ءسانى مەن سالتاناتى جاراسقان ارۋ استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا بەلەڭ العان بۇل كەشەندى اباتتاندىرۋ جۇمىستارىنىڭ بۇرىنعىلارعا قاراعاندا قايتالانباس وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. بىرىنشىدەن, بۇل باس قالامىزداعى اپاتتى كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەردى بۇزىپ, ونىڭ تۇرعىندارىن جاڭا پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى الەۋمەتتىك جوبانى ءىس جۇزىنە اسىرۋ بارىسىندا بوساعان جەرلەردى ءتيىمدى يگەرۋ شارالارىن قامتيدى. ەكىنشىدەن, بۇزىلعان ۇيلەردىڭ ورنىنا قايتادان نىساندار سالىپ, ونسىز دا تىنىسى تار قالا كوشەلەرىن تولتىرا بەرمەي, بۇل جەرلەرگە ساياباق پەن گۇلزار, سپورت الاڭدارى مەن ويىن اۋلالارىن جاساقتاپ, قالا تۇرعىندارىنىڭ دەمالاتىن كەشەندى ورىندارىن كوبەيتۋ جولىنداعى يگى باستاما.
استانا قالاسى اكىمدىگى تۇرعىن ءۇي باسقارماسىنىڭ باسشىسى رۋسلان احمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2013 جىلى ەلىمىزدە «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» باعدارلاماسى قابىلدانىپ, كەيىننەن ول وڭىرلەردى دامىتۋ باعدارلاماسىنا اۋىسىپ, بۇگىندە «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنا جالعاستى. مىنە, وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە باس قالامىزداعى اپاتتى كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردى بۇزىپ, ونىڭ تۇرعىندارىن بۇگىنگى زاماننىڭ قولايلى دا جايلى پاتەرلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى الەۋمەتتىك جوبانى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى باستاما قولعا الىنعان بولاتىن. وسى جوبا نەگىزىندە باس قالامىزدىڭ تۇرعىن ءۇي قورىنا جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزىلىپ, ارنايى قۇرىلعان ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ شەشىمىمەن نەگىزگى قۇرىلىس قۇرىلعىلارى مەن ينجەنەرلىك جەلىلەرى ابدەن توزعان كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ ءتىزىمى جاسالدى. تىزىمگە 1940-1970 جىلدارى سالىنعان 228 كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇي ەنگىزىلىپ, بۇل ۇيلەر 2018 جىلعا دەيىن بۇزىلۋعا ءتيىس بولاتىن. ءسويتىپ 2013-2016 جىلدار ارالىعىندا 117 كوپ پاتەرلى ءۇي بۇزىلىپ, وسىندا تۇرعان 1,5 مىڭنان استام وتباسى جاڭا دا جايلى پاتەرلەرگە كوشىرىلدى.
2017 جىلى وسى الەۋمەتتىك جوبا اياسىندا 111 كوپ پاتەرلى ءۇي سىرىلىپ, ونىڭ 1,8 مىڭنان استام تۇرعىندارى جاڭا پاتەرلەرگە كوشىرىلدى.
