قازاقستان • 10 شىلدە, 2018

ەرتىستىڭ ەركە بۇلب ۇلى

1007 رەت
كورسەتىلدى
17 مين
وقۋ ءۇشىن

ەل قۋانعانعا, مايرا بىرگە قۋانباي تۇرا المادى. حالىقتىڭ جاپپاي قۋانىشى مايرا جۇرەگىنەن ءان بولىپ جارىپ شىقتى. مايرا شاتتانا جىرلادى. مايرا شارىقتاي شىرقادى. سول كەزدەگى ميتينگى, جيىن, بارشا حالىق كوشەگە توگىلگەن ۇلكەن سالتاناتتاردا سول كەزدىڭ ءانۇرانىنداي بولعان مايرانىڭ «مايرا» ءانى كەرەكۋ اسپانىندا قالىقتاپ تۇردى. «مايرا» ءانى شاتتىققا تولى ازاتتىق جىرى ەدى.

ەرتىستىڭ ەركە بۇلب ۇلى

اكەسى ءۋالي ساۋداگەرلىكپەن اينالىسىپ, ەرتىستىڭ ەكى بەتىنە بىردەي قونىستانعان باسەنتين اۋىلدارىن ارالاپ جۇرگەندە, قايتيرا دەگەن قىزعا جولىعىپ, تۇرمىس قۇرىپ, قازاق اۋىلىندا تۇرىپ قالادى. ءسويتىپ, مايرا باليعات جاسقا كەلگەنشە قازاق تۇرمىسى اياسىندا ەسەيىپ, بوي جەتەدى. ون بەس جاسقا كەلگەندە قامسىز, بەيعام بالالىق شاقتى بىرگە وتكىزگەن كورشى ءۇيدىڭ قىزى, قۇربىسى كەربەز ۇزاتىلاتىن بولعاندا, ءومىردىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ تابالدىرىعىن اتتاعالى تۇرعانىن كورىپ, ەس جيادى.

قازاق تۇرمىسىنىڭ ءبىر قى­زىعى توي عوي. وعان شاقىرىل­عان دا, شاقىرىلماعان دا كەلەدى. ەرتىستىڭ كولەڭكەلى كوك جازىق توعايىندا توي بولىپ, وعان قىزىلدى-جاسىلدى كيىنگەن ءبىر توپ ونەرپاز جىگىتتەرىمەن ءارى پالۋان, ءارى ءانشى, ءارى سەرى اسەت كەلىپ تويدىڭ ءسانىن كىرگىزەدى. باسەنتين اۋىلىنىڭ اقساقالى ايگىلى ونەرپازعا تاي مىنگىزىپ, ۇستىنە كوكزەڭگىر شاپان جاۋىپ, باس بالۋاننىڭ جوراسىن ىستەيدى. اسەت ورتاعا شىعىپ: «باس پالۋاننىڭ كادەسىن كۇرەسىپ جىعىپ الماسام, مىنا جورالعىلارىڭ بويىما سىڭبەس. كانە, قايسىڭ بارسىڭ؟ – دەپ كيىمىن كەشىپ, كەۋدەسىن جالاڭاشتاپ ەرسىلى-قارسىلى جۇرەدى. ەشكىم شىعا قويمايدى.تويشى اۋىل جىگىتتەرىنىڭ نازارى ءپاس. اسەت بۇركىتشە قومدانىپ, ورتاداعى الاڭعا جايعاسىپ, كوزىمەن سىلتىدەي تىنعان القالى توپتى جاعالاي شولادى. قايرات كورسەتەر جان بالاسى شىقپايدى.

