قاداعالاۋشى ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ قىزمەتىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, بۇل ساناتتاعى 15 جاستان جوعارى جانداردىڭ ۇلەسى قازاقستان حالقىنىڭ 1%-ءىن قۇرايدى. ارينە ايعايعا «اتتان» قوسپاساق تا, الاڭداتارلىق احۋال ەكەنى انىق. بۇل رەتتە جاعدايدى تۇراقتاندىرۋدىڭ ءتيىمدى əدىستەرىنىڭ ءبىرى – ناشاقورلىققا تəۋەلدى ناۋقاستاردى ەمدەۋ مەن وڭالتۋ جولدارىن كەڭەيتۋ.
ساراپشىلار سوڭعى بەس جىلدا مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ ديناميكالىق باقىلاۋىندا تۇرعان ناۋقاستار سانىنىڭ تومەندەگەنىن ايتادى. الايدا ەسىرتكىلەردى ينەكتسيالىق تۇردە قابىلدايتىن ادامدار سانىنىڭ ءوسۋ بارىسى ۇرەي تۋعىزادى. شەشۋى, شەگى جوق بۇل پروبلەما كۇننەن-كۇنگە ۇلعايىپ بارادى. بۇگىندە ينەكتسيامەن ەسىرتكى قابىلدايتىنداردىڭ سانى 127 800 ادامعا جەتتى. ال بەس جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش 112 740 ادام بولاتىن.
ەسىرتكىلەردى ينەكتسيالىق تۇردە تۇتىنۋ دەڭگەيىنىڭ ەڭ جوعارعى كورسەتكىشى پاۆلودار وبلىسىندا (1,7%), ال ەڭ تومەنگى كورسەتكىشى اتىراۋ وبلىسىندا (0,3%) بايقالىپ وتىر. سوندىقتان ەلىمىزدە ناركولوگيالىق كومەك قىزمەتىن كورسەتۋ تىزبەسىن كەڭەيتۋ مəسەلەسى وتە وزەكتى. ناۋقاستاردى مەديتسينالىق-əلەۋمەتتىك وڭالتۋ مەديتسينالىق جəنە əلەۋمەتتىك ءىس-شارالاردىڭ كەشەندى, ءوزارا تىعىز بايلانىستى جۇيەسىن قۇرايدى. بيىل ناركولوگيالىق ۇيىمداردا جəنە پسيحيكالىق دەنساۋلىق رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ەمحاناسىندا 730 توسەكجايعا لايىقتالعان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك وڭالتۋدىڭ 19 بولىمشەسى قىزمەت ەتۋدە. بۇل ماقساتقا ارنالعان ورىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا عانا جوق. وڭالتۋدىڭ ستاتسيونارلىق جəنە امبۋلاتورلىق باعدارلامالارىنا بىلتىر 11 424 ناۋقاس نەمەسە ەسەپتە تۇرعان بارلىق ناۋقاستاردىڭ 8,4%-ءى, ونىڭ ىشىندە ەسىرتكىگە تəۋەلدى 2 921 ناۋقاس قاتىستى. بۇل كورسەتكىش 2016 جىلى 8 151 نەمەسە ەسەپتە تۇرعان بارلىق ناۋقاستاردىڭ 5,2%-ءىن, ونىڭ ىشىندە ناشاقورلىققا تاۋەلدى 1907 ادامدى قۇراعان بولاتىن.
– بۇگىندە ناشاقورلىق تəۋەلدىلىگى بار əر ناۋقاستىڭ مامانداندىرىلعان ەمدەۋگە جəنە وسىعان ءوزىنىڭ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن تاڭداۋ جاساۋعا كەپىلدەندىرىلگەن قولجەتىمدىلىگى بولۋى ءتيىس. بۇل دەگەنىمىز – كلينيكانى تاڭداۋ دا, تəۋەلدىلىكتەن ارىلۋ جولدارىنا دا اينالماق, – دەيدى پسيحيكالىق دەنساۋلىق رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى نيكولاي نەگاي.
