جىلىنا 1,5 ميلليون توننا قۋاتتىلىقپەن جۇمىس ىستەيتىن ديىرمەندەر بيىل جىل باسىنان بەرى 550 مىڭ توننادان اسا ۇن شىعارعان. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلىمىز بويىنشا ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ۇننىڭ تورتتەن ءبىرىن قوستاناي وبلىسى بەرىپ كەلدى. سولاردىڭ اراسىندا «قوستاناي ۇن كومبيناتى» اق, «اساليا», «رومانا نان», «كومپانيا سالامات», «ارۋانا-2010» جشس سەكىلدى ءىرى استىق وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ قاتارىنا استانا قالاسىنىڭ 20 جىلدىعى مەرەكەسى كۇندەرى پايدالانۋعا بەرىلگەن «بەست-قوستاناي» ديىرمەن كەشەنى قوسىلدى. قازاقستاندا, ءتىپتى ىرگەلەس ورتالىق ازيا ەلدەرىندە بالاماسى جوق ديىرمەن وبلىستىڭ ۇن ەكسپورتى الەۋەتىن ودان سايىن الدەندىرە تۇسەتىن بولادى. ونىڭ قۇنى دا وڭاي قارجى ەمەس, 4,5 ميلليارد تەڭگەگە ءتۇستى.
– استانانىڭ 20 جىلدىعى تەك مەرەكە عانا ەمەس, ءبىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ كورسەتكىشى, دەڭگەيى ءتارىزدى بولدى. وسى مەرەكە قۇرمەتىنە وبلىستا تاعى ءبىر زاماناۋي كاسىپورىندى ىسكە قوسىپ وتىرمىز. تاۋلىگىنە 700 توننا ۇن شىعاراتىن «بەست-قوستاناي» ديىرمەن كەشەنى ەلىمىزدە جىلدام ەنگىزىلىپ وتىرعان «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ تالاپتارىنا تولىق جاۋاپ بەرەدى. كەشەنگە جۇمسالعان بارلىق قارجىنىڭ 2 ميلليارد 800 ميلليون تەڭگەسىن تىكەلەي شەتەل ينۆەستورى سالدى. بۇل ديىرمەن كەشەنى ءبىزدىڭ ەلدىڭ ينۆەستورلىق جاعدايىنىڭ قولايلى ەكەنىن دە كورسەتتى. تۇرىك اعايىندار قارجىسىن ەكونوميكاعا ەشقانداي قاۋىپسىز, سەنىممەن سالادى, – دەدى ءوڭىر باسشىسى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ.
ديىرمەن كەشەنىنىڭ ەرەكشەلىگى, ونى جەر ءجۇزىنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىندە وتىرىپ باسقارۋعا بولادى. بارلىق جۇمىس اۆتوماتتاندىرىلعان, كومپيۋتەرلەندىرىلگەن. بۇل ديىرمەن قوستانايدىڭ ساپالى بيدايىن جەر جۇزىنە تانىتا ءتۇسۋدىڭ توتە جولىنىڭ ءبىرى ەكەنى داۋسىز.
– مەن, مىسالى, امەريكادا وتىرىپ تا «بەست-قوستاناي» ديىرمەن كەشەنىندە بۇگىن تاۋلىگىنە قانشا توننا ۇن وندىرىلگەنىن, تاعى باسقا دا كورسەتكىشتەردى بىلە الامىن. وركەنيەتتىڭ, تسيفرلاندىرۋدىڭ ورەسى دەگەن وسى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن شۆەيتساريادا وتكەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كورمەسىندە ءبىز «دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ساپالى ۇن» اتالىمىمەن مەدال العان ەدىك. ەڭ جاقسى ۇن قازاقستاندا, ونىڭ ىشىندە قوستانايدىڭ ۇنىنا جەتەرى از. سول مەدالدى العاندا مەنىڭ قوستانايدا ەڭ ۇزدىك تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەيتىن ديىرمەن قويامىن دەگەن سەرتىم بولىپ ەدى, بۇگىن سول ماقساتقا جەتتىك. مىنا زاماناۋي ديىرمەندە وندىرىلگەن ءونىمنىڭ 95 پايىزى ەكسپورتتالادى, – دەيدى ينۆەستور, «بەست-قوستاناي» كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى نيحات جان مىرزا. بۇگىندە توبىل ءوڭىرىنىڭ ۇنى كورشى ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارى مەن قىتايعا جانە اۋعانستانعا جونەلتىلەدى.
