ەسىمدەرى جوعارىدا ايتىلعان تىزىمگە ەنگەن جوق.
- ايەلدەر اراسىندا كورەيالىق و ىن سون 1997-2010 جىلدار ارالىعىندا بارلىق 14 شىڭدى باعىندىردى. الايدا ونىڭ بۇل كورسەتكىشى كۇمان تۋعىزدى. ارادا تۋرا 20 كۇن وتكەندە ەدۋرنە پاسابان ءدال سول مەجەدەن كورىندى. ونىڭ تابىسى كۇمانسىز ەدى. وسىلايشا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 تامىزىندا 45 جاسقا تولعالى وتىرعان يسپانيانىڭ وكىلى وسىنداي دارەجەگە جەتكەن تۇڭعىش الپينيست-ايەل رەتىندە تاريحتا قالدى.
- بىلتىرعى جىلدىڭ وزىندە عانا گيمالاي مەن كاراكورۋمداعى بارلىق شىڭداردى باعىندىرۋشىلار قاتارى بەس اداممەن تولىقتى. ولار – يتاليالىق رومان بەنەت پەن نيۆاس مەروي, سلوۆاكيالىق پەتەر حامور, يراندىق ءازىم گەيشىساز جانە يسپانيالىق فەرران لاتور. ەۋروپانىڭ ءۇش ورەنىنە ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن 18 جىلدان اسا ۋاقىت قاجەت بولسا, پارسى ەلىنىڭ وكىلى 9 جىلدا بارلىق شارۋانى تىندىردى.
عالىم سۇلەيمەن,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