سول كەزدە كورىنگەنگە ءيىلىپ جاس­تىق, جانتايىپ توسەك, سوزىن­دە ءپاتۋا جوق قىدىربەك دەگەن اقىنسىماق بولىپتى. سول اسەت­ت­ىڭ الدىنا جۇگىنە كەتىپ, جەل ءسوزدى قارداي بوراتپاسى بار ما؟ اسەتتى اسپانعا كوتەرىپ, وعان قارسى ادام شىعارا الماعان تويشى اۋىل­دى جەرلەپ, اۋزىنا كەلگەندى وتتاپ بەتىنە لاعادى. اسىرەسە «ات ءمىنىپ كورمەگەن, ەسەك مىنگەن. جىگىتى قورتىق, قىزدارى مىرتىق, كيىز ۇيلەرى جىرتىق» دەگەن سوزدەرى وڭمەننەن وتەدى. مىنا قورلىققا نامىستان جارىلعان تويشى اۋىلدىڭ اقساقالى ەسەكەڭ قاريا: ­«ۇل وسىرمەي, قۇل وسىرگەن ەكەنبىز عوي. تاياق ەتتەن وتەدى, ءسوز سۇيەكتەن وتەدى. ەشقايسىسىڭ قايرات كورسەتە الماساڭ, جەتپىسكە كەلگەن مەن شىعايىن! – دەپ, الدىنداعى ءۇش جاسار نەمەرەسىن ىتقىتىپ جىبەرىپ, ەسەكەڭ قاريا ورنىنان سىلكىنە كوتەرىلەدى.

وسى ءسات قۇلاق تۇندىرىپ, ميدان وتكەن اششى شىرىل جۇرەك­تەردى سەلت ەتكىزەدى. سويتسە, سىرنايىن قۇلاشتاي سوزىپ ورتاعا شىققان شۇيكەدەي قىز ءبىر ءوزى اششى ايعايمەن اسپان استىن جاڭ­عىرىقتىرىپ تۇر ەدى. بۇل ون بەس جاستاعى مايرا بولاتىن. ول بوس­قا لاققان سۋايت قىدىربەك شاڭىن اسپاننان قاعىپ, تويعا كەلگەن اسەت سەرىنىڭ دە مەرەيىن اسىرىپ, باسەنتين اۋىلىنىڭ ەسەسىن بەرمەي, تاقىلداي سويلەپ, تاقپاقتاتا اندەتىپ, ءيىنى تۇسكەن ەلدىڭ ەڭسەسىن ءبىر كوتەرىپ تاس­تاعان. اسەت ورنىنان تۇرىپ, سىي­عا العان شاپانىن مايرانىڭ يى­عى­نا جابادى. وسىلاي ەرتىس جا­عالاۋىنداعى تويشى اۋىل نامىستى بەرمەي قالعان-دى.

دارىن حالىقتىڭ قاناسىنان جارالادى دەگەندى كوپ ايتامىز. ال ونىڭ جارالعان, تۋعان ءساتىن كورگەن نەكەن-ساياق. ال مايرا بولسا ون بەستەگى ورىمدەي جاسىندا جيىلعان جۇرتتىڭ نامىسى بولىپ جارىلىپ, القالى توپتىڭ الدىندا نايزاعاي وتىنداي جارق ەتتى. تالانتتىڭ تاپ وسىلاي نامىستى ساتتە توبەدەن تۇسكەندەي بولۋى ىلۋدە بىرەۋ. مايرا ونەر ەسىگىن وسىنداي ەرەكشە جاعدايدا اشىپ, وزگەلەرگە ۇقساماعان ەرەكشە ونەرپاز بولىپ قالدى.

مايرا ونەرى ادەبيەت-ونەر مايتالمان­دارىنىڭ اۋىزىنا ەرتە ىلىكتى. ا.زاتاەۆيچ, ع.مۇسىرەپوۆ, م.اۋەزوۆ, ا.جۇبانوۆ, ءا.تاجىباەۆ, س.بەگالين سىندى اۋىزدارى دۋالى ىلكى بۋىن وكىلدەرى مايرا تۋرالى قالام تەربەدى. ولاردىڭ العاشقى ۇشەۋى مايرانى كورىپ-تانىپ, تىلدەسىپ جازدى, كەيىنگى ۇشەۋى كوز كورگەندەردىڭ اۋىزىنان سۇراپ, ءبىلىپ جازدى. كوزىمەن كورگەندەردىڭ ەكەۋى – زاتاەۆيچ پەن مۇسىرەپوۆتىڭ, كوزىمەن كورمەي جازعانداردان ا.جۇبانوۆ ەڭبەگى كومپوزيتور ءارى ءانشى مايرا ۋاليقىزىنىڭ شىعارماشىلىق تابيعاتىن تانۋدىڭ نەگىزىن قالادى.

جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باسىندا ءاندى قوڭىراۋلى «تاليانكا» سىرنايمەن شىعارىپ, ايتۋ ءداستۇرى ومىرگە كەلدى. ول جاڭا زامان, جاڭا فورماتسيانىڭ قازاق تۇرمىسىنا تيگىزگەن اسەرى ەدى. ونى ەشكىم جاتسىنبادى, قازاق تۇرمىسى مەن ونەرىنە تابيعي تۇردە استاستى. سىرنايمەن اقمولالىق عازيز, شيەلىلىك نارتاي, ۇلىتاۋلىق تايجان اقىندار مۋزىكالىق شىعارمالارىن تۋدىرىپ, ءان شىرقادى. ول قازاق ونەرىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشتى. سىرنايمەن ءان شىرقاۋ قازاق ونەرىنىڭ ونەگەلى ءبىر ارناسى بولىپ قالىپتاستى.

دالا ومىرىندە ءاندى ءوزى شىعا­رىپ, مۋزىكالىق اسپاپتا ءوزى ويناپ, ءوزى شىرقايتىن ونەردىڭ سينكرەتتىك ۇلگىسى باستى ورىندا تۇردى. قازاقتىڭ ءان ونەرىنىڭ جارىق جۇلدىزدارى وسى مەكتەپتەن ءوتتى. ولاردىڭ قايسىبىرلەرى ەل ىشىندە توپتالا ءجۇرىپ ونەر كورسەتىپ, سال-سەرى اتاندى.

ول ەندى ەۋروپالىق بارد ۇردىسىنە جاقىنداۋ ەدى.

مايرا ءانشى دەپ اتالعانمەن, ىشكى ماعىناسىندا وسى سال-سەرى مەكتەبىن جال­عاستىرۋشى ەدى: ءاندى ءوزى شىعارىپ, ءوزى ايت­تى: داۋىسى ادەمى ءارى كۇشتى ەدى. وعان ورىن­داۋشىلىق شەبەرلىگى مەن ارتىستىك قابىلەتى قوسىلعاندا, شىرقاعان ءانىنىڭ اسەرىن ەسەلەپ كۇشەيتىپ, شىرايلاندىرىپ جىبەردى. ول ءوز تۇسىندا ەل اراسىنا كوپ تاراعان «اۋدەم جەر», ء«ۇش دوس», «ەكى جيرەن», «اعاش اياق», «قوس بارابان» اندەرىمەن قاتار, نەگىزىنەن ءوز اندەرىن ايتتى. ونىڭ ءوز تۋىندىلارى سازدىق سۇلۋلىعى مەن شىعارماشىلىق تۇتاستىعى جونىنەن بيىك دەڭگەيدە بولدى.

مايرا – كەرەكۋدىڭ ءتول سازگەرى, ەركە ەرتىستىڭ ءتول ءانشىسى. ونىڭ شىعارماسىنىڭ بارلىعى دەرلىك شۇبالا اققان ەرتىس تولقىنىنىڭ سىڭعىرى مەن سىلدىرىنان, كەڭ كوسىلگەن ۇلى داريانىڭ شىرقاۋ تىنىسىنان, ونىڭ ءۇنسىز مۇڭى مەن ءتىلسىز الديىنەن تۋعانداي. مايرادا ەرتىستىڭ اسەرى تيمەگەن بىردە-ءبىر ولەڭى جوق. اندەرىندە ەرتىس تولقىنىنىڭ تەربەلىستى سىڭعىرى بار. 

