اتالعان فورۋم 2006 جىلدان باستاپ وتكىزىلىپ كەلە جاتقان تمد-داعى ءىرى گۋمانيتارلىق ءىس-شارا بولىپ سانالادى. بۇعان دەيىن ماسكەۋ, مينسك, اشحاباد, بىشكەك سىندى استانالاردا باس قوسقان زيالى قاۋىم وكىلدەرى وسى فورۋمعا قاتىسۋ ءۇشىن قازاقستان ەلورداسىنا ءۇشىنشى مارتە جينالىپ وتىر. ۇلتتىق مۋزەي تورىندە شىمىلدىعىن تۇرگەن يگى شاراعا ارمەنيا, ازەربايجان, بەلارۋس, قىرعىزستان, مولدوۆا, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان مەن رەسەيدەن 200-دەن اسا دەلەگات كەلدى. «تمد-داعى ديالوگ – ءححى عاسىرداعى گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگى» اتتى تاقىرىپتاعى كەلەلى جيىندى مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا اشىپ, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ارنالعان قۇتتىقتاۋ ءسوزىن وقىپ بەردى.
ەلباسى قۇتتىقتاۋىندا تمد-داعى مادەنيەت جىلى اياسىندا ءوتىپ جاتقان بۇل فورۋم ءحى استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا كوتەرىلگەن عالامدىق ماسەلەلەرمەن جانە بۇكىلالەمدىك ۇردىستەرمەن, سونداي-اق سانانى جەتىلدىرۋ باعدارلاماسىنىڭ مىندەتتەرىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنى ايتىلعان. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە قوسا وتىرىپ, باسەكەلىك قابىلەتتى, پراگماتيزمدى, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋدى, ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋىن, ەۆوليۋتسيالىق دامۋدى جانە سانانىڭ اشىقتىعىن قازاقستاندىق ۇلتتى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى رەتىندە بەلگىلەگەنىمىز اتاپ وتىلگەن. جاھاندىق الەمدەگى جاعدايدا بۇل امبەباپ قۇندىلىقتار حالىقتىڭ ارقايسىسىنا جاقىن جانە ۇعىنىقتى.
فورۋمعا, سونداي-اق حالىقارالىق گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق قورى (حگىق) باسقارماسىنىڭ توراعاسى, ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى پ.بيۋلبيۋل وگلى, حگىق باسقارماسىنىڭ تەڭ توراعاسى, رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق مادەني ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ارناۋلى وكىلى م.شۆىدكوي, ەلىمىزدىڭ مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ا.مۇحامەدي ۇلى, سونىمەن بىرگە دوستاستىق ەلدەرىنىڭ دەلەگاتتارى, قوعام قايراتكەرلەرى, عىلىم, مادەنيەت, ءبىلىم وكىلدەرى قاتىستى.
استانا تورىندە ءوتىپ جاتقان القالى باسقوسۋدىڭ جەمىستى اياقتالۋىنا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين دە تىلەكتەس ەكەندىگىن ءبىلدىرىپ, قۇتتىقتاۋ حاتىن جولداعان. ونى رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق مادەني ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ارناۋلى وكىلى م.شۆىدكوي وقىپ بەردى. قۇتتىقتاۋ حاتتا «استانا قالاسىندا باستاۋ العان تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءحىىى عىلىمي-شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسياسىنىڭ فورۋمى كوتەرىپ وتىرعان ماسەلەلەر دوستاستىق ەلدەرىندەگى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردى دامىتۋعا قىزمەت ەتەدى. فورۋم جىلدار بويى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى شەڭبەرىندە وتكىزىلەتىن گۋمانيتارلىق تاقىرىپتاعى ماڭىزدى شارالاردىڭ بىرىنە اينالدى. ول عىلىم, مادەنيەت, ونەر جانە ءبىلىم سالاسىنىڭ وكىلدەرى, جۋرناليستەر مەن پۋبليتسيستەر اراسىندا بەيرەسمي, قىزىقتى قارىم-قاتىناس ورناتۋعا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر بەرە وتىرىپ, ءوزىنىڭ سۇرانىسقا يە ەكەندىگىن جانە بارىنشا تيىمدىلىگىن تولىق دالەلدەدى» دەلىنگەن.
فورۋمنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ا.مۇحامەدي ۇلى دا جيىننىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە توقتالدى. مينيستر اتاپ وتكەندەي, فورۋمعا قاتىسۋشىلار ەكى كۇن بويى «استانا: مادەنيەت ينستيتۋتتارىنىڭ قۇرىلۋى مەن دامۋىنىڭ تابىستى تاجىريبەسى», «تمد-داعى مادەنيەت جىلى: دامۋداعى ىنتىماقتاستىق», ء«بىلىم بەرۋدى گۋمانيزاتسيالاۋ: تاريحى جانە بولاشاعى» جانە «بولاشاقتىڭ ۇرپاعى: ساباقتاستىق جانە يننوۆاتسيالار» اتتى سۇحبات الاڭدارىندا ءوزارا كاسىبي قارىم-قاتىناستىڭ ءارتۇرلى قىرلارىن, اتاپ ايتقاندا, مادەنيەتارالىق ديالوگتى قالىپتاستىرۋ, ءبىلىم بەرۋدى ىزگىلەندىرۋ, جاستارمەن جۇمىس جۇرگىزۋدەگى ساباقتاستىق پەن يننوۆاتسيالار سياقتى ماسەلەلەردى تالقىلاماق.
