مۇناي, ىلەسپە گاز جانە ىرگەلى ىستەر

اقتوبە جەرىنىڭ ءۇستى دە, استى دا تۇنىپ تۇرعان بايلىق. اسىرەسە, وڭىردە “قارا التىننىڭ” مول قورى بار.وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ اجارىن اشىپ تۇرعان دا وسى مۇنايدان تۇسەتىن تابىس. مۇنايلى وڭىردە بىرنەشە شەتەلدىك ينۆەستورلار جۇمىس ىستەيدى. سولاردىڭ ىشىندە “سنپس-اقتوبەمۇنايگاز” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ شوقتىعى بيىك. وتكەن جىلى مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسى ءۇش ەسە ارزاندادى. ءبىز وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدە كاسىپورىننىڭ قالاي جۇمىس ىستەگەنىن بىلمەك نيەتپەن مۇناي وندىرۋدەگى ءىرى ينۆەستور بولىپ تابىلاتىن وسى اكتسيونەرلىك قوعام باس ديرەكتورىنىڭ ءوندىرىستى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى ورىنباسارى, جاڭاجول مۇناي-گاز وڭدەۋ كەشەنىنىڭ باستىعى تاكتاليفۋم ەسەنعۇلوۆپەن جولىعىپ, الەمدىك قارجى داعدارىسى جاعدايىنداعى كاسىپورىننىڭ بۇگىنگى اياق الىسى مەن بولاشاقتاعى قادامدارى تۋرالى اڭگىمەلەسكەن ەدىك. اڭگىمەمىزدىڭ القيسساسى وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىلارىنان باستالۋى دا سوندىقتان. –  الەمدىك قارجى داعدارىسى ءبىزدىڭ اكتسيونەرلىك قوعامدى دا اينالىپ وتپەدى. الايدا, ەكى ەلدىڭ ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ ورتاق ىستە تۇسىنىستىك تانىتىپ, ەكى جاقتى مۇددەلىلىكپەن, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاس­تىقپەن جۇمىس ىستەۋى ناتيجەسىندە داعدارىستى ەڭسەرىپ قانا قويماي, بىرقاتار تابىستارعا قول جەتكىزىلدى. وتكەن جىلى قارا التىن ءوندىرۋ كولەمى 6 ملن. 50 مىڭ تونناعا جەتتى. بۇل سوڭعى بەس جىلداعى ەكىنشى رەك­ورد­تىق كورسەتكىش. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاق­ستاننىڭ 30 كوشباسشى جوبالارىنىڭ قاتارىنا جاتاتىن جاڭاجولداعى ءۇشىنشى گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگى تولىق جوبالىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەدى. گاز دايىنداۋدىڭ تاۋلىكتىك كولەمى التى ميلليون تەكشە مەتردەن ون ميلليون تەكشە مەترگە دەيىن ارت­تى. كوگىلدىر وتىندى كادەگە جاراتۋ دەڭگەيى دە كو­تەرىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەن­دەتىپ قانا قويماي, اۋاعا شىعاتىن زياندى زاتتاردى دا كەمىتۋگە العىشارت جاسادى. سونىمەن بىرگە, سىعىمدىلعان گاز ءوندىرۋدى ارتتىردى. 2008 جىلى نەبارى 68 مىڭ توننا سىعىمدالعان گاز ءوندى­رىلسە, وتكەن جىلى ول 125 مىڭ توننانى ماڭايلادى. مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت تومەندەۋى جاعدايىندا شي­كىزات ساتۋدان تۇسەتىن تابىس كەمىگەنى ءسوزسىز, تۇيىقتان شىعۋدىڭ ءتيىمدى جولى رەتىندە – گاز وتكىزۋ كولەمىن ارتتىرۋ شارالارىن جۇزەگە اسىردىق. 