سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار
فرانتسۋز كومپوزيتورى ادولف اداننىڭ عاجايىپ مۋزىكاسى جان بىتىرگەن الەمدىك بالەت ونەرىنىڭ جاۋھارى ەلوردانىڭ 20 جىلدىق جانە اتى اڭىزعا اينالعان بالەتمەيستەر, وسى جىلى بارشا الەم 200 جىلدىق مەرەيتويىن كەڭىنەن اتاپ ءوتىپ جاتقان كورنەكتى تۇلعا ماريۋس پەتيپانىڭ ايتۋلى مەرەيتويىنا وراي ساحنا تورىنە شىعىپ وتىر. قويىلىمنىڭ قويۋشى حورەوگرافى – رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى, «استانا وپەرا» تەاترى بالەت ترۋپپاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, ەسىمى جاھانعا ءماشھۇر بالەرينا التىناي اسىلمۇراتوۆا. قويۋشى ديريجەرى – ارمان ورازعاليەۆ.
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ساحنالانعان جارقىن بوياۋلى تۋىندىنىڭ الەمدىك بالەت ونەرى تاريحىنان الار ورنى ايرىقشا. اعىلشىن اقىنى بايروننىڭ 1814 جىلى جازىلعان وسى اتتاس پوەماسى نەگىزىندە ومىرگە كەلگەن شىعارما جيۋل-انري ۆەرنۋا دە سەن-جورج جانە جوزەف مازيلەنىڭ ليبرەتتوسىمەن تۇڭعىش رەت 1856 جىلى فرانتسيانىڭ پاريج وپەرا تەاترىندا (Opéra de Paris) تۇساۋى كەسىلەدى. العاشقى ساحنالانۋىنان-اق ۇلكەن ابىرويعا يە بولعان شىعارما كۇنى بۇگىنگە دەيىن تەاتر تورىنەن تۇسپەي, تەڭىز قاراقشىلارى, باتىل كونراد جانە ونىڭ سىمباتى كەلىسكەن سۇيىكتىسى مەدورا جايلى قىزىقتى دا اسەرلى وقيعا 162 جىل بويى كورەرمەنىن ۇزدىكسىز قۋانتىپ كەلەدى. قويۋشى حورەوگراف التىناي اسىلمۇراتوۆا «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ رەپەرتۋارىنا جەڭىل, شىتىرمانعا تولى ءارى كورەرمەندەرگە ماڭگىلىك ومىرلىك قۇندىلىقتار جايىندا تولعانۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن, جاراسىمدى ازىلىمەن قۋانتىپ, جان راقاتىنا بولەي الاتىن سپەكتاكلدى قوسۋ ءۇشىن ءدال وسى بالەت جاۋھارىنا توقتالعان ەكەن.
– «كورسار» – بۇگىندە الەمدىك بالەت ونەرىنىڭ ترەندىنە اينالعان ۇزدىك شىعارمالاردىڭ ءبىرى. رەپەرتۋارىندا بۇل ايگىلى تۋىندى جوق وپەرا جانە بالەت تەاترلارى كەمدە-كەم. ونىڭ ۇستىنە, بيىل استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى مەن بالەت ونەرىنىڭ اتاسى, حورەوگراف ماريۋس پەتيپانىڭ 200 جىلدىق مەرەيتويى قاتار كەلىپ وتىر. وسى ايتۋلى وقيعالارعا وراي, ونەر ءتىلى ارقىلى تارتۋ جاساعىمىز كەلدى. ال «نەگە «كورساردى» تاڭدادىڭىز؟» دەسەڭىز, ادام جانىن جىلىلىققا, مەرەكەگە بولەيتىن جارقىن بوياۋلى, كورەرمەنگە شىن مانىندە رۋحاني دەمالىس سىيلايتىن شىعارمالار قاي تەاتردىڭ دا رەپەرتۋارىنا كەرەك. «كورسار» – ءدال سونداي بالەت. مۇندا بي ونەرىنىڭ كۇردەلى تەحنيكاسىنان بۇرىن, شىعارماشىلىق ىزدەنىس پەن يمپروۆيزاتسياعا, ەركىندىككە جاقسى مۇمكىندىك بار. وسى ارقىلى ارتىستەردىڭ مۇمكىندىگىن اشقىم كەلدى», – دەيدى قويۋشى-حورەوگراف, «استانا وپەرا» تەاترى بالەت ترۋپپاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى التىناي اسىلمۇراتوۆا.
ءيا, التىناي ابدىۋاحيمقىزىنىڭ «كورسارعا» كەلۋىنىڭ جوعارىدا ايتىلعانداردان بولەك تاعى ءبىر ۇلكەن سەبەبى – وسىدان تۋرا 30 جىل بۇرىن سانكت-پەتەربۋرگتىڭ ايگىلى ماريا تەاترى ساحناسىندا قويىلعان «كورسار» بالەتىندە ونەر يەسى باستى كەيىپكەر مەدورا بەينەسىندە كورىندى. سوندىقتان دا بۇگىندە قويۋشى-حورەوگراف ەسەبىندە بىلەك سىبانا جۇمىسقا كىرىسكەن بالەت پاتشايىمىنىڭ «كورسار» دەگەندەگى كوڭىلىنىڭ وزگەشە ورەكپيتىنى. مەدورا پارتياسىندا ونىڭ بارلىق جاستىق شاعى سايراپ جاتىر. ال بۇل جولعى قويىلىمدا بالەرينانىڭ سۇيىكتى ءرولى – مەدورانى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ايگەرىم بەكەتاەۆا ءوز بەدەرىندە بەينەلەدى. كونراد – ارمان ورازوۆ, ولجاس تارلانوۆ; يسااك لانكەدەم – باقتيار ادامجان, بيربانتو – يلدار شاكيرزيانوۆ, ولجاس ماحانبەتاليەۆ; سەيد-پاشا – راحمەتوللا ناۋانوۆ, ءجانادىل بەيسەمبيەۆ; گيۋلنارا – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ءمادينا باسباەۆانىڭ ورىنداۋىندا كورەرمەنىنە عالامات قۋانىش سىيلادى.
قويۋشى-حورەوگراف التىناي اسىلمۇراتوۆانىڭ ايتۋىنشا, وقيعا ىقشام ءارى ديناميكالى وربيتىندىكتەن, قويىلىمعا پ.گۋسەۆتىڭ وڭدەۋى تاڭدالىپ الىنىپتى. سول نەگىزدە بالەتتەگى كەيبىر پارتيالارعا بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن.
وسىناۋ حورەوگرافيالىق تۋىندىنى جاساۋ جۇمىستارىنا تەاتردىڭ بارشا قىزمەتى بىرنەشە اي قاجىرلى ەڭبەك ەتتى. قويۋشى سۋرەتشى, «وسكار» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى فرانكا سكۋارچاپينو 220-دان استام بىرەگەي كوستيۋم ۇلگىسىن جاساسا, ستسەنوگراف ەتسيو فريدجەريو سپەكتاكلدىڭ باستى دەكوراتسياسى – كەمەنى جاساۋدا ۇلكەن جۇمىس اتقاردى. پروەكتسيالار بويىنشا ديزاينەر سەردجيو مەتالليدىڭ 3D فورماتتاعى پروەكتسيا نەگىزىندە تۋعان سۋرەتكەرلىك ىزدەنىسى دە كورەرمەن نازارىنان تىس قالعان جوق.
ءيا, مامىردىڭ جايماشۋاق كۇنىندە التىناي اسىلمۇراتوۆا قولتاڭباسىندا «استانا وپەرا» تەاترىندا قويىلعان بۇل «كورساردىڭ» كوركەمدىك ءھام شەبەرلىك دەڭگەيى الەمدىك ساحنالانۋلاردىڭ كەز كەلگەنىمەن يىق تىرەستىرىپ تەڭ تۇرۋعا لايىق. سەبەبى مۇندا قويۋشى حورەوگرافتان باستاپ ساحنا ماشينيسىنە دەيىن كىل كاسىبي ماماندار تارتىلدى. ءبىر عانا ستسەنوگرافياسى مەن كوستيۋمى يتالياندىق حاس مامان – ەرلى-زايىپتى ەتسيو فريدجەريو مەن فرانكا سكۋارچاپينو تاندەمىندە كوز تارتارلىق سۇلۋلىققا يە بولعان.
بۋىرقانعان تەڭىز تولقىنىمەن ارپالىسا العا جىلجىعان الىپ كەمە ءوزىنىڭ ساحنالىق سالتاناتىمەن كوز تارتادى. ساحنا سۋرەتىنىڭ شىنايىلىعى سول – اساۋ تولقىندى, الىپ تەڭىزدى كەيىپكەرلەرمەن بىرگە ءسىز دە قاتار كەشىپ كەلە جاتقانداي عاجايىپ اسەردى باستان وتكەرەسىز. ارتىستەردىڭ ىشكى ەموتسياسىمەن قاتار ۇندەسكەن ساحنالىق اسەم قيمىل دا كورەرمەنىن كوركەم الەمنىڭ تۇڭعيىعىنا قاراي تارتا جونەلەدى. ول اسەردەن شىمىلدىق جابىلعاندا بىراق اجىرايسىز. سۇلۋلىق ۇستەمدىك قۇرعان ساحناعا كوز تىگە وتىرىپ قويۋشى-ستسەنوگراف ەتسيو فريدجەريونىڭ از ەڭبەكتەنبەگەنىنە شىن يلاناسىز.
«استانا وپەرا» تەاترى ساحناسىندا وسىمەن 8 قويىلىمىنىڭ پرەمەراسىن جارقىراتا وتكىزگەن ەتسيو فريدجەريوعا جاقىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن ءىى دارەجەلى «دوستىق» وردەنى تابىس ەتىلدى. ستسەنوگراف – «دوستىق» وردەنىن يەلەنگەن يتالياندىق العاشقى ازامات. ءبىر عانا «اباي» وپەراسى ارقىلى ۇلتتىڭ تابيعاتىن ءدوپ تانىعان ەتسيو فريدجەريو سول كەزدىڭ وزىندە-اق كورەرمەن جۇرەگىنەن ورىن الىپ ۇلگەرگەن. پرەزيدەنت اتىنان تابىس ەتىلگەن «دوستىق» وردەنى – شىعارماشىلىق يەسىنە دەگەن ونەرسۇيەر قالىڭ كورەرمەننىڭ رياسىز قۇرمەتى مەن ىقىلاسىنىڭ بەلگىسى بولسا كەرەك.
بالەت – سۇلۋلىقتى سۇيەتىن بەكزات ونەر دەسەك, سول تالاپقا ءبىز تاماشالاعان «كورسار» تولىقتاي جاۋاپ بەرەدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز. ونەردىڭ ناعىز مەرەكەسىن سىيلاعان شىعارماشىلىق ۇجىم جۇمىسىنان رۋحاني ازىق العان كورەرمەن ونەرپازدارعا ريزا كوڭىلمەن قوشەمەت كورسەتىستى.
نازەركە جۇماباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