مايرانىڭ كومپوزيتور رەتىندە العاشقى تىرناقالدىسى «ەرتىس» ءانى. كۇيەۋى ءزارجان ومبىعا بارىپ جاساتقان ەكىنشى وپەراتسيادا قايتىس بولعان سوڭ, جاس بولىستىڭ اعايىندارى مەن ايەلدەرىنەن كوز تۇرتكى كورگەن مايرا باياناۋىلعا بارماي, ەبىن تاۋىپ پاۆلوداردا قالىپ قويادى. عاجابى سول – قالىپ كەتتى-اۋ دەپ ەشكىم ىزدەمەيدى. وبالى نەشىك, مايرا زورلىقپەن الىپ قاشىپ ۇيلەنگەن شورمان ۇرپاعى ءزارجاننان قورلىق كورگەن جوق, كۇيەۋى ونى ايالاپ, وزگەلەردىڭ قياناتىنان قورعاشتاپ باقتى. الايدا ارمانشىل جاس قىزدىڭ, اسىرەسە ون ەكى دە ءبىر گ ۇلى اشىلماعان بالاۋسا جاس دارىننىڭ ءومىر كوشى اۋعان جۇكتەي قيسايىپ ۇلگەرگەن-ءدى. مايرا ءوزىنىڭ شەر-مۇڭىن بالالىق قيالىنا سەرىك بولعان ەرتىسكە شاعىپ, ونىڭ اعىندى ارناسىنان كوز الماي ءوز جانىمەن سىرلاسىپ ۇزاق وتىراتىندى شىعاردى. بۇل جاي ادامداردا بولا بەرمەيتىن, شىعارماشىلىق تۇلعالارعا ءتان مىنەز قۇبىلىستارى. ولار ءوز جان كۇيزەلىسىندە اينالا تابيعاتپەن مۇڭداسىپ, كوڭىل دەمەۋىن سول تابيعاتتىڭ الديىنەن تاباتىن ادەتى. مىنە, «ەرتىس» ءانى وسىنداي ارتى سوقپاق, الدى جار كۇيزەلىستى ساتتەرىندە ومىرگە كەلدى. ءاننىڭ قايىرماسى: «قويا عوي, بوپەم, قوي بوپەم. جىلاما, ساۋلەم, ءالدي-اۋ!» دەپ ءتامامدالۋى – ءوز-ءوزىن جۇباتقاننىڭ بەلگىسىندەي ەدى.

قوعامنىڭ مۇشەسى بولىپ, قوعامنىڭ قۋانىش-مۇڭىنان تىس تۇرۋ ەشكىمنىڭ قولىنان كەلمەگەن. مايرا دا بۇل ءومىر شىندىعىنان الىس كەتكەن جوق. 1916 جىلى اق پاتشانىڭ تاقتان كەتۋى – اعارىپ تاڭ اتىپ, جارقىراپ كۇن شىققانداي بۇكىل قازاققا بوركىن اسپانعا اتقان قۋانىش اكەلدى. قول جەتپەي زارىققان ازاتتىق ەسىك قاعىپ تۇرعانداي ەدى. ەل قۋانعانعا, مايرا بىرگە قۋانباي تۇرا المادى. حالىقتىڭ جاپپاي قۋانىشى مايرا جۇرەگىنەن ءان بولىپ جارىپ شىقتى. مايرا شاتتانا جىرلادى. مايرا شارىقتاي شىرقادى. سول كەزدەگى ميتينگى, جيىن, بارشا حالىق كوشەگە توگىلگەن ۇلكەن سالتاناتتاردا سول كەزدىڭ ءانۇرانىنداي بولعان مايرانىڭ «مايرا» ءانى كەرەكۋ اسپانىندا قالىقتاپ تۇردى. «مايرا» ءانى شاتتىققا تولى ازاتتىق جىرى ەدى.

مۇنداي الەۋمەتتىك ءارى مۋزىكالىق قۇبىلىستىڭ ءمانىن ماندەپ, باعاسىن پايىمداي بىلگەنىمىز ءجون.

مايرا 1818 جىلى سەمەيلىك پالۋان ءارى وقىعان جىگىت ابىلماجىنمەن تانىسادى. دۇرىسى – ءابىلماجىن سەمەيدەن كەرەكۋگە ءوز اياعىمەن ىزدەپ كەلىپ تانىسادى. شىندىعىندا ءبىر كىسىگە قورعان بولعانداي قايراتى, ورىسشا-قازاقشاعا بىردەي, كوكىرەك كوكجيەگى اشىق جىگىت مايراعا ۇنايدى. ءابىلماجىننىڭ كەدەيلىكتەن باسقا ءمىنى جوقتاي كورىنەدى. ەكەۋى ءسوز بايلاسادى. ارادا ەكى-ءۇش اي وتكەندە, ول مايرانى شەشەسىمەن بىرگە جاڭا سەمەيگە كوشىرىپ اكەتەدى.

مايرانىڭ جاڭا ءومىر كەزەڭى باستالادى. سەمەي ساۋىقشىل ەل ەدى. ونەردى دە باعالاي بىلەتىن. قالا ومىرىندە دە وڭ جاڭالىقتار از ەمەس-ءتى. اسىرەسە رەسەي مەن قىتايدى ەت ونىمدەرىمەن بىردەي قامتاماسىز ەتەتىن الىپ ەت كومبيناتى ىسكە قوسىلىپ, ونىڭ اينالا-توڭىرەگىنە ەل قونىستانىپ, ول جاڭا سەمەي اتانىپ دۇرلەپ تۇرعان كەز ەدى. جۇمىس تا وسىندا, قازاق تا وسىندا, قىمىزحانالار دا وسىندا. جاڭا سەمەيگە توپ ەتە قالعان مايرا قولدان قولعا تيمەي كەتتى. ەل ونى يىقتارىنا كوتەرىپ جۇرمەدى دەمەسەڭ, باسقا قۇرمەتتىڭ ءبارى جەتىپ ارتىلدى. جاڭا سەمەي ىزىنەن قالماي, ۋلاپ-شۋلاپ قارسى الدى. مايرا دا تارتىنبادى, شاقىرعان جەرلەردەن قالماي, تۇنىمەن تارقامايتىن قىمىزحانالاردىڭ تورىنەن بۇلبۇل بولىپ سايرادى.

«باتىر بولساڭ – بوپساعا شىدا» دەگەن بار. مايرانىڭ حالىق قوشەمەتىنە بولەنىپ, ابىرويىنىڭ اسقاقتاۋى – كۇيەۋىنىڭ بەدەلىنە سىن بولدى. مايرا ەل كوزىندە جوعارىلاعان سايىن ءابىلماجىن قورىنشاقتانىپ, ەڭسەسى تومەن تارتىپ, كىشىرەيە ءتۇستى. شابىتتانعان شاقتارىندا مايرانىڭ ونى ۇمىتىپ, ەستەن شىعارىپ العان كەزدەرى دە از بولمادى. ءابىل­ماجىن جەل ءسوزدى گۋلەتكەن كەراۋىزداردىڭ مازا­عىنا اينالدى. سويتسە دە سىر بەرمەي, شىداپ باققان ءابىلماجىن, اقىرى سىنىپ, ماي­رادان ءبولىنىپ شىقتى. «سەنگەن قويىم سەن بولساڭ, كۇيسەگەنىڭدى ۇرايىننىڭ» كەرى بولدى دا قويدى.

بۇلاي بولادى دەپ كۇتپەگەن مايرا قاتتى ابىرجىدى. شەشەسى قايتىس بولىپ جانە كۇيزەلدى. اقىرى ول سەمەيدى تاستاپ, كەرەكۋگە قايتىپ ورالدى. وسى كەزدەرى ونىڭ ولەڭدەرى مەن شىعارمالارىندا كۇيزەلىس سارىندارى ەتەك الدى.

 «كەرەكۋ كۇيىپ كەتسىن قالا بولىپ,

 كورگەنىم جوق ءومىرى مۇندا بالا بولىپ.

 ىشكەنىم التى اي جازداي قايعى شايى,

 بايلاندى كوكىرەككە نالا بولىپ».

سازگەردىڭ جان كۇيزەلىستەرىنە قاراعاندا, مايرا ءابىلماجىندى ۇناتقان سياقتى, ونىمەن ءدام-تۇزى جاراسپاعانىنان قايعىلى حالگە دۋشار بولعانى انىق ەدى. سازگەر جانىنىڭ وزگەلەردەن ايىرماشىلىعى كوڭىل بۇلقىنىستارى مەن نالالارى الدىمەن اۋەنگە اينالاتىنىندا ەدى. كومپوزيتوردىڭ باس­تى ءتىلى – اۋەن ءتىلى. وسى كەزدەرى مايرانىڭ «باقشا» دەگەن ءانى دۇنيەگە كەلدى.

 «دوس تۇتتىم, بولدىم جاقىن, تىلىڭە ەردىم,

 باسقادان سەنى ەرەكشە ارتىق كوردىم.

 كىرشىكسىز ماحابباتىڭ قويىنىندا,

ء وزىڭ ءبىل, جۇرەگىمدى ساعان بەردىم».

 وتە مۇڭدى ءان, مۇڭدى اۋەن. زاتاەۆيچ بۇل ءاندى «ازا ءانى», ياكي رەكۆيەم دەپ اتاعان.

1924 جىلى سەمەي وبلىسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارعان م.اۋەزوۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ونەر سايىسى بولدى. جەر-جەردەن ونەرپازدار شاقىرتىلعانمەن, جول قاتىناسىنىڭ قيىندىعىنان اتى دابىرا انشىلەردەن امىرە, قالي بايجانوۆ, مايرادان باسقا ەشكىم قاتىسا المادى. بايقاۋدىڭ باس سىيلىعى امىرە مەن قاليگە ءبولىنىپ بەرىلدى دە, مايرانى اتاۋسىز قالدىردى. ءسويتىپ مايرا سەمەيدەن رەنىشتى قايتتى.

1925 جىلى قوياندى جارمەڭكەسىنىڭ اشىلۋىنىڭ 40 جىلدىعى اتالدى. ارينە جارمەڭكەگە كەلۋگە كىم-كىم دە ەرىكتى عوي. الايدا جارمەڭكە ۇيىمداستىرۋشىلار ەل سۇيەتىن ونەرپازداردى ادەيىلەپ شاقىرىپ, جاڭا تۋىندىلارىمەن كەلۋدى قۇلاققاعىس ەتەتىنى جوق ەمەس-ءتى. وسى مەرەكەدە مايرا يسا اقىن, قاجىمۇقان پالۋانمەن بىرگە بولدى. مايرا تويعا «دالا ءانى» دەگەن جاڭا انىمەن كەلدى. سوزىلمالى داۋىسپەن كەڭ شىرقالاتىن ءان. جاڭا ءان ەلدىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, جارمەڭكەگە كەلۋشىلەر ونى قازاق توپىراعىنىڭ ءتورت بۇرىشىنا تاراتىپ اكەتتى. «دالا ءانى» كوپشىلىك اراسىندا ء«حاللۋ-ءباللۋ» دەگەن اتپەن كەڭ تارادى.

1926 جىلى ماۋسىم ايىندا سەمەيگە پاروحودپەن جولعا شىققان مايرا كەمە ۇستىندە قازاق ءانىن جيناستىرۋشى ا.زاتاەۆيچپەن ويدا-جوقتا كەز كەلدى. ايگىلى ونەر زەرتتەۋشىسى سول ساپار ءۇستى جانە كەيىن سەمەيگە كەلىپ توقتاعاندا, مايرامەن ىلەسە ءجۇرىپ, ونىڭ ورىنداۋىندا 13 ءان جازىپ الدى. ول اندەردىڭ باسىم كوپشىلىگى مايرانىڭ ءوز ءتول تۋىندىلارى ەدى. ا.زاتاەۆيچ ولارعا جوعارى باعا بەردى. 1931 جىلى شىققان جيناعىندا مايرا تۋرالى كەڭەيتە بايانداعان: «سلۋحى, داۋسى جاقسى, ءبىر ەستىگەنىن قاعىپ الادى, ورىنداعاندا ءوز جانىنان ينتەرپرەتاتسيا جاسايدى» دەيدى. ەڭبەگىنىڭ تاعى ءبىر تۇسىندا: «تۆورچەستۆوعا بەرىلگەن, قىزۋ مىنەزدى, ارتىستىك قابىلەتى بار ايەلدىڭ ەركىن, تاۋەلسىز مىنەزى, اسىرەسە داڭقى شىعىپ, جەڭىستەن جەڭىسكە يە بولىپ تۇرعان كەزىندە, ونىڭ ىستەگەن ءىسىنىڭ ءبارى دە شىعىس حالقىنىڭ ەزىلىپ كەلگەن ايەلدەرىنىڭ سالتىنا قاراما-قايشى كەلەتىن. سوندىقتان ونداي ايەلدەردى تىم ەركىن, بەتىمەن كەتكەن, جۇگەنسىز دەپ باعالايتىن» دەي كەلىپ, تاعى دا: «قالاي بولعاندا دا مايرانىڭ كورگەنسىزدىك, شالپاۋىتتىعىن كورگەم جوق, قايتا ول اينا­لاسىنداعىلارعا سالماقتى, ۇستامدى كورىندى... ءومىر كارەراسىن ۋاقىتسىز ۇزگەن باي قابىلەتتى ادامدى كوردىم» دەۋلەرى مايرانىڭ ونەرى مەن ادامگەرشىلىك بولمىسىنا بەرىلگەن زور باعا ەدى.

مايرا ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزىندە بال داۋرەن جاستىق شاعىن ەسكە الىپ, «قىزىل گۇل» دەگەن ءان شىعاردى.

مايرا ناۋقاسقا شالدىعىپ, اۋى­رىپ جاتقاندا, ا.زاتاەۆيچ ونى كسرو حالىق­تارىنىڭ ماسكەۋدە وتەتىن تۇڭعىش كون­تسەرتىنە شاقىردى. وعان قاتىسقاندا ماي­رانىڭ تاعدىرى مەن ونەردەگى ورنى باسقاشا باعالانار ما ەدى قايتار ەدى. ول باقىت بۇيىر­­­مادى. 1927 جىلى كوز جۇمدى.

مايرا ەسىمى قۇرمەتتەلۋدەن كەندە ەمەس: ونىڭ اندەرى ەل اۋزىندا ۇزبەي شىرقالىپ كەلەدى, مايرا اتىنداعى بايقاۋلار دا ارا­عا جىل سالىپ وتكىزىلىپ تۇرادى.  مايرا باي­قاۋى­نىڭ لاۋرەاتتارى, ونىڭ ونەرىن جال­عاستىرۋشى ءىزباسارلارى دا جەتكىلىكتى. ماي­را­­­نىڭ كومپوزيتورلىق, انشىلىك ونەرى ايتىلىپ, رەسمي مويىندالا قويماعانمەن, جەكە ونەر مەكتەبى رەتىندە قالىپتاسا باستا­عانىنىڭ باسى اشىق. ەلدىڭ سازگەر-ءانشى اتىنا شەكسىز قۇرمەتىنىڭ ايقىن بەلگىسى دەپ, ونەرگە جاناشىرلىعىمەن تانىمال ازامات قۋات ەسىمحانوۆ مىرزانىڭ ءبىر توپ دوس­تارىمەن مايراعا ارناپ پاۆلودار قالاسىنان ەسكەرتكىش تۇرعىزۋى – شىنايى ىزگىلىكتى ءىس.

قازاقتا ءبىر-جار ولەڭ, كۇي شىعارىپ, اۋىزعا ىلىككەن قىز-كەلىنشەكتەر از ەمەس, ال بۇكىل ءومىرىن ونەرگە ارناپ, ءان شىعارعان, ول اندەرى ءبىر عاسىر بويى ۇزبەي شىرقالىپ كەلە جاتقان ايەل سازگەر بىرەۋ-اق, ول – مايرا ۋاليقىزى. XX عاسىردىڭ باسىندا كۇي ونەرىن شىرقاتقان دينا شەشەم بولسا, ءان ونەرىن شىرقاتقان اتاقتى كۇيشىنىڭ ونەردەگى ءسىڭلىسى مايرا ۋاليقىزى. ەكى تورىنىڭ ءبىر-بىرىنەن الىس-قالىسى شامالى.

انەس ساراي,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى

سوڭعى جاڭالىقتار