شىن مانىندە, استانانىڭ 20 جىلدىعىمەن قاتار كەلگەن بۇل فورۋم ءار جىلدارى ەلوردامىزدىڭ ساياسي جانە مادەني ومىرىندەگى جەتىستىكتەرىمەن ساباقتاسىپ كەلەدى. قالا ومىرىندە ورىن العان تاريحي وزگەرىستەردىڭ قيالعا قانات بىتىرەتىنى ءسوزسىز. جاڭا ەلوردامىزدى سالۋعا باعىتتالعان كۇش-قۋات بۇكىل ەلدىڭ دامۋىنا, ونىڭ ىشىندە شىعارماشىلىق جانە عىلىمي زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەردى. وسى تۇرعىدان العاندا فورۋمداعى تالقىلاۋ تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى قازاق استاناسىنىڭ 20 جىلدىعىنا جانە ەلوردانىڭ مادەني ينستيتۋتتارىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنىڭ تاجىريبەسىنە ارنالدى.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, بيىلعى فورۋمعا وزەك بولعان تاقىرىپ «تمد-داعى ديالوگ – ءححى عاسىرداعى گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگى» دەپ اتالعان. وسى تاقىرىپ اينالاسىندا ورىستەگەن اڭگىمە بولاشاق ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە جوسپارلار قۇرىپ, قازىرگى احۋال جانە كەلەشەكتەگى باسىم باعىتتار مەن جۇمىس تۇرلەرىن انىقتاۋدى كوزدەدى. سونداي-اق پلەنارلىق وتىرىستاردا جانە سالالىق سەكتسيالاردا دا عىلىم, ءبىلىم بەرۋ جانە ونەر قايراتكەرلەرى ءوزارا كاسىبي ارەكەتتەستىكتىڭ ءارتۇرلى قىرلارىن تالقىلادى.
باستىسى, تمد-داعى مادەنيەت جىلىنا بايلانىستى مادەني ىنتىماقتاستىقتىڭ ءارتۇرلى قىرى دەلەگاتتاردىڭ ەرەكشە نازارىندا بولدى.
فورۋم اياسىندا «دوستاستىق جۇلدىزدارى» تمد-نىڭ باستى مەملەكەتارالىق سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارىن ماراپاتتاۋ سالتاناتى ءوتتى. «دوستاستىق جۇلدىزدارى» سىيلىعىن 2009 جىلى تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ مەملەكەتارالىق قورى تاعايىنداعان. بۇل تمد مەملەكەتتەرىنىڭ وكىلدەرىنە, الەمدىك جەتىستىكتەر دارەجەسىنە ساي كەلەتىن, تمد-عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ارقايسىسىنىڭ جانە جالپى دوستاستىقتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن گۋمانيتارلىق قىزمەت سالاسىنداعى ەڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەرى ءۇشىن جىل سايىن تاعايىندالاتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. بيىل جالپى سوماسى 2 ملن رۋبل مولشەرىندەگى سىيلىققا 8 ەلدەن 11 ۇمىتكەر ۇسىنىلدى.
«دوستاستىق جۇلدىزدارى» مەملەكەتارالىق سىيلىعىن تاعايىنداۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ شەشىمىمەن بيىل ازەربايجان فيلولوگى نارگيز پاشاەۆا, بەلارۋستىق بياتلونشى داريا دومراچاەۆا, قازاقستاندىق سكريپكاشى ايمان مۇساقوجاەۆا, قىرعىز ادەبيەتتانۋشىسى ءابدىلداجان اقماتاليەۆ, مولدوۆالىق فيزيك يون بوستان, رەسەيلىك مۋزىكانت يۋري باشمەت, ارميان كومپوزيتورى ستەپان شاكايان جانە تاجىك اقىنى نيزوم كاسيم لاۋرەات اتاندى.
فورۋم بارىسىندا ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى گ.ابدىقالىقوۆا باستاپ, ءبىر توپ زيالى قاۋىم وكىلدەرى تمد ەلدەرىنىڭ گۋمانيتارلىق سالاداعى بىرلەسكەن جۇمىستارىنا ارنالعان كورمەنى ارالادى.
ايتا كەتەيىك, فورۋم تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ مەملەكەتارالىق گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق قورى (مگىق), قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ جانە قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ (قازعزمي) قولداۋىمەن ءوتتى.
ميراس اسان,
سۋرەتكە تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات
«ەگەمەن قازاقستان»