بۇۇ ەسىرتكى جəنە قىلمىس جونىندەگى باسقارماسى شتاب-پəتەرىنىڭ ەسىرتكى تۇتىنۋدىڭ الدىن الۋ جəنە دەنساۋلىق ساقتاۋ جونىندەگى دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى جيلبەرتو گەررانىڭ ايتۋىنشا, ەسىرتكىگە تəۋەلدىلىكتى عىلىمي نەگىزدەلگەن تۇردە كەشەندى ەمدەۋ ەسىرتكى قۇرالدارىن تۇتىنۋعا تۇرتكى بولاتىن كومپۋلسيۆتىك مىنەز-ق ۇلىقتى توقتاتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ءƏربىر ارالاسۋ, ياعني ءدəرى-دəرمەكتىك جəنە پسيحيكالىق-əلەۋمەتتىك ارالاسۋلار ساۋىقتىرۋ ۇدەرىسىنە وڭتايلى ۇلەس قوسادى. مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەر əر ناۋقاسقا ارنالعان ديففەرەنتسيالدى جəنە دەربەستەندىرىلگەن تەراپيانى ىرىكتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ەمدەۋ əدىستەرىنىڭ جان-جاقتى جəنە كەڭ اۋقىمدى پورتفوليوسىنا قول جەتكىزۋى ءتيىس. Əلەم بويىنشا مويىندالعان ناشاقورلىقتى ەمدەۋ əدىستەرىنىڭ ءبىرى قولداۋشى الماستىرۋشى تەراپياسى دەۋگە بولادى. بۇل باعدارلاما ەلىمىزدە دە بار. بىراق باعدارلاماعا جاڭا ناۋقاستاردىڭ ەنۋىنە جəنە ونىڭ كەڭەيۋىنە كەدەرگىلەردىڭ كەلتىرىلۋى الاڭداۋشىلىق تۋعىزادى. Əلەمدە بۇل تەراپيا ناشاقورلىق تəۋەلدىلىكتى ەمدەۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى تəجىريبەلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە تانىلدى. سوندىقتان əلەمنىڭ 106 ەلىندە سəتىمەن قولدانىلىپ كەلەدى. كوپتەگەن زەرتتەۋلەردىڭ نəتيجەلەرى قولداۋشى الماستىرۋ تەراپياسىنىڭ تىيىم سالىنعان ەسىرتكىلەردى تۇتىنۋ كورسەتكىشتەرىن قىسقارتۋعا جəنە ايتۆ جۇقپاسىنان قايتىس بولۋ دەڭگەيى مەن ايتۆ جۇقپاسىنىڭ تارالۋ قاۋپىن تومەندەتۋگە ءونىمدى تۇردە ىقپال ەتەتىنى تۋراسىندا كۋəلىك ەتەدى.
قازىرگى كەزدە قازاقستاننىڭ 9 وبلىسىندا جəنە الماتى قالاسىندا الماستىرۋشى تەراپيانىڭ 13 بەكەتى جۇمىس ىستەيدى. باعدارلامانى ىسكە اسىرعان كەزدەن باستاپ 2008 جىلعا دەيىن ناۋقاستاردىڭ جالپى سانى 1 084 ادامدى قۇرادى. بۇگىنگى تاڭدا 322 ناۋقاس نەمەسە وپيويدتىق تəۋەلدىلىك ەسەبىندە تۇرعان ادامداردىڭ 2,7%-ءى اتالعان باعدارلامادان وتۋدە. بۇل ادامدار قىلمىستىق ورتادان شىعىپ, جۇمىسقا ورنالاسادى, وتباسىلارىنا قايتا ورالادى, دەنى ساۋ بالالاردى ومىرگە əكەلەدى. باعدارلامانىڭ كەڭىنەن تارالۋى ايتۆ جۇقپاسىنىڭ تارالۋىن ازايتۋعا دا سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى. سوندىقتان ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىكتىڭ ەسەسىن قايتارۋدا بۇل باعدارلاما بارىنشا كومەكتەسەدى, دەيدى ماماندار.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
