وسى ماقالادا ايتىلعانداي, قازىر قوعامنىڭ كريپتوۆاليۋتا تۋرالى پىكىرى قاق جارىلىپ تۇر. ادامداردىڭ ءبىر توبى بۇل نارىقتى دامىتۋ كەرەك دەسە, ەندىگى ءبىر توپ ونىڭ بولاشاعىنا كۇمانمەن قارايدى.
«استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى اكىمشىلىگىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى قايرات قاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر الەمدە كريپتوۆاليۋتا نارىعى قالىپتاسىپ, جەتىلۋ ۇستىندە.
«مىنانى قاپەردە ۇستاعان ءجون: قالاساق تا, قالاماساق تا الەمدە كريپتوۆاليۋتا نارىعى قۇرىلدى. بۇل نارىق قازاقستاندا دا جۇمىس ىستەۋدە. ءدال قازىرگى ۋاقىتتاعى وزەكتى ساۋال – «قانداي قادام جاسايمىز؟». بىرىنشىدەن, كريپتوۆاليۋتا نارىعىن ەلەۋسىز عانا قالدىرۋعا بولادى. ەكىنشىدەن, بۇعان تۇبەگەيلى تىيىم سالۋعا دا مۇمكىندىك بار. قازاقستانداعى كەيبىر مەكەمەلەر مۇنداي قادامدى جاقتاپ وتىر. ۇشىنشىدەن, كريپتوۆاليۋتا نارىعىن رەتتەۋ كەرەك. «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ءۇشىنشى قادامدى قۇپتايدى», – دەيدى قايرات قاليەۆ.
قارجى ورتالىعى وكىلىنىڭ سوزىنشە, كريپتوۆاليۋتانىڭ جاعىمدى دا, جاعىمسىز دا تۇستارى بار. سوعان قاراماستان, بۇل نارىقتى دامىتۋعا بولادى.
«حالىقارالىق قارجى ورتالىعى جاڭا قارجىلىق قۇرالداردى دامىتۋعا بەيىلدى. سوندىقتان, ورتالىق جاڭا نارىقتاردى ىزدەستىرۋدە. بۇل رەتتە, كريپتوۆاليۋتا نارىعىن العا باستىرۋعا بولادى. سول سەبەپتى ءبىز اتالعان نارىقتىڭ رەتتەلگەنىن قالايمىز», – دەيدى ول. قايرات قاليەۆتىڭ سوزىنە سەنسەك, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى كريپتوۆاليۋتا نارىعىن رەتتەۋدىڭ ارنايى ەرەجەلەرىن ازىرلەۋدە. اتالعان ەرەجەگە سايكەس, كريپتوۆاليۋتانى ساۋدا جاساۋعا, تسيفرلىق قىزمەتتەردى اتقارۋعا قولدانۋ جوسپارلانۋدا. ول ءۇشىن نارىقتاعى قارجىلىق تاۋەكەلدەردى مەيلىنشە ازايتۋ كەرەك. دەسەك تە, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بانكى كريپتوۆاليۋتاعا قارسى قاتاڭ ساياسات ۇستانىپ وتىرعانىن جاقسى بىلەمىز. ياعني, قارجىلىق رەتتەۋشى اتالعان نارىققا اياق باسقىسى كەلمەيدى. قايرات قاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق بانك بۇل جەردە ەڭ الدىمەن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا باسىمدىق بەرۋدە. ياعني, قازاقستانداعى 18 ميلليون حالىقتىڭ مۇددەسىن قورعاۋ تۇرعىسىنان كەلىپ وتىر.
ء«بىر جاعىنان بۇل دۇرىس تا. كريپتوۆاليۋتادان حابارى شامالى ادامدار ءوز اكتيۆتەرىن جوعالتىپ الۋى مۇمكىن. ال بۇل كەيىن ۇلكەن پروبلەماعا اينالۋى ىقتيمال. مۇنداي توپتار كوبەيگەن كەزدە, امالى قۇرىعاندىقتان ۇكىمەتتەن قولداۋ سۇرايتىن بولادى. سول سەبەپتى ۇلتتىق بانك كريپتوۆاليۋتا نارىعىنا بەتتەمەي وتىر. دەسەك تە, اتالعان نارىق قازاقستاندا جۇمىس ىستەۋدە. دەمەك, وعان تىيىم سالۋدان گورى, رەتتەۋدىڭ تەتىكتەرىن قاراستىرعان ءجون. سونداي-اق, كريپتوۆاليۋتا نارىعى اقشا اينالىمىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا اشىق ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك», – دەيدى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى اكىمشىلىگىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى.
ال كيبەرقاۋىپسىزدىك سالاسىنىڭ مامانى, Group-IB كومپانياسىنىڭ (رەسەي) جەكە كليەنتتەرمەن جۇمىس جونىندەگى ديرەكتورى رۋسلان يۋسۋفوۆ سوڭعى جىلدارى حاكەرلەر كريپتوۆاليۋتا نارىعىنا ءجيى شابۋىل جاسايدى دەيدى.