ەسكىرگەن اپاتتى جاعدايداعى كوپ قاباتتى ۇيلەردى بۇزىپ, تۇرعىنداردى جاڭا دا جايلى پاتەرلەرگە كوشىرۋ ماقساتىنداعى الەۋمەتتىك جوبانىڭ شەجىرەسى 2013 جىلدان بەرى عانا جالعاسىن تاپتى دەسەك, شىندىققا ءسال قيانات جاساعانىمىز بولماق. باس قالامىزدىڭ 20 جىلدىق جاڭا تاريحىندا بۇل يگى ءۇردىس عاسىرلار توعىسىندا قولعا الىنعان. ماسەلەن, 1999 جىلدان 2001 جىلعا دەيىن ەلوردادا ونداعان ەسكى ءۇي بۇزىلىپ, ودان بوساعان 64,5 گەكتار قالا اۋماعىنا اكىمشىلىك عيماراتتارى, جول ايرىقتارى مەن باسقا ينفراقۇرىلىمدىق نىساندار سالىنعان بولاتىن. 2001 جىلعى 19 ناۋرىزدا ەلباسىنىڭ «استانانىڭ وركەندەۋى – قازاقستاننىڭ وركەندەۋى» اتتى استانا قالاسىنىڭ 2005 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى تۋرالى» جارلىعى شىقتى. وسى جارلىقتىڭ نەگىزىندە ۇكىمەت «2003-2005 جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭدە استانا قالاسىندا اپاتتى جانە جەكەلەگەن جەكەمەنشىك تۇرعىن ۇيلەردى جەدەلدەتە بۇزۋ باعدارلاماسى» اتتى ارنايى قاۋلى قابىلدادى. بۇل ماقساتقا بولىنگەن قارجى 8,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتا كەتەتىن بولساق, اپاتتى ۇيلەردى بۇزۋ جونىندەگى سوڭعى الەۋمەتتىك جوباعا 2017 جىلدىڭ سوڭىندا 48 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن ەكەن. ءسويتىپ «استانانىڭ وركەندەۋى – قازاقستاننىڭ وركەندەۋى» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە باس قالامىزدا 1 ميلليون 803 مىڭ شارشى مەتر اۋماقتى الىپ جاتقان ەسكىرگەن اپاتتى تۇرعىن ۇيلەر بۇزىلىپ, بۇل جەردە 903,1 مىڭ شارشى مەتر جاڭا زاماناۋي تۇرعىن ۇيلەر بوي كوتەردى.
وسى رەتتە تاعى ءبىر ەرەكشە ايتىپ وتەتىن ماسەلە, استانا قالاسىنىڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە 2017 جىلدىڭ 1 تامىزىندا ماسكەۋدە اپاتتى كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردى بۇزىپ, تۇرعىندارىن جاڭا پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ارنايى باعدارلاما قابىلداندى.
سونىمەن 2013-2017 جىلدار ارالىعىندا بۇزىلعان اپاتتى كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ ورنىنان بوساعان جەرلەردى اباتتاندىرۋ جۇمىسى قىزۋ قارقىنمەن باستالدى. «بۇزىلعان ەسكى كوپ پاتەرلى ۇيلەردەن بوساعان جەر تەلىمدەرىن ءبىز كوممەرتسيالىق قۇرىلىمدارعا بەرمەستەن بۇرىن, تۇرعىنداردىڭ تىلەگى بويىنشا بۇل جەرلەرگە بالالار مەن ەرەسەكتەرگە ارنالعان سپورت الاڭدارى بار ساياباقتار مەن بۋلۆارلار جاساقتايمىز», – دەدى قالا اكىمى اسەت يسەكەشەۆ قالا اۋماعىن ارالاعان جۇمىس ساپارى بارىسىندا. بيىلعى جىلى باس قالانىڭ وڭ جاعالاۋىندا 13 ساياباق, كەلەسى جىلى تاعى 5 ساياباق سالىنادى. مەرەكە قارساڭىندا بوتانيكالىق باق, «لينەينىي» پاركى سالتاناتتى جاعدايدا اشىلىپ, «اراي» ساياباعىن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالادى. جالپى العاندا, وسى 18 الەۋمەتتىك دەمالىس نىساندارىندا بالالاردىڭ 85 ويىن اتتراكتسيونى, 115 سپورت ترەناجەرى, 18 فۋتبول, باسكەتبول جانە تەننيس الاڭى اشىلادى. قاشىقتىعى 17 شاقىرىمدى قۇرايتىن ۆەلوسيپەد جولى, 12 شاقىرىم جۇگىرۋ جولى جابدىقتالىپ, 30 سۋبۇرقاق كەشەنى بوي كوتەرەدى.
جاڭادان سالىناتىن ساياباقتار, گۇلزارلار مەن بۋلۆارلار بەلگىلى ءبىر داستۇرمەن بەزەندىرىلىپ, ارنايى تاقىرىپقا ساي ورنەكتەلەدى.