وبلىس باسشىسى ايتقانداي, وڭىردە ينۆەستورلىق جاعداي جاقسارماسا, مۇنداي ءىرى وڭدەۋ كاسىپورنىن سالۋعا كەز كەلگەن ينۆەستور تاۋەكەل ەتە بەرمەس ەدى. «بەست-قوستاناي» كومپانياسى توبىل-تورعاي وڭىرىندە وسىمەن 11 ديىرمەن سالدى.
– ءبىزدىڭ كومپانيا العاشقى ديىرمەندى 2009 جىلى ىسكە قوسقان بولاتىن. ول تاۋلىگىنە 250 توننا ۇن تارتاتىن. ال بۇگىنگى ديىرمەن كەشەنىنىڭ قۋاتتىلىعى ودان ءۇش ەسەگە جۋىق ارتىق, مۇندا تاۋلىگىنە 700 توننا ۇن شىعارىلادى, – دەيدى كاسىپورىن ديرەكتورى ۆيدادي يۋسۋبوۆ. كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, ديىرمەن كەشەنىندە قازىر 70 ادام جۇمىس ىستەيدى. الداعى ۋاقىتتا جۇمىس ورنى كوبەيەتىن بولادى.
قوستاناي ۇنى قاشان دا ساپالىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. وبلىستا وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىندا دا ۇننىڭ تارازىسى باسىم. بيىل جىل باسىنان بەرى 435 مىڭ توننا ۇن سىرتقا شىعارىلدى, بۇل وبلىستان ەكسپورتتالعان بارلىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ 40 پايىزىن قۇرايدى. قامىرلىلىعى جوعارى قوستاناي ۇنىنا رەسپۋبليكامىزدىڭ وزگە وبلىستارىندا دا سۇرانىس كۇشتى. جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدىڭ ءار شالعايىنا 44 مىڭ توننا ۇن جىبەرىلىپتى.
دەگەنمەن, ۇن ەكسپورتىندا ويلاناتىن ساتتەر دە جوق ەمەس. بۇرناعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا وزبەكستانعا جونەلتىلەتىن ۇننىڭ 69 پايىزعا, تۇرىكمەنستانعا – 53, تاجىكستانعا 10 پايىزعا كەمىگەنى بايقالادى. سوڭعى جىلدارى وزبەكستان قازاقستان استىعىنا يەك ارتىپ, وزدەرىندە ديىرمەن قويۋدى جيىلەتكەن. ولار قازاقستانمەن شەكارانى جاعالاي 84 ديىرمەن كەشەنىن ورناتقان. بىزدەن استىق تاسيدى دا, ونى وڭدەپ, ءارى قاراي اۋعانستانعا, وزگە دە ءوڭىر ەلدەرىنە شىعارادى. وسىلايشا الا توپىلى اعايىن قازاقستاننىڭ ساپالى ۇنىن ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان نارىعىنان ىعىستىرا باستادى.