«كريپتوۆاليۋتا نارىعىن قاۋىپسىز دەپ ايتا المايمىن. ءسوزىم دالەلدى بولۋ ءۇشىن ەكى مىسال كەلتىرەيىن. وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا جاپونيانىڭ تەك كريپتوۆاليۋتالارمەن عانا جۇمىس ىستەيتىن بيرجاسىنا حاكەرلىك شابۋىل جاسالدى. سالدارىنان 533 ملن دوللار جوعالىپ كەتتى. ال اقپان ايىندا يتاليا بيرجاسى دا ءدال وسىنداي جاعدايدى باستان وتەردى. بۇل جولى حاكەرلەر 180 ملن دوللار كولەمىندەگى قارجىنى ۇپتەپ كەتتى. بۇل ءوزى بانكتى توناعانعا ۇقسايدى. سوڭعى جىلدارى حاكەرلەر كريپتوۆاليۋتا نارىعىن ءجيى تورۋىلدايتىن بولدى. سەبەبى, بۇل نارىققا شابۋىل جاساعان قىلمىسكەردىڭ جازا ارقالاپ, تۇرمەگە ءتۇسۋ مۇمكىندىگى وتە تومەن. ويتكەنى, كريپتوۆاليۋتا نارىعىن كۇدىكتەنەتىندەي ءىز قالدىرماي-اق توڭاۋعا بولادى», – دەيدى رۋسلان يۋسۋفوۆ.
كيبەرقاۋىپسىزدىك سالاسى مامانىنىڭ سوزىنشە, حاكەرلەردىڭ قۇرىعىنا تۇسپەۋدىڭ قاراپايىم عانا جولدارى بار.
«كريپتوۆاليۋتا دەگەنىمىز كۇندەلىكتى قالتامىزدا جۇرەتىن اقشا تولى ءاميان سەكىلدى. ءامياندى جوعالتىپ الماۋعا تىرىسامىز عوي. كريپتوۆاليۋتاعا دا ءدال سونداي قامقورلىق كەرەك. سونداي-اق, كريپتوۆاليۋتاداعى جيناقتاردى مەيلىنشە جاسىرىن ۇستاۋ قاجەت. كىم-كورىنگەنگە ايتا بەرۋگە بولمايدى. مۇنداي اقپارات حاكەرلەردىڭ قۇلاعىنا تيسە, ەرتەڭىندە-اق جيناققا شابۋىل جاساۋى ابدەن مۇمكىن», – دەيدى كيبەرقاۋىپسىزدىك سالاسىنىڭ مامانى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ايماقتىق باسقارماسىنىڭ ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا بويىنشا باس ەكونوميسى حانس تيممەردىڭ سوزىنشە, كريپتوۆاليۋتا نارىعىنا كۇمانمەن دە, سەنىممەن دە قاراۋعا بولادى.
«كريپتوۆاليۋتا – تسيفرلىق رەۆوليۋتسيانىڭ ءبىر عانا بولىگى. مەنىڭ كۇمانىم تسيفرلىق ەۆوليۋتسيانىڭ دامۋ قارقىنىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. ماسەلەن, بلوكچەين تەحنولوگياسىن الايىق. ول 2009 جىلى جۇمىسىن باستادى. ءدال وسى جىلى العاشقى كريپتوۆاليۋتا – بيتكوين پايدا بولدى. سونداي-اق, 2009 جىلى العاشقى ايفون دا ومىرگە كەلدى. وسىلايشا, ينتەرنەت-قىزمەتتەردىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ كەتتى. قازىر بارلىق سالادا ينتەرنەت-قىزمەتتەر جاقسى دامىعان. ال ءار سالا ءوز بەتىنشە دامۋعا بەت العان جاعدايدا كريپتوۆاليۋتاعا سەنىم ارتۋعا بولمايتىن سەكىلدى», – دەيدى حانس تيممەر.ونىڭ سوزىنشە, بۇل نارىقتى دامىتىپ, رەتتەۋ تەتىگىن ىسكە قوسپاسا تاعى بولمايدى. ويتكەنى, كريپتوۆاليۋتانى جاساۋشىلاردىڭ ىقپالى ارتىپ كەلەدى.
«ماسەلەن, Facebook كريپتوۆاليۋتالىق كومپانيالارمەن بىرىگىپ الدى. ياعني, بۇل نارىقتا ءىرى ويىنشىلار پايدا بولا باستادى. ال ولار ۇكىمەتتى باقىلاۋعا العىسى كەلەدى. بۇل – وتە قاۋىپتى», – دەيدى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ وكىلى. الەمدەگى ەڭ العاشقى كريپتوۆاليۋتا – بيتكوين. وسى سالانىڭ بىلىكتى مامانى ماتتيا راتتاگگي كريپتوۆاليۋتا اقشانىڭ ورنىڭ الماستىرا الادى دەگەن پىكىردە.
– كريپتوۆاليۋتانىڭ اناسى. بۇل ءوزى قالاي پايدا بولدى؟ ول ءۇشىن ءسال شەگىنىس جاساۋ كەرەك. 2008 جىلى الەم قارجىلىق داعدارىستى وتكەردى. وسى تۇستا كەيبىر ماماندار بانكتىك سەكتوردان بولەك وزگە دە جۇيەلەردى قۇرۋ تۋرالى باس قاتىرا باستادى. سونىڭ ناتيجەسىندە بيتكوين دۇنيەگە كەلدى. 2009 جىلى بيتكوينمەن العاشقى ترانزاكتسيا جاسالدى. 2016 جىلى بيتكويننىڭ باعاسى ارتتى. ال 2017 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي باعا قۇلدىراي باستادى. ويتكەنى وزگە دە كريپتوۆاليۋتالار پايدا بولدى. باسەكەلەستىك ارتتى. 2018 جىلدىڭ العاشقى توقسانىنداعى جاعدايدى باعامدار بولساق, بيتكويننىڭ باعاسى جوعارىلاپ كەلەدى. جالپى, كريپتوۆاليۋتا نارىعى جىلدام دامۋدا. بۇل باعىتقا قوماقتى قارجى دا قