– بۇل كۋشكا, باۋىرىم, سەنى تۇندە اكەلدى. ماساباەۆ دەگەن جاۋىنگەر. اۋعانستاننان دەدى. مازاسىن الماڭدار. كونتۋزياسى اۋىر... دەگەن دارىگەرلەر, – دەدى بالداققا سۇيەنىپ تۇرعان, قيىق مۇرتتى قاراتورى كاۆكاز جىگىتى.
...كەشەگى كۇن ەلەسىن ابزال ەسىنە ازەر ءتۇسىردى. 1985 جىل 14 شىلدە. روتا كومانديرى جاۋىنگەرلەرىن اپىل-عۇپىل كوتەرىپ ەسكى گەراتقا اتتانعان. بۇل جاقتى مودجاحەدتەردىڭ تۇران يسمايىل دەگەن قولباسشىسى بيلەپ تۇرعان. قانشاما بەيبىت ادامداردى, سونداي-اق ءبىزدىڭ اسكەرلەرگە دە تالاي شابۋىل جاساعان ناعىز قاندى قول قاراقشىنىڭ ءوزى ەدى. مىنە, وسى جولعى جورىقتىڭ ماقساتى – سول ايگىلى تۇراننىڭ كوزىن جويۋ بولاتىن. ءبىر مەزەتتە اتىس باستالدى... جان-جاقتان اتىلعان وقتىڭ ىسقىرىعى قۇلاقتى جارادى. ەندى ءبىر بايقاسا گراناتومەت سناريادتارى گۇرس-گۇرس جارىلىپ جاتىر. پۋلەمەتىنەن ۇزدىكسىز وق جاۋدىرىپ جاتقان ابزالدىڭ قۇلاعى شۋىلداپ بارادى. «سەرجانت ماساباەۆ سول جاققا بۇرىل, ول جاقتا اتىس كۇشەيىپ بارادى... باسىڭا نەگە كاسكا كيمەگەنسىڭ؟ اتىستى توقتاتپا, كورسەت مەرگەن ەكەنىڭدى...» دەگەن كاپيتان ءسوزىن ابزال ەمىس-ەمىس ەستىدى... بۇرىلا ساپ پۋلەمەتىن بەزىلدەتىپ قويا بەردى... تاۋدان ءتۇسىپ بۇلارعا قاراي بەتتەپ كەلە جاتقان بەس-التى دۇشمان وپىر-توپىر قۇلادى. سەسپەي قاتسا كەرەك, قايتا كوتەرىلگەنى كورىنگەن جوق. سودان كەيىن نە بولدى؟!.
سودان كەيىن بولعانى – كۋشكاداعى گوسپيتال. كەزەكتى ءبىر گراناتومەت ميناسى ابزال جاتقان بەكىنىس تۇبىندە جارىلىپ, ءدۇمپۋ اسەرىنەن ابزال ەسىنەن تانىپ قۇلايدى... سودان ماڭايداعى تاحتابازار شەكارا بەكەتىنە جەتكىزىلىپ, مۇنداعى باسشىلار جاۋىنگەردىڭ جانىن ساقتاپ قالامىز دەسەك الىستاعى كابۋلعا ەمەس, تەزىرەك جەتۋگە بولاتىن كۋشكاعا جىبەرۋگە شەشىم قابىلدايدى.
...ەسكى گەراتتاعى سول قيان-كەسكى ايقاس ابزالدىڭ ەسىنەن ءالى كۇنگە دەيىن شىعار ەمەس. مەرت بولعان, جارالانعان دوستارىنىڭ بەينەسى كوز الىنا كەلەدى دە تۇرادى. روتا كومانديرىنىڭ «وپەراتسيا كەزىندە مەرگەندىگىمەن كوپتەگەن دۇشمانداردى جەر جاستاندىرعان ەرلىگى ءۇشىن» دەگەن نەگىزدەمەسىمەن پولك باسشىلىعى قازاق سەرجانتىن «قىزىل جۇلدىز» وردەنىنە ۇسىنادى. الايدا نەگە ەكەنى بەلگىسىز ابزال ماساباەۆتىڭ ەرلىگى «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن باعالاندى.
1984 جىلى اقمولا وبلىسىنىڭ بارشىن اۋىلىندا ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن ابزال قالاعا بارۋعا, وقۋعا تۇسۋگە اسىقپادى. بۇل كەزدە قورعالجىننان ءبولىنىپ, جاڭادان قۇرىلعان بارشىن اۋدانىندا, اسىرەسە جاستار ءۇشىن جاقسى جاعداي جاسالىپ جاتقان. كومسومولدار اراسىنان شوپاندار, قۇرىلىسشىلار بريگاداسى ۇيىمداستىرىلعان. ابزال دا كوپ ويلانباي پمك كاسىپورنىنا قۇرىلىسشى بولىپ ەڭبەك جولىن باستادى.
1984 جىلى قاتارىنان قالماي اسكەرگە اتتاندى. اشحاباد ىرگەسىندەگى كيششينسكي پولكىنا ءتۇستى. مۇندا جاياۋ اسكەر مەن بارلاۋشىلار قىزمەتىنە سەرجانتتار دايىندايتىن روتاعا قابىلداندى. تسەلينوگراد قالاسىنان بىرگە شىققان جىگىتتەرمەن بىرگە وتكىزگەن التى اي زىمىراپ وتە شىقتى. سەرجانت اتاعىن العان جاس ساربازدار ءبىر ساتتە اۋعانستاننىڭ جان-جاعىنا تاراپ كەتتى. ءبىر ءتىلىم قارا ناندى ءبولىپ جەگەن, قيىندىق تۋىنداعاندا ءبىر-بىرىنە قولداۋ بەرگەن دوستارى بولات ەركەبۇلانوۆ كابۋل جانىنداعى ءبىر وپەراتسيا كەزىندە موينىنان جارالانىپ, اجال اۋزىنان ازەر امان قالدى. قالادان قوسىلعان جىگىتتەردىڭ اراسىنان قازبەك ابدراحمانوۆ بارلاۋشى رەتىندە جاقسى قىرىنان كورىندى. ول گازني قالاسىندا قىزمەت اتقارىپ, ەرلىگى ءۇشىن «زا بوەۆىە زاسلۋگي» مەدالىمەن ماراپاتتالعان. سەرىك شۋيكين دە اۋعانستان سوعىسىندا دۇشماندار تۇتقىنىنا ءتۇسىپ قالا جازدايدى.
– مايدانداس دوستارىمنىڭ ءبارى مەن ءۇشىن باتىرلار. ويتكەنى ولار جاستايىنان سوعىستى باستان كەشىپ, وق پەن وتقا شارپىلىپ ۇلگەردى. ايتا بەرسەم, مايدانداس دوستارىم كوپ. بىراق سولاردىڭ قاتارىنان ەركىمبەك ەسەنالين دەگەن دوسىمدى ەرەكشە كورەمىن. ونىڭ وكشەسى جوق. اۋعانستانداعى ءبىر ايقاستا گراناتومەت وعىنان جارالانعان. دارىگەرلىك كوميسسيا ونى اسكەردەن بوساتۋ جونىندە ۇيعارىم جاسايدى. سوندا ەركىمبەك كومانديرىنە «شامالى ۋاقىت قالدى عوي, دوستارىممەن بىرگە كەتەيىنشى, جولداس كوماندير, مەنى جىبەرمەي-اق قويىڭىزشى...» دەپ ءوتىنىش بىلدىرەدى. باتىر جىگىتتىڭ بۇل ارەكەتىنە ريزا بولعان روتا كومانديرى كەلىسىمىن بەرىپتى. ءسويتىپ مەنىڭ بۇل دوسىم تاعى التى ايداي اۋعانستاندا قىزمەتىن جالعاستىرىپ بارىپ, قايتادى. شىنىمەن دە باتىر ەمەس پە – دەيدى دوستىقتىڭ قادىرىن تەرەڭىنەن تۇسىنەتىن ابزال ماساباەۆ.
اۋعانستان الاپاتىنان امان-ەسەن ورالعان جاۋىنگەر-ينتەرناتسيوناليست ابزال ماساباەۆ 1987 جىلى تسەلينوگراد اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ ەكونوميكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. اكەسى قازىبەكتىڭ «بالام, شۇكىر, سوعىستان باس-اياعىڭ امان كەلدىڭ عوي, ەندى وقىعانىڭ دۇرىس بولادى. «كىتاپ – ءبىلىم بۇلاعى, ءبىلىم – ءومىر شىراعى» دەگەن, بۇگىنگى زاماندا ءبىلىمسىز قيىن, قالاعا بارىپ وقۋدى ويلا» دەگەن اقىلىن ماقساتقا اينالدىردى.
بەس جىل وقىپ, قولىنا ديپلومىن العان جاس مامان الدىمەن ۇيلەنۋدى ويلادى. كوڭىلى قۇلاعان, جۇرەگى قالاعان ءلاززات ەسىمدى ارجارقىن قىزدى ومىرلىك جارى ەتىپ الدى. كوپ ۇزاماي جاس شاڭىراقتا التىن اسىقتاي ۇل مەن كۇمىس قاسىقتاي قىز جۇگىرىپ ءجۇردى. بۇگىندە ديانا ءوز قياسىنا قونىپ, جاۋىنگەر اكەسىنە جيەن نەمەرەسىن ءسۇيدىرىپ وتىر. ال دياس بولسا «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا اقش-تا ءبىلىم الدى. وقىپ ءجۇرىپ دزيۋدو كۇرەسىنەن تەحاس شتاتىنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى اتاندى. بۇگىندە استانادا قىزمەت اتقارادى.
جاۋىنگەر-ينتەرناتسيوناليست ابزال ماساباەۆ بۇگىندە جەكە كاسىپكەر. كەزىندە قورعالجىن ءوڭىرىنىڭ قادىرمەندى قارياسى بولعان ۇلكەن اتاسىنىڭ قۇرمەتىنە اتالعان «نۇر» شارۋا قوجالىعىن باسقارادى. وسىنداي استانا تورىندە تۇرىپ, سايىن دالادا جىلقى ءوسىرىپ جۇرگەن مايدانداس دوسىمنىڭ بولعانىن مەن دە ماقتان تۇتامىن.
عالىم قوجابەكوۆ,