2008 جىلى 1700 ميلليون تەكشە مەتر گاز وتكىزىلسە, وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 2300 ميلليون توننا قۇرادى. وسىنداي كۇردەلى جاعدايدا وسىنشالىقتى العا باسۋشىلىق جان-جاقتى ويلاستىرىلعان جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە عانا مۇمكىن بولعانى دا راس. كومپانيا وسى زامانعى ەڭ وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە باعىت ۇستاپ كەلەدى. – وسى ارادا ءسوزىڭىزدى بولگەنىم ءۇشىن عاپۋ ەتىڭىز. ءسىزدىڭ كومپانيا وبلىستاعى ەڭ ءىرى ەڭبەك ۇجىمى عوي, جۇمىسشىلاردى قىسقارتقان جوقسىزدار ما؟ –             وسى سۇراقتىڭ قويىلاتىنىن سەزگەنمىن. سەنسەڭىز, ءبىز جۇمىسشىلاردى قىسقارتپاق تۇگىلى, جۇمىس ۋاقىتىن دا سول بۇرىنعىشا ساقتاپ قالدىق, ولاردىڭ ەڭبەكاقىسى دا ءوستى. “سنپس-اقتو­بەمۇنايگاز” اق ايماقتاعى ءىرى وندىرىستىك كاسىپورىن. كومپانيادا 8 مىڭنان استام قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى, ودان بولەك مەردىگەر جانە ارىپتەس كومپا­نيالاردا ون مىڭداعان ادام ەڭبەك ەتەدى. – تاكتاليفۋم ءسادۋ ۇلى, بۇرىن مۇناي الىنىپ كەلگەن ۇڭعىمالاردىڭ قىسىمى ازايىپ كەلەدى دەگەندى اراكىدىك بولسا دا ەستىپ قالامىز. وسىنداي جاعدايدا مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن قالاي ارتتىرىپ وتىرسىزدار؟ – ونىڭىز راس. وتكەن جىلدارى ونىمدىلىگى جوعارى ۇڭعىمالاردىڭ قازىر قىسىمى تومەندەي باستادى. سەكسەنىنشى جىلدارى بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ۇڭعىمالارعا سۋ ايدالاتىن-دى. مۇنايدىڭ قۇرامىندا سۋ كوبەيىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى ۇڭعىمالاردان ءونىم الۋ ءۇشىن گاز ايداۋ ءادىسى قولدانىلىپ ءجۇر. ول ءۇشىن گازليفتىلىك ءادىس پايدالانىلۋدا. وسىنداي شارۋانى جۇزەگە اسىراتىن ءتورت گازليفتىلىك ستانسا پايدالانىلۋعا بەرىلدى. سونداي-اق, كومپانيا بۇرىن بارلانعان ۇڭعىمالاردى پايدالانۋمەن بىرگە بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. – كومپانيانىڭ تاياۋ بولاشاقتاعى باعىت-باعدارى قانداي؟ – وتكەن جىلدىڭ اياعىنا قاراي قحر باسشىسى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ ءوزارا ىنتىماقتاستىق باعىتىندا بىرقاتار ماسەلەلەردى اڭگىمە وزەگىنە اينالدىردى. بەينەۋ-بوزوي گاز قۇبىرىن سالۋ, ونى شىمكەنتكە دەيىن اپارۋ, ءسويتىپ, مۇنايعا ىلەسپە گازدى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىنە جەتكىزۋگە كەلىسىم جاسالدى. ول ودان ءارى ازيا قۇبىرىنا قوسىلاتىن بولادى. مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ باتىسىنداعى مۇنايعا ىلەسپە گازدى وڭتۇستىككە, ودان ءارى قحر-عا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. جاڭاجول, كەڭكياق گازى دا وسى قۇبىر بويىنشا ەكسپورتقا تاسىمالداناتىن بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە تەك مۇناي ءوندىرۋدى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, گاز ءوندىرۋدى دە ارتتىرۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن اشادى, وتكىزۋ رىنوگىن يگەرۋگە العىشارت جاسايدى. 2010 جىلى جوسپارلى مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن 6150 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ كوزدەلۋدە. مۇناي جانە گاز كەن ورىندارىندا اعىمداعى بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ دە جوسپارلانىپ وتىر. جاڭاجولداعى ءتورتىنشى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ دا بيىلعى جىل­دىڭ ەنشىسىندەگى شارۋا. سونداي-اق, جىلدىق قۋاتى ءۇش ميلليون توننا مۇناي شىعارۋعا جەتەتىن ءۇمىت كەن ورنىنداعى سورعى-سىعىمداۋ ستانساسى قۇ­رىلىسىن اياقتاۋعا كۇش سالىنادى. بولاشاقتا جاڭاجولدا ءۇشىنشى گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى كەزەگى جانە جىلىنا جەر قاباتىنا ءبىر ميلليارد تازارتىلماعان گاز ايدايتىن نىسان قۇرى­لىستارىن پايدالانۋعا بەرۋ قاراستىرىلىپ وتىر. بۇل نىسان گازدى پايداعا اسىرۋ بويىنشا جاسالعان باعدار­لا­ما­نىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلادى. وسى نىساندار پايدالانۋعا بەرىلگەندە بارلىق الاۋ سوندىرىلەدى, ىلەسپە گاز تولىعىمەن كوگىلدىر وتىنعا وڭدەلەدى. سونداي-اق, قازىرگى ايتىلىپ جۇرگەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا جوسپارلارىمىز دا تولىق جۇزەگە اساتىن بولادى.ۇستىمىزدەگى جىلى جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس شارۋالاردى اتقارۋعا كومپانيانىڭ كۇش-قۋاتى مەن مۇمكىندىگى تولىق جەتەدى. – اكتسيونەرلىك قوعامدا بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى ماسەلەسى قالاي شەشىمىن تابۋدا؟ ءسىز وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى رەتىندە بۇل شارۋالارمەن جاقسى تانىسسىز عوي. – قازاقستان مەن قىتايدىڭ وڭتايلى ەكونو­ميكالىق ارىپتەستىگىنىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ كومپانيا ون ەكى جىل بويى ينۆەستيتسيالىق قىزمەتىن جالعاس­تىرىپ كەلەدى. استانا قالاسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بيزنەستىڭ الەۋ­مەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى بويىنشا  ۇلتتىق “پارىز” بايقاۋىندا “سنپس-اقتوبەمۇنايگاز” اق قازاق­ستانداعى ءىرى كومپانيالار اراسىندا “ۇزدىك الەۋمەتتىك جوبا” نوميناتسياسىندا ەكىنشى ورىندى يەمدەندى. مۇنداي جوعارى مەملەكەتتىك ماداققا اكتسيونەرلىك قوعام ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت قول جەتكىزدى, سوندىقتان, كومپانيانىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەر­شىلىگىنىڭ دەڭگەيىن كورسەتەتىن بۇل جۇلدەنىڭ ورنى ەرەكشە. بۇل — كومپانيانىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى مەن وبلىستىڭ الەۋمەتتىك سالاسىنىڭ تىعىز باي­لانىسىنىڭ ايقىن دالەلدى كورسەتكىشى. كومپانيا قوعام الدىنداعى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى ۇنەمى نازارىندا ۇستايدى. قايىرىمدىلىق جانە دەمەۋشىلىك كومەك كورسەتۋ – “سنپس-اقتوبەمۇنايگاز” اق ۇستانعان ماڭىزدى قاعيدا. ەلىمىزگە كەلىپ جۇمىس ىستەگەن ون ەكى جىل ىشىندە كومپانيا وسى ماقساتتارعا 6,78 ملرد.تەڭگە قارجى جۇمسادى. بىلتىر دەمەۋشىلىك-قايىرىمدىلىق كومەككە باعىتتالعان قاراجات كولەمى 437 ملن. تەڭگەدەن استام بولدى. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ وسى باعىتتا قولعا الىپ, اتقارعان جۇمىستارى وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قوسقان قوماقتى ۇلەس بولعانى انىق. 2006 جىلدان باستاپ اكتسيونەرلىك قوعام “جاڭاجول-كس 13” گاز قۇبىرىنا جاقىن جاتقان ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ بويىنشا كەشەندى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. 2007 جىلى ەمبى قالاسىندا گاز تاراتۋشى دەربەس ستانسا ىسكە قوسىلدى, وتكەن جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا بىرلىك جانە قۇمجارعان اۋىلدارىنا گاز قۇبىرى تارتىلدى, التىندى اۋىلىن گازداندىرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. جىل وتكەن سايىن وبلىس جانە قالانىڭ “كوگىلدىر وتىنعا” دەگەن سۇرانىسى ارتىپ كەلەدى. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن وسى ماقساتقا 800 ملن. تەكشە مەترگە تاياۋ گاز قاجەت بولسا, 2009 جىلى قاجەتتىلىك 1,5 ملرد. تەكشە مەترگە ۇلعايدى. بۇل قاجەتتىلىكتى ءبىزدىڭ كومپانيا تيىسىنشە وتەپ, اقتوبەلىكتەردى “كوگىلدىر وتىنمەن” قامتىپ وتىر. 2006 جىلى كومپانيا 83 شاقىرىمعا سوزىلعان “جاڭاجول-ەمبى” تەمىر جولىن پايدالانۋعا بەردى. مۇنىڭ ارتىقشىلىعى – جەكە ماگيسترال كومپا­نياعا كەن ورنىنا قوندىرعىلاردى, تاۋارلى-ماتەريالدىق قۇندىلىقتاردى, ۆاحتاشىلاردى تاسىمالداپ, دايىن ءونىمدى جەتكىزۋگە سەپتىگى ۇلكەن. تەمىر جول قۇرىلىسىن قازاقستاندىق “رەمپۋت” كومپانياسى, قازىرگى “جول جوندەۋشى” جشس جۇرگىزگەنىن, ال ىسكە قوسۋ جۇمىستارىمەن “كازاح­ينتەرفراحت-اكساي” كولىك-ەكسپەديتسيالىق كومپا­نياسى اينالىسقانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. – اكتسيونەرلىك قوعام قازاقستاندىق ماڭىزعا ۇلەس قوسىپ وتىر ما, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازاقستاندىق قىزمەتتى, تاۋارلاردى قانشالىقتى پايدالانىپ كەلەدى؟ – كومپانيا وزگە جەتكىزۋشىلەرمەن, ىسكەر ارىپتەستەرىمەن, مەردىگەر ۇيىمدارمەن ارىپتەستىك, تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ولارمەن شىعىندار كولەمىن ناقتى بولجاۋ, شەگەرۋ جانە ءوندىرىستىڭ وزىندىك قۇنىن ازايتۋ تۋراسىندا كەلىسىپ كەلەدى. سونداي-اق, ساتىپ الۋ جۇمىستارىن اشىق, ءارى ءادىل وتكىزۋ ماقساتىندا تەندەر وتكىزۋ تۋرالى اقپارات ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن قاتار, كومپانيانىڭ ىشكى كورپوراتيۆتىك سايتىندا دا جاريالانادى. 2009 جىلدىڭ 10 ايىندا عانا كومپانيا قا­زاقستاندىق ۇلەستىڭ قاتىسۋىمەن جالپى سوماسى 54 ملرد.تەڭگەدەن استام قارجىنى تاۋار مەن قىزمەتتەردى الۋعا جۇمسادى, سونىڭ ىشىندە قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا 47 ملرد. تەڭگەدەن استام, ال تاۋارلى-ماتەريالدىق قۇندىلىقتاردى جەتكىزىپ بەرۋدە 7 ملرد.تەڭگەدەن ارتىق سومانى قۇرادى. جىل سايىن ءبىزدىڭ اكتسيونەرلىك قوعام تاۋارلى-ماتەريالىق قۇندىلىقتاردى ساتىپ الۋدا اقتوبە مۇناي قوندىرعىلارى زاۋىتى سەكىلدى اقتوبەلىك كوم­پانيالارمەن تىعىز جۇمىس جاسايدى. 2009 جىلى وسى كاسىپورىننان كومپانيا جالپى سوماسى 82 ملن. تەڭگەگە جۋىق سوماعا بۇراندالى شتانگالىق سورعىلار, سورعىلىق كومپرەسسورلىق قۇبىرلار, پوليرلەنگەن شتوكتار, شتانگتار ساتىپ الدى. سونداي-اق, جىل سايىن جەلىلىك-تاراتۋ ونىمدەرىن شىعاراتىن, جيىن­تىق ترانسفورماتورلىق قوسالقى ستانسالار (كتپ), كونتاكتورلار ءوندىرۋشى “الاگەۋم ەلەكتريك” جشس سياقتى قازاقستاندىق كاسىپورىندارمەن كەلىسىم-شارت جاساسىپ كەلەمىز, وتكەن جىلعى وسى كەزەڭدە تاپسىرىس كولەمى 79 ملن. تەڭگەنى قۇرادى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان ءبىزدىڭ كومپانيانى مۇناي سورعىلارىنىڭ بولشەك قۇرالدارىمەن قامتىپ وتىرعان “ۆەنچۋرنايا كومپانيا “پويسك” جشس-مەن دە تىعىز بايلانىس ورناتىلدى, تاپسىرىس كولەمىنىڭ سوماسى — 20 ملن.-نان استام تەڭگە. تەمىركەسكىش زاتتاردى قاراعاندى قۇرال-جابدىقتار زاۋىتى جەتكىزىپ بەرەدى, اتالعان زاۋىتتىڭ جەتكىزىلىم كولەمى ەسەپتى كەزەڭدە 20 ملن. تەڭگەدەن استام سومانى قۇرادى. سونداي-اق, وتكەن جىلى ءبىزدىڭ تۇراقتى ارىپتەستەرىمىز “كوكتاس-اقتوبە” جشس-مەن (ينەرتتى ماتەريالدارمەن قامتۋ) 90 ملن.تەڭگەگە, “جبي-25” جشس-مەن (تەمىر-بەتوندى ونىمدەر) 65 ملن.تەڭگەدەن استام, “جاناتاس-پروداكتس” جشس-مەن 76 ملن.تەڭگەگە تاۋارلى-ماتەريالدىق قۇندىلىقتاردىڭ جەتكىزىلىمى جونىندە كەلىسىم-شارت جاسالدى. ءبىز “راۋان نالكو” جشس-مەن ءساتتى ءارىپ­تەستىكتەمىز. اتالعان سەرىكتەستىك بىزگە حيمرەاگەنتتەر مەن كوبىك تۋىنداتقىشتار دايىنداپ بەرۋشى. تاپسىرىس 158 ملن.تەڭگەگە ورىندالدى. ارنايى كيىمدەردى تىگۋمەن اينالىساتىن “پايدا” جشس-مەن 38 ملن.تەڭگەگە تاپسىرىس جاسالدى. ءبىز جىل سايىن قازاق زاعيپتار قوعامى جانە قازاق ساڭىراۋلار قوعامىمەن كەلىسىم-شارتقا وتى­رۋدى مىندەتىمىزگە الدىق. اتالعان قوعامدار دايىن­داعان ونىمدەردى ساتىپ الۋعا جۇمسالعان قارجى 3 ملن. تەڭگەدەن استام جانە سايكەسىنشە 8 ملن. تەڭگەنى قۇرادى. اكتسيونەرلىك قوعام ارقاشان قازاقستاندىق كومپانيالاردى قولداپ, ولارعا دەمەۋ بەرۋگە دايىن. جانە الداعى ۋاقىتتا وسى ۇستانىمداردى جۇزەگە اسىرۋدى قالايدى. ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ بولاشاعى ايقىن. كومپانيا كەلەر جىلى ءوندىرىستى كەڭەيتۋگە, كۇردەلى قۇرىلىس, وندىرىسكە زاماناۋي تەحنولو­گيالاردى ەنگىزۋ سەكىلدى بىرقاتار اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرا باستايدى. بولاشاققا باعدارلانعان جوسپارلاردىڭ جۇزەگە اساتىنىنا كۇمان جوق. وعان ءبىزدىڭ بۇگىنگى قىزمەتىمىز بەن جەتىستىگىمىز دالەل. بىلتىر اكتسيونەرلىك قوعام ءوز تاريحىندا مۇناي وندىرۋدە 6 ملن.-دىق مەجەدەن اسىپ ءتۇستى. جىل اياعىندا وندىرىلگەن مۇناي كولەمى 6 ملن. 50 مىڭ توننانى قۇرادى. سايكەسىنشە, بۇل ءبىزدىڭ ءارىپ­تەستەرىمىز بەن مەردىگەر, قىزمەت كورسەتۋشى كومپا­نيالارىمىزدىڭ قىزمەت اياسىن كەڭەيتە تۇسەدى. “سنپس-اقتوبەمۇنايگاز” اكتسيونەرلىك قوعامى جاڭا جىلدى جارقىن تابىستارمەن باستاپ وتىر ەكەن. ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋىنا سەرپىن بەرەتىن ءىرى كاسىپورىننىڭ الەمدىك قارجى داعدارىسى جاعدايىندا دا بولاشاققا سەنىمدى قادام باسىپ وتىرعانى اڭعارىلادى. اكتسيونەرلىك قوعامداعى بۇگىنگى تاڭدا قالىپتاسقان ۇيىمشىلدىق پەن ىنتىماقتى ەڭبەك احۋالى تابىستى جولدىڭ جالعاساتىنىنا سەندىرەدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى.