ورال قالالىق زيراتىنداعى «قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا ارنالعان» ەسكەرتكىش جانىندا وتكەن ەسكە الۋ شاراسىنا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ, ورال قالاسىنىڭ اكىمى مۇرات مۇقاەۆ, ارداگەرلەر, قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن جاستار ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى, قاتىستى. جازىقسىز جالا جابىلىپ, قىرشىن كەتكەن ارىستاردىڭ ارۋاعىنا دۇعا وقىلدى.
وسى كۇنى ورال قالاسىنىڭ ءار جەرىندە – مۇنايشىلار گۇلباعىنداعى ساياسي قۇرباندار اللەياسىنداعى ەسكەرتكىشكە, سونداي-اق الاش قوزعالىسىنىڭ جەتەكشىسى جاھانشا دوسمۇحامەدوۆ ەسكەرتكىشىنە, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى ەسەت توقسانوۆ, ماكسيم اموسوۆ, شاحزادا قاراتاەۆاعا ورناتىلعان ەسكەرتكىش تاقتالارعا گۇل شوعى قويىلىپ, ەسكە الۋ جيىندارى ءوتتى. ورالداعى كورەي دياسپوراسى «قازاق حالقىنا مىڭ العىس» ەسكەرتكىشىنە جينالىپ, ەل باسىنا كۇن تۋعان زۇلمات كۇندەرىن ەسكە الدى.
بۇل كۇنى قاراتوبە اۋدانىندا «قاراتوبە سيەزى – الاش تاريحناماسىنىڭ نەگىزى» تاقىرىبىندا وبلىستىق عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوتتى. جيىنعا قاتىسۋشىلار 1918 جىلى الاش زيالىلارىنىڭ باسىن قوسقان «قاراتوبە سيەزى» وتكەن تاريحي ورىنعا ورناتىلعان ەسكەرتكىشكە گۇلدەستە قويىپ, اۆتونوميا جولىندا قۇربان بولعان ارىستاردى ءبىر مينۋت ۇنسىزدىكپەن ەسكە الدى.
ءدال وسىنداي شارا قازتالوۆ اۋدانىنىڭ جالپاقتال اۋىلىنداعى ورتالىق ساياباقتا – «قازاق حالقىن قورعاۋشىلار وداعى. جالپاقتال جاسىرىن جاستار ۇيىمى» اتتى ەسكەرتكىش جانىندا ءوتتى. 1940-1941 جىلدارى ورىمدەي جاستاردان, ستۋدەنتتەردەن قۇرىلعان توپ قازاق حالقىن وتارلىق ەزگىدەن, بوداندىق بۇعاۋدان قۇتقارماق بولىپ ارەكەت ەتكەن ەدى. توپ باسشىسى عۇبايدوللا انەسوۆ اتۋ جازاسىنا كەسىلسە, قالعان 13 مۇشەسى ءتۇرلى جىلدارعا تۇرمەگە ايدالدى, كوبى سول ساپارىنان ورالمادى.
وتىزىنشى جىلداردىڭ ويرانىن اسىرەسە كۇنباتىس الاشوردانىڭ استاناسى بولعان جىمپيتى تۇرعىندارى جاقسى بىلەدى. بۇل كۇنى جىمپيتىداعى الاش ساياباعىندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنىنە ارنالعان شارا ءوتتى. جىمپيتى حالىق تەاترى الاشوردا قايراتكەرلەرىنىڭ جانكەشتىلىگىن باياندايتىن «مەن جاستارعا سەنەمىن!» اتتى تەاترلاندىرىلعان قويىلىم كورسەتتى.
تاريحشىلار سوۆەت وداعىندا 1921-1953 جىلدار ارالىعىندا 42,6 ملن ادام رەپرەسسياعا ۇشىراعانىن ايتادى. قازاقستاندا 1927-1953 جىلدار ارالىعىندا 103 مىڭ ادام جازالانىپ, 25 مىڭ ادام اتىلعان. باتىس قازاقستان وبلىستىق مۇراعاتتار باسقارماسى دايىنداعان «ازالى كىتاپ» دەرەكتەرى بويىنشا اق جايىق وڭىرىندە 1937 جىلى 853 ادام رەپرەسسياعا ۇشىراپ, ونىڭ 335-ءى اتىلعان. 1938 جىلى 936 ادام تۇتقىندالىپ, 690-ى اتىلعان.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان
سۋرەتتى تۇسىرگەن تەمىربولات توقمامبەتوۆ
