«الماتىدان الىستا جۇرگەندىكتەن جاعدايدى ناقتى باعامداي الماي وتىرعانىما تۇسىنىستىكپەن قارايسىزدار دەپ ويلايمىن. دەگەنمەن شالعايدا جۇرگەنىمە قاراماستان از دا بولسىن قول ۇشىن سوزىپ, كومەك كورسەتكىم كەلەدى», دەپ باستادى ول ءسوزىنىڭ باسىن.
ونىڭ ايتۋىنشا مەنينگيت جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ قاتارىندا بولعاندىقتان العاشقى بەلگىلەرى بىردەن بىلىنبەيدى. بىراق تۇپتەپ قارايتىن بولسا «حابارشى كەزەڭى» بارىن بايقاۋعا بولادى.
باكتەريالدى مەنينگيتتىڭ العاش بەلگىلەرى نەبارى بىرنەشە ساعاتتىڭ ىشىندە قوزۋى مۇمكىن. ياعني, بۇل دەرتتىڭ كەزەڭى وتە قىسقا.
باستاپقى بەلگىلەرى
عالىم ءوز سوزىندە قاۋىپتى ينفەكتسيانىڭ مىناداي بەلگىلەرىن اتاپ كورسەتتى:
*باستاپقىدا باس قاتتى اۋىرادى;
*مويىننىڭ ارتقى جاعى اۋىرعانىنا بايلانىستى يەگىن كەۋدەسىنە دەيىن سوزا المايدى;
*جۇرەگى اينىپ, قۇسادى;
*ەسىن جوعالتادى, نە ىستەپ جۇرگەنىن ءوزى بىلمەيدى, ەرسى قىلىقتارى پايدا بولادى;
*باسى اينالادى;
*جارىق ساۋلەلەرگە سەزىمتالدىعى پايدا بولادى;
*اس ىشە المايدى, تابەتىن تولىقتاي جوعالتادى;
*ەگەر ءورشىپ كەتسە ءسىڭىرى تارتىلىپ, كوماتوزدى كۇيگە تۇسەدى.
ينفەكتسيانىڭ قانعا تارالعانىن بايقاۋعا بولاتىن قوسىمشا بەلگىلەر دە بولادى:
• تەرى ءتۇسى وزگەرىپ كەتەدى,
• ءىشى تۇيرەپ اۋىرادى
• قولى مەن تابانىنىڭ تەمپەراتۋراسى ءتۇسىپ كەتەدى
• تەرى ءبورتىپ كەتەدى (ادەتتە اشىق قىزىل نەمەسە قىزىلكۇرەڭ ءتۇستى بولىپ كەلەدى)
• بۇلشىق ەت پەن بۋىنداردىڭ اۋرۋى, دەمنىڭ جيىلەۋى, دەنەنىڭ قالتىراۋى.
«ەگەر مىنا بەلگىلەردىڭ بىرەۋى بايقالعان جاعدايدا, مىندەتتى تۇردە دارىگەردىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن ءجون. الماتىدا بولساڭىز, دەرەۋ جەدەل جاردەم شاقىرتىپ, دارىگەرلەرگە اۋرۋ بەلگىلەرىن ناقتىلاپ ايتۋ كەرەك. ەگەر جەدەل جاردەم تەز ارادا كەلە الماسا, وندا ناۋقاستى جاقىن ماڭداعى كلينيكالاردىڭ بىرىنە جىلدام جەتكىزۋ كەرەك», دەدى قاناتجان الىبەكوۆ.
ال ەمدەلۋ جولدارىن ناقتى كورسەتە المايتىنىن ايتىپ ءوتىپ, ونىڭ سەبەبىن ناۋقاستىڭ دۇرىس ەمدى تەك بىلىكتى دارىگەرلەر مەن ەم جولدارىن كاسىبي دەڭگەيدە ۇسىنا الاتىن مامانداردان عانا الا الاتىنمەن بايلانىستىردى.
يمۋنولوگتىڭ ايتۋىنشا بۇل ينفەكتسيا ادەتتە مۇرىن قۋىسىندا پايدا بولىپ, سول جەردەن تارالادى.
انتيبيوتيك
«ريفامپين پرەپاراتى قوسىمشا انتيبيوتيك بولىپ سانالاتىنى تۋرالى پىكىرمەن كەلىسەمىن. ادام دەنساۋلىعى مەن ءومىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ەسكەرەر بولساق, بۇل ءدارىنىڭ قىسقا كۋرسى مەنينگيت دەرتىنىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەدى. سوندىقتان, بۇل دەرتكە ۇشىراعان ادامنىڭ اۋرۋىن ۋشىقتىرىپ الماي, ولاردى تەز ارادا تەكسەرۋدەن وتكىزگەن ابزال», دەپ كەڭەس ەتتى.
مەنينگيت ءورشىپ كەتكەن جاعدايدا ناۋقاستىڭ تۋىستارىن ەپيدەميولوگيالىق تەكسەرىستەن وتكىزىپ, ەمدەۋگە كىرىسۋ كەرەك. بۇل ەڭ باستىسى!
«ەپيدەميانىڭ بارلىق جاعدايىندا مۇنداي زەرتتەۋلەر ينفەكتسيانىڭ ءورشىپ كەتۋىنەن ساقتايدى. وسىعان بايلانىستى ەپيدەميولوگ ماماندار ناۋقاستىڭ كىممەن بايلانىستا بولعانىن تولىعىمەن زەرتتەۋدەن وتكىزەدى. سەبەبى, كەز كەلگەن ادام اۋرۋ تاراتۋشى بولعانىمەن, ونىڭ بەلگىلەرىن سەزبەۋى مۇمكىن», دەدى ول.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىنى, مەنينگوكوككتىق مەنينگيتتەن ەمدەلۋگە قوسىمشا رەتىندە جاقىن ادامدارعا قولدانىلاتىن انتيباكتەريالدى پروفيلاكتيكا جۇيەسى بار.
«بۇل كەڭەيتىلگەن پروفيلاكتيكا شاراسى مەنينگوكوككتىق ينفەكتسيانىڭ مىندەتتى ەم جولىنا جاتپايتىنىن بىردەن ايتقىم كەلەدى. بىراق, بۇل ەم جولى قوعامدىق مەكەمەلەردەگى قىزمەتكەرلەر ءۇشىن قولايلى. مىسالعا مەكتەپتەر, مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى ءبىلىم بەرەتىن ورتالىقتار, كوپپاتەرلى ۇيلەر, ۋنيۆەرسيتەت كامپۋستارى, سپورت كوماندالارى ت.ب. بولۋى مۇمكىن», دەدى عالىم.
«قازىرگى ۋاقىتتا انتيبيوتيكتەردىڭ قاي ءتۇرىن قولدانۋ كەرەك ەكەنىن ناقتى ايتا المايمىن, سەبەبى, بۇل قازاقستاندىق دارىگەرلەردىڭ جۇمىسى. قازاقستان مەن اقش-تىڭ انتيبيوتيكتەراپياسى ءار ءتۇرلى ەكەنىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك», دەپ ءسوزىن قورىتىندىلادى قاناتجان الىبەكوۆ.
ايتا كەتەيىك, قاناتجان الىبەكوۆ – عالىم, يممۋنولوگيا جانە ينفەكتسيالىق اۋرۋلار جونىنەن مامان. اسكەري دارىگەر, پولكوۆنيك, بيولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى جانە بيوتەحنولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى دارەجەلەرىنە يە. كەڭەس اسكەرى كەزىندە بيوپرەپاراتتىڭ العاشقى توراعاسى قىزمەتىن اتقاردى. ول 1992 جىلى امەريكا قۇراما شتاتتارىنا كەتىپ, امەريكا ازاماتتىعىن الدى جانە بيوقورعانىس كونسۋلتانتى, زەرتتەۋشى جانە كاسىپكەر بولىپ قىزمەت اتقاردى.
دايىنداعان
بوتاكوز امالبەكوۆا,
ميراجان ماحان
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ستۋدەنتتەرى
