تۋدىڭ كۇرت قۇلدىراۋى, دەموگرافيالىق داعدارىس جانە تۇرعىنداردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ تومەندەۋى
ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جەتەكشى دارەجەسىن كۇشتى دەموگرافيالىق جانە ميگراتسيالىق ساياسات ىلگەرىلەتۋى ءتيىس. ەگەر, ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار اتالعان ماسەلەگە بۇرىنعىسىنشا سۇلەسوق قارايتىن بولسا, وندا ءبىز ءححى عاسىرعا رەسەيدىڭ ارتىنان «دەموگرافيالىق كرەست» جاعدايىندا ەنەتىن بولامىز. ويتكەنى, مۇنداي جاعدايدا تۇرعىندار سانى سىرتقى ميگراتسيا ۇدەرىستەرى ەسەبىنەن عانا ەمەس, سونداي-اق تابيعي ءوسىمنىڭ كەمۋى سالدارىنان دا ازاياتىنى تۇسىنىكتى. بۇل ءۇردىس شۇعىل تۇردە توقتاتىلۋى ءتيىس.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان حالقىنا ارنالعان «قازاقستان-2030» جولداۋىنان.
الماتى قالاسى, 1997 جىلعى 10 قازان.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز تۋدىڭ كۇرت قۇلدىراۋىمەن جانە دەموگرافيالىق داعدارىسپەن بەتپە-بەت كەلدى. مۇنى تۇتاس مەملەكەتتىڭ ىدىراۋىمەن بايلانىستى ەكونوميكالىق جانە باسقا بايلانىستاردىڭ بۇزىلۋى تۋىنداتسا, ول ءوندىرىستىڭ كۇرت تومەندەۋىنە, جۇمىسسىزدىقتىڭ ارتۋىنا, ءومىر ساپاسىنىڭ ناشارلاۋى مەن ازاماتتاردىڭ ەلدەن كوپتەپ كەتۋىنە الىپ كەلدى. قازاقستان قاتال دەموگرافيالىق داعدارىستىڭ تابالدىرىعىندا قالدى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋى ەلدىڭ بارلىق تۇرعىندارى ءۇشىن كۇردەلى كەزەڭ بولدى. تاۋەلسىزدىك الار تۇستا, 1991 جىلى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇرعىندارى 16,9 ملن. ادامدى قۇرادى. مۇندا 1000 ادامعا شاققانداعى ءولىم-جەتىم 8,0 پايىزدى, تۋ 21,0 پايىزدى, تۇرعىنداردىڭ تابيعي ءوسىمى 13,0 پايىزدى قۇرادى. تۇرعىنداردىڭ ورتاشا جاسىنىڭ ۇزاقتىعى 68,6 جىل بولدى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى كەلەسى ونجىلدىق كەزەڭدە, ياعني 2000 جىلعا قاراي ەل حالقى 12,5 پايىزعا كەمىپ, ەلدە 14,8 ميلليون ادام قالدى. ءولىم-ءجىتىم 1000 ادامعا شاققاندا 8,0-دەن 10,1-گە دەيىن ءوستى. تۋ دا ازايىپ, 14,7 بولسا, سايكەسىنشە, تۇرعىنداردىڭ تابيعي ءوسىمى دە تومەندەپ, 1000 ادامعا 4,6-نى قۇرادى. 2004 جىلى تۇرعىنداردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسى 66,14 جىل بولدى. 2010 جىلى قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاشا ءومىر ۇزاقتىعى 2004 جىلعى كورسەتكىشتەن 2 جىلعا اسىپ ءتۇسىپ, 68,4 جىلدى قۇرادى. ەلدى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسىندا تۇرعىنداردىڭ كۇتىلىپ وتىرعان ورتاشا ءومىر جاسىنىڭ ۇزاقتىعىن 72 جاسقا دەيىن ۇلعايتۋ, انا مەن بالا ءولىمى دەڭگەيىن 2 ەسەگە دەيىن تومەندەتۋ, تۇرعىنداردىڭ جالپى ءولىم-ءجىتىمىن 30 پايىزعا ازايتۋ تۋرالى مىندەت قويىلعان بولاتىن. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋ, دەموگرافيالىق احۋالدى جاقسارتۋ, تۋدى ىنتالاندىرۋ مەن انا مەن بالانى قولداۋ ماسەلەلەرى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلى بويىنا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى قاتارىندا بولىپ كەلدى. 2003 جىلدان باستاپ بالالى وتباسىلارىن قولداۋعا باعىتتالعان بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋ شارالارى 20 ەسەدەن استامعا ۇلعايدى. ماسەلەن, 2010 جىلى بالا تۋىنا وراي تولەنەتىن جاردەماقى ءۇشىن مەملەكەت 15,0 ملرد. تەڭگە, ال بالانى باعىپ-كۇتۋ ءۇشىن 19 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى باعىتتادى. ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ جاقسارۋىنا بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ 2002 جىلى ءىجو-ءنىڭ 1,9 پايىزىنان 2010 جىلى 3,2 پايىزىنا (566,9 ملرد. تەڭگە) دەيىن ۇلعايدى. ەكونوميكالىق احۋالدىڭ ارتۋىنا وراي, الەۋمەتتىك سالاداعى زاڭناما ۇدەمەلى قارقىنمەن جەتىلدىرىلىپ وتىردى. مەملەكەت قابىلداعان شارالار ناتيجەسىندە مەديتسينالىق-دەموگرافيالىق ستاتيستيكادا وڭ وزگەرىستەر كورىنىس بەردى. 2011 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇرعىندارىنىڭ سانى 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا 9,6 پايىزعا ارتىپ, 16,4 ملن. ادامدى قۇرادى. ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 1000 ادامعا شاققاندا 8,94-كە دەيىن تومەندەدى. تۋ كوەففيتسيەنتى 1,5 ەسە كوبەيىپ, 2010 جىلى 1000 ادامعا ەسەپتەگەندە 22,5-كە جەتتى. سايكەسىنشە, تۇرعىنداردىڭ تابيعي ءوسىم كوەففيتسيەنتى 2,9 ەسەگە ۇلعايىپ, 1000 ادامعا شاققاندا 13,6-نى قۇرادى. حالىقتىڭ جالپى سانى (مىڭ ادام)