ماسەلەن, ءبىرجان سال كوشەسىنىڭ بويىنداعى №5-ءۇيدىڭ ماڭايىندا سالىنىپ جاتقان پارككە «چەمودان پاركى» دەگەن اتاۋ بەرىلسە, رەسپۋبليكا داڭعىلى مەن دۇكەن ۇلى كوشەسىنىڭ قيىلىسىندا بوي كوتەرەتىن دەمالىس ورنى «استرونوميا جانە عارىش ساياباعى» دەپ اتالماق. اباي داڭعىلىنىڭ بويىندا سەمبينوۆ اتىنداعى كوشەدەن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى» كوشەسىنە دەيىن جالعاساتىن دەمالىس ورتالىعى «تەاتر بۋلۆارى» اتانىپ, مۇندا جاڭا امفيتەاتر بوي كوتەرەتىن بولادى. سونىمەن بىرگە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى» كوشەسىنەن باستالىپ, بەيسەكباەۆ اتىنداعى كوشەگە دەيىن جالعاساتىن دەمالىس ورنى «ادەبيەت بۋلۆارى» اتانباق. بۇل بۋلۆاردىڭ سىرتقى كورىنىسى كىتاپ سياقتى بولىپ كەلەدى دە ونىڭ اۋماعى كىتاپ سورەلەرىمەن جانە وقىرماندارعا ارنالعان ورىندىقتارمەن جابدىقتالادى.
ءسوز ورايى كەلگەندە قالا اكىمدىگىنىڭ نازارىنا سالا كەتەتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە بار. ول – «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى» كوشەسىنىڭ بويىنداعى, تۋرا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى رەداكتسياسى عيماراتىنىڭ الدىنداعى ساياباقتىڭ سورلى ءحالى. بۇل ساياباق وسىدان تۋرا ون جىل بۇرىن, ياعني استانا قالاسىنىڭ 10 جىلدىق تويى تويلانعان جىلى سول كەزدەگى قالا اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن اشىلعان بولاتىن. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ قادىرىن جەتە تۇسىنەتىن اكىم قالالىق ءماسليحاتتىڭ شەشىمىمەن ءدال سول جىلى ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى ورنالاسقان وسى تۇيىق كوشەگە «ەگەمەننىڭ» اتىن بەرگىزگەن ەدى. سول كەزەڭدە اعاش كومكەرگەن بۇل الاڭقايعا دەمالىس ورىندىقتارى قويىلىپ, جاياۋ جۇرگىنشى جولدارى سالىنىپ, سامالاداي جارىق بەرەتىن شامدار ورناتىلىپ, جاپ-جاقسى اباتتاندىرىلعان بولاتىن. ودان كەيىنگى وتكەن ون جىل ىشىندە بۇل ساياباقتىڭ جاعدايىن كۇيتتەپ, «شىبىق باسىن سىندىرعان» ادام بولعان جوق. سونىڭ سالدارىنان ۋاقىت سالماعىمەن بۇل ساياباق مۇلدە جۇدەپ كەتتى. باس قالامىزدىڭ 20 جىلدىق ءدۇبىرلى مەرەكەسىنە وراي قالا اكىمدىگى وسى ءبىر شەجىرەلى ساياباققا تاعى ءبىر نازار اۋدارسا دەگەن تىلەگىمىز بار.
«توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي تۇيىنىنە» كەلەتىن بولساق, باس قالامىزدا ەسكىرگەن اپاتتى كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردى بۇزىپ, ونىڭ تۇرعىندارىن جاڭا دا جايلى پاتەرلەرگە كوشىرۋ جونىندەگى الەۋمەتتىك جوبا ەل يگىلىگى ءۇشىن باستاۋ العان ەدى. ەندى بۇزىلعان سول ەسكى ۇيلەردەن بوساعان جەر تەلىمدەرىنە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا پايدالى دەمالىس ساتتەرى ءۇشىن ساياباقتار مەن گۇلزارلار, سپورت الاڭدارى مەن دەمالىس ورتالىقتارىن اشۋ جونىندەگى تاعى ءبىر يگىلىكتى شارا باستاۋ الدى. ىسكە ءسات!
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
