رەسپۋبليكادا جەكەمەنشىك وقۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىن قالاعان بىردەن-ءبىر ۋنيۆەرسيتەت رەتىندە العاشقى جىلدارى ماسكەۋ حالىقارالىق قاتىناستار ۋنيۆەرسيتەتىمەن (مگيمو) بىرلەسە جۇمىس اتقارۋ ناتيجەسىندە قازاقستاندا تۇڭعىش رەت حالىقارالىق قاتىناس, حالىقارالىق ەكونوميكا جانە حالىقارالىق قۇقىق ماماندىقتارىن اشۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ليتسەنزيا ۇعىمى ەنگىزىلگەن كەزدە العاشقى جوعارى وقۋ ورنى رەتىندە مەملەكەتتىك سىناقتان ءوتىپ, №1 ليتسەنزياعا يە بولدى. بۇگىنگى كۇنى «قاينار» ۋنيۆەرسيتەتى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان قويىلاتىن تالاپتارعا ساي جۇمىس جاساپ كەلەدى. العاشقى جاڭا ءتيپتى ۋنيۆەرسيتەت بولعاندىقتان كوپتەگەن باسقا ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ قۇرىلۋىنا سەبەپشى دە, ۇلگى دە بولا العانىن ايتقانىمىز ابزال. ياعني «قاينار» ۋنيۆەرسيتەتى جاڭا قۇرىلىمداعى, تاۋەلسىز قازاقستانداعى كوممەرتسيالىق نەگىزدەگى العاشقى جوعارى وقۋ ورنى بولدى. ۋنيۆەرسيتەت قالىپتاسۋ جانە دامۋ كەزەڭدەرىندە ءوسىپ-جەتىلۋدىڭ بارلىق ساتىلارىنان ءوتتى, جانە قاشاندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ يننوۆاتسيالىق ۇسىنىستارىن جەتىلدىرىپ كەلەدى.
ۋنيۆەرسيتەت العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ مەكتەپتەن ۋنيۆەرسيتەتكە دەيىن ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ يدەياسىن جۇزەگە اسىردى. وسىعان وراي ۋنيۆەرسيتەت جانىنان كۇنى بۇگىنگە دەيىن تابىستى ءجۇمىس جاساپ, ءوز تۇلەكتەرىمەن ساتىلاي ءبىلىم الۋ دەڭگەيىن تولىقتىرىپ وتىرعان «باكالاۆريات» ورتا مەكتەبى مەن «قاينار» كوللەدجى كۇرىلدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بىرنەشە جىلدان بەرى ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسىنىڭ كرەديتتىك تەحنولوگياسىن جانە ستۋدەنتتىڭ ءبىلىمىن باعالاۋدىڭ رەيتينگىلىك جۇيەسىن ەنگىزگەن, ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپالىق مەنەدجمەنتى جۇمىس جاسايتىن الدىڭعى قاتارلى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قاتارىنان كورىنۋىنە پروفەسسور ەرەنعايىپ ءسالىپ ۇلىنىڭ قوسىپ وتىرعان ۇلەسى قوماقتى. وقۋ ورنى اشىلعاننان بەرى ونىڭ قابىرعاسىنان قازاقستاننىڭ مادەنيەتى مەن عىلىمى, باسقارۋ ۇيىمدارى, حالىقتىق شارۋاشىلىق ءتارىزدى كوپتەگەن سالالاردا جوعارى دەڭگەيدەگى ماماندار قاتارىن تولىقتىرعان 22 مىڭنان اسا تۇلەك تۇلەپ ۇشتى. ولاردىڭ ءبارى دە ءارتۇرلى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا, ديپلوماتيالىق قىزمەتتەردە, وقۋ ورىندارىندا ۇستازدىق ەتۋدە. وتاندىق جانە شەتەلدىك بانكتەردە كوممەرتسيالىق قىزمەتتەردە, فيرمالار مەن كومپانيالاردا قىزمەتتەر اتقارىپ وتىر.
قاينار ۋنيۆەرسيتەتى 2010 جىلدان بەرى الەمدىك ءبىلىم بەرۋ قاۋىمداستىعىنا ەنۋگە جانە قازاقستاندىق تۇلەكتەردىڭ ديپلومىنىڭ شەتەلدەردە مويىندالۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ينتەگراتسيالىق باعىتتاعى بولون پروتسەسىنىڭ مۇشەلىگىنە سايلانعان.
پرەزيدەنتتىڭ عىلىم مەن يننوۆاتسيانى ەكىنشى ورىنعا قويعان ەل ەشقاشان ەشبىر سالادا ءبىرىنشى ورىنعا كوتەرىلە المايتىندىعى تۋرالى پىكىرى دە الەمدىك باسەكەلەستىككە باستار جول – ءبىلىم مەن عىلىمعا بايلانىستى ەكەنىن ءجىتى تۇسىنگەن كورنەكتى عالىم ە. وماروۆ رەسەي جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى جانە ەۋروپا جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىمەن تىعىز شىعارماشىلىق بايلانىس ورناتۋ نەگىزىندە وسى تۇرعىداعى اكادەميانى ەلىمىزدە اشۋدى ماقسات ەتتى. ناتيجەسىندە قازاقستان جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىن قۇرىپ, ونىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى. ءوز شەڭبەرىن تمد-دان تىس جەرلەرگە دە كەڭەيتە تۇسكەن وسى عىلىمي اكادەميانى 14 جىل باسقاردى. اكادەميا وسى ۋاقىت ىشىندە دۇنيە ءجۇزى عالىمدارى مويىندايتىن دارەجەگە جەتتى. اكادەميا مەن ونىڭ مۇشەلەرى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
ە.وماروۆ 2008 جىلى اكادەميانىڭ ۇلتتىق دەڭگەيدەگى اكادەمياعا اينالۋىنا زور ىقپال ەتتى. 2009 جىلى ۇلتتىق مارتەبە العان قازاقستان ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, بەلگىلى عالىم, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور نۇرتاي ابىقاي ۇلى تاعايىندالسا, ەرەنعايىپ ءسالىپ ۇلى قازىرگى تاڭدا ۆيتسە-پرەزيدەنتى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى.
«ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس... ءبىز جيىرما ءبىرىنشى عاسىردىڭ جاھاندىق كارتاسىندا ەشكىمگە ۇكسامايتىن, دەربەس ورنى بار ۇلت بولامىز دەسەك, «جاھانداعى زاماناۋي قازاقستاندىق مادەنيەت» جوباسىن ىسكە اسىرۋعا ءتيىسپىز. الەم ءبىزدى قارا التىنمەن نەمەسە سىرتقى ساياساتتاعى ءىرى باستامالارىمىزبەن عانا ەمەس, مادەني جەتىستىكتەرىمىزبەن دە تانۋى كەرەك», دەگەن ەلباسىنىڭ ويى مەن مەجەلەگەن مىندەتتەرى ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى الەمدىك دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋعا جاڭا سەرپىن بەرەرى انىق. وسىنداي ماقساتتا ەرەنعايىپ ءسالىپ ۇلى قازاقستاننىڭ كونە تاريحى مەن قازاق ەركەنيەتىن عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەۋگە دە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ ءجۇر. ونىڭ باسشىلىعىمەن ەلىمىزدە 1997 جىلى قازاق وركەنيەتى مەن تاريحى ينستيتۋتى قۇرىلدى. ينستيتۋت قىزمەتىنىڭ ماقساتى قازاق وركەنيەتىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى مەن ونىڭ كوشپەندىلەر, قىتاي, يسلام, ەۋروپا سياكتى باسقا الەمدىك وركەنيەتتەرمەن ديالوگىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن انىقتاۋ بولىپ تابىلادى. ينستيتۋت مىندەتى – قازاق وركەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋ ماسەلەلەرى, ونىڭ كونەدەگى, ورتا زامانداعى, جاڭا زامانداعى دامۋ پروتسەستەرى مەن قازىرگى كەزدەگى احۋالىن ايقىنداۋ بولاتىن. مۇندا قازاقستان جەرىندەگى ەتنوستاردىڭ, اسىرەسە قازاقتاردىڭ تاريحى, فيلوسوفياسى, فيلولوگياسى, مادەنيەتى, ءدىنى, ولاردىڭ وركەنيەتتىك اسپەكتىلەرى جۇيەلى تۇردە زەرتتەلەدى. قازاق مەنتاليتەتى, قازاق ەتنوپسيحولوگياسىنىڭ قالىپتاسۋى مەن گەنەزيسى سىندى ماڭىزدى ماسەلەلەرگە اسا كوڭىل بولىنەدى. وسى تاقىرىپتاعى بىرقاتار پىكىرتالاستىق جۇمىستاردى «قازاق وركەنيەتى» جۋرنالى ارقىلى جۇرتشىلىققا ۇسىنۋ ادەتكە اينالعان.
ە.وماروۆ اتتيلانىڭ – ەدىل پاتشانىڭ پورترەتىن تاۋىپ, ونىڭ ءومىربايانىن كەشەندى تۇردە قاراستىرعان عالىم رەتىندە دە بەلگىلى. فرانتسيا جەرىندە لا-چەپپە قالاسىندا سالىنعان اتتيلا مۋزەيىنە ەكسپوناتتار جيناۋعا, ونىڭ ىسكە قوسىلۋىنا ۇلەس قوستى. سونداي-اق اتتيلا تۋرالى ەكى كىتابى جارىق كوردى. اتتيلا اتىنداعى حالىقارالىق اسسوتسياتسيانىڭ مۇشەسى بولىپ قابىلداندى. سوندىقتان كوپتەگەن عالىمدار ەرەنعايىپ ءسالىپ ۇلىن «اتتيلاتانۋشى» دەپ تە باعالايدى.
ءومىرىنىڭ مەرەيلى شاعى 70 جاس بەلەسىنە شىعىپ وتىرعان, كورنەكتى عالىم, بەلگىلى پروفەسسور ۇزاق جىلدار سانالى عۇمىرىن رەسپۋبليكانىڭ ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىم جۇيەسىنە ارناپ كەلەدى. قاي قىزمەتتە بولماسىن, ەل اماناتىن ارقالاپ, ابىروي بيىگىنەن كورىنىپ كەلە جاتقان عىلىم قايراتكەرى. قاتارداعى اسپيرانتتان قازاقستان ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگىنە دەيىنگى ارالىقتا ەلىمىزدە ادام كاپيتالىن دامىتۋ تۋرالى جاريالانعان وننان استام مونوگرافيالىق ەڭبەكتەرى مەن جۇزدەن استام عىلىمي زەرتتەۋلەرى عىلىمدا جەتكەن جەتىستىكتەرىن كورسەتسە كەرەك.
كارىمبەك قۇرماناليەۆ,
ۇعا كوررەسپوندەنت- مۇشەسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