– مۇنىمەن قوسا, قازاقستان ۇنىن ءوز اۋماعىنان الىپ وتكەنگە وزبەكستان جوعارى باعا قويادى. ال بۇل ءبىزدىڭ ونىمگە وزبەكستاندىق ديىرمەنشىلەر ۇنىنىڭ ءبىر تونناسىنا قاراعاندا 25-25 دوللارعا جوعارى ايىرماشىلىق بەرەدى, – دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تولەۋتاي ەرجانوۆ. – وبلىس وڭىرىندەگى ديىرمەندەر جۇمىسىنا كولدەنەڭ تۇراتىن كەدەرگىلەر دە جوق ەمەس. ەڭ باستىسى – استىقتى وڭىردە وتىرعانمەن, ونىڭ جۇمىسىنىڭ ناۋقاندىق سيپاتقا يە بولىپ جانە ديىرمەندەردىڭ شيكىزاتتان جۇتاپ قالاتىن كەزى از بولمايدى. وعان دا استىق نارىعىنداعى باعانىڭ تۇراقسىزدىعى سەبەپ بولسا كەرەك.
مامانداردىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, بۇگىن ەلىمىز بويىنشا ۇن ەكسپورتى كولەمىنىڭ قوستانايلىق ۇلەسى 25 پايىزدان 40 پايىزعا دەيىن كوتەرىلگەن. سوندا دا سىرتقى نارىقتى يگەرۋدە الدە دە ىزدەنىستەر قاجەت. قىتاي, يران, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, موڭعوليا نارىعىن يگەرۋ ءۇشىن استىق وڭدەۋ كاسىپورىندارىنا مەملەكەت تاراپىنان جاسالاتىن قولداۋ شارالارىن قاراستىرۋدىڭ ءجون ەكەنىن ايتادى ديىرمەنشىلەر. ەلەكتر ەنەرگياسىنا, جانار-جاعار مايعا باعانىڭ ءوسۋى, سوعان بايلانىستى كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ قىمباتتاۋى ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن جوعارىلاتپاي قويمايدى. ء ونىم قانشا ساپالى بولسا دا, بازاردا باعا جەڭىسكە بەيىم ەمەس پە؟ سونىمەن قاتار قۇرال-جابدىقتاردىڭ دا تەحنيكالىق توزۋى ءوندىرىستىڭ كىبىرتىكتەۋىنە اكەلەدى. «اساليا» ديىرمەنى ءبىراز جىلدان بەرى اۋعانستانعا ۇن ارتادى. بىراق كاسىپورىننىڭ تاسىمالدان كورىپ وتىرعان قيىندىقتارى دا, شىعىنى دا از ەمەس.
– ەڭ باستى ماسەلە تاسىمالداعى قيىنشىلىقتار, ناقتى ايتقاندا, ۆاگوننىڭ جەتىسپەۋى مەن ونىڭ باعاسىنىڭ كۇن سايىن قۇبىلۋى بولىپ وتىر. قازاقستاننىڭ ءوز ۆاگونى جەتكىلىكسىز, ءبىز كوبىنە رەسەيدىڭ ۆاگوندارىن پايدالانامىز. ال مەنشىك يەلەرى ونىڭ باعاسىن كۇن سايىن كوتەرەدى. ۆاگون ماسەلەسىندە باسەكە دە, تاڭداۋ دا جوق بولعان سوڭ, ولار باعانى قالاۋىنشا قويادى. «اساليا» ديىرمەنى 20 جىلدان بەرى ۇن شىعارىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ۇننىڭ ساپاسى ىشكى-سىرتقى نارىقتا ءوزىن مويىنداتقان. بىراق سولاي بولا تۇرا, نارىق باسەكەسىندە مىقتىمىز دەپ ايتۋ قيىن, – دەيدى «اساليا» جشس ديرەكتورىنىڭ ەكونوميكا ماسەلەلەرى جونىندەگى ورىنباسارى ناتاليا رىمارەۆا.
بۇل ءبىر «اساليانىڭ» عانا ەمەس, قوستاناي وڭىرىندەگى بارلىق ديىرمەن وندىرگەن ۇننىڭ تاسىمالىنا ءتان جاعداي دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. وسىنداي ىشكى ماسەلەلەر شەشىمىن تاپقاندا, قوستاناي ۇنىنىڭ سىرتقى نارىققا دا جولى كەڭ اشىلادى.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي
