ادەبيەت • 29 مامىر, 2018

سەرىك نەگيموۆ. ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ بىلگىرى

1833 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

بەلگىلى عالىم سەرىك نەگيموۆتىڭ شىعارماشىلىق جولىنا ۇڭىلەتىن بولساق, ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە كەلە جاتقان تىنىمسىز ەڭبەك ادامى ەكەنىن ايقىن اڭعارۋعا بولادى. وعان قازاقستان الەۋمەتتىك عىلىمدار اكادەمياسى اكادەميگىنىڭ, فيلولوگيا عىلىمدارى دوكتورىنىڭ «ولەڭ ءومىرى», «اقىن-جىراۋلار پوەزياسىنىڭ بەينەلىلىگى», «ونەرپازدىق ورنەكتەرى», «شەشەندىك ونەر», «حالىق اقىندارى تۆورچەستۆوسىنىڭ كوركەمدىك سيپاتى», «قازاق ولەڭدەرىنىڭ كوركەمدىگى», «اقىن-جىراۋلار پوەزياسى: گەنەزيس. ستيليستيكا. پوەتيكا», «قازاقتىڭ سال-سەرىلەرى», تاعى باسقا كوپتەگەن مونوگرافيالارى دالەل. 

سەرىك نەگيموۆ. ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ بىلگىرى

ونىڭ زەرتتەۋ تاقىرىبى ءار الۋان. قازاق اۋىز ادەبيە­تىنەن باستاپ ءتىل, لينگۆيس­تيكا, ادەبيەت تەورياسى, شە­­شەندىك ونەر, سال-سەرىلەر پوەزياسى ماسەلەلەرىنە قا­تىستى ايتقان قۇندى وي-پى­كىرلەرى ومىرشەڭدىگىمەن, ما­ڭىزدىلىعىمەن ەرەكشەلە­نەدى. ول تۇركى مادەنيەتىنىڭ, جام­­بىل جاباەۆ, ءماشhۇر ءجۇسىپ, مالىك عابدۋللين مۇ­را­­لارىنىڭ بىلگىرى سانالادى. عىلىم مەن ۇستازدىق قىزمەتتى تىعىز ۇشتاستىرا بىلگەن سان قىرلى تالانت يە­سىنىڭ ۇلتتىق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنا قوسقان ۇلەسى ول­شەۋسىز.

جەتپىس جاستىڭ تورىنە كوتە­­رىلگەن جەرلەسىمىزدىڭ قۇر­مەتىنە م. قوزىباەۆ اتىن­داعى سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋني­ۆەر­سيتە­تىندە «قازىر­گى فولكلورتا­نۋ مەن ادەبيەتتانۋ­دىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى» ات­تى رەسپۋبليكالىق عىلى­مي-تاجىريبەلىك كونفەرەن­تسيا ۇيىمداستىرىلىپ, اس­تانا, شىمكەنت, قاراعان­دى, كوكشەتاۋ تاعى باسقا قا­­لالاردان جوعارى وقۋ ورىن­­­دارىنىڭ وكىلدەرى, ءسوز زەرگەرلەرى, ادەبيەت­تانۋ­شى­لار قاتىستى. القالى باس­­قوسۋدا ۇلاعاتتى ۇستاز, كور­­نەكتى عالىمنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا قا­تىس­تى وزگەلەرگە ۇلگى بو­لار­لىق تاعىلىمدى اڭگى­مەلەر قوزعالدى.

تىلدەردى دامىتۋ جونىن­دەگى باسقارمانىڭ باسشىسى كەمەل وسپانوۆ وبلىس اكى­مى قۇمار اقساقالوۆتىڭ جۇ­رەك­جاردى قۇتتىقتاۋ لەبىزىن جەتكىزىپ, ارنايى سىي-سيا­پات كورسەتتى. ەڭسەلى وقۋ ورنىنىڭ عىلىم جانە يننوۆا­تسيالار جونىندەگى پرورەكتورى اقمارال يبراەۆا «م. قوزىباەۆ اتىنداعى سول­تۇستىك قازاقستان مەملەكەت­تىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پرو­فەسسورى اتاعىن بەرۋ تۋ­­را­لى» كۋالىكتى سالتاناتتى جاعدايدا تابىس ەتتى. پار­لا­مەنت ءما­جىلىسىنىڭ دەپۋتاتى اباي تاس­بولاتوۆتىڭ قۇت­­تىق­تاۋ حاتى وقىلدى. «قى­­­زىل­جار-اق­پارات» جشس ديرەكتورى-باس رە­­داك­تو­رى جاراسباي سۇ­لەي­مەنوۆ ءوز سوزىنە ەڭبە­گى­­مەن ەلگە تانىلعان تۇل­عا­­­نىڭ بىلىكتى, ءبىلىمدى, ىز­دە­نىمپاز قاسيەتتەرىن ار­قاۋ ەتە كەلىپ, ادەبيەت دەگەن عا­­جايىپ الەمدەگى وزىن­دىك تۇ­عىرىن, جەتكەن اسۋىن, با­­عىندىرعان بەلەسىن ال­عا تارتتى. باسى­لىمنىڭ اتى­­نان مەرەي­توي يەسىنىڭ يى­­عىنا شاپان جاپتى. ءۋاليحانوۆ اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى سانسىزباي قاليەۆ, ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورى زارقىن تايشىباي, مەملەكەتتىك مۇرا­عاتتىڭ ديرەكتورى ساۋلە ما­لىكوۆا عالىمنىڭ عىلىم جو­لىنداعى قولتاڭباسىن ءبو­لىپ ايتتى.

ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋ­­رازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سي­تەتىنىڭ پرورەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ديقان قامزابەكتىڭ «سەرىك نەگيموۆ جانە الاش مۇراسى» اتتى بايانداما­سى وتە اسەرلى شىقتى. ون­دا عالىمنىڭ جيىر­­­ماسىنشى عاسىرداعى قا­زاق ادەبيەتىن ىندەتە زەرتتەگەن شىعارمالارى تالدانىپ, جوعارى باعا بەرىلدى. مەم­لەكەتتىك ەلتاڭبانىڭ اۆتورى, قازاقستاننىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جان­­داربەك مالىبەك ۇلى زامانداسىن ءوندىرتىپ جازاتىن عا­­لىم­دار شوعىرىنا قوس­تى. قاي تاقىرىپقا قالام تارتسا دا عىلىمي وقشاۋ ويلارى, تاباندى پىكىرلەرى ءتانتى ەتەتىنىن جەتكىزدى. م. اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى ادە­­بيەت تاريحى ءبولىمىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى سەرىكقازى قوراباي, س.تو­­راي­­­عى­روۆ اتىنداعى پاۆلودار مەم­لەكەتتىك ۋني­­­ۆەر­سيتەتىنىڭ پروفەسسو­رى نارتاي ءجۇسىپوۆ, ج.مۋسين اتىنداعى كوك­شەتاۋ پەداگوگيكالىق كول­لەدجىنىڭ ديرەكتورى نۇر­تاس احات, وزگە دە شەشەندەر عا­لىمنىڭ اقىن-جىراۋلار پوە­زياسى, بي-شەشەندەر تول­­عاۋى, شەشەندىك ونەر حاقىندا دايەكتىلىكپەن, بى­لىك­­تىلىكپەن زەرتتەپ, بىرىزگە ءتۇسى­رىپ, جۇيەلەپ بەرگەن بىل­گىر زەرتتەۋشى ەكەنىنە ناقتى مىسالدار كەلتىردى.

بەلگىلى ايتىسكەر اقىن, ل.گۋميلەۆ اتىن­داعى ەۋ­را­­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتە­تىنىڭ دوتسەنتى سەرىكزات دۇي­سەنعازين ۇستازىنىڭ جاس بۋىنعا ۇلگى ەتەرلىك قاسيەت­تەرىن ولەڭمەن ورنەكتەدى.

وسىلايشا عىلىمنىڭ قيا جولىندا ءوز سوقپاق-سۇر­­لەۋىن تاۋىپ, ۇلاعاتتى ۇس­تاز, كورنەكتى عالىم رەتىندە كەڭىنەن تانىلىپ وتىرعان جەرلەسىمىزدىڭ مەرەيتويىن قىزىلجار جۇرتشىلىعى ءوز مانىندە اتاپ ءوتتى.

ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار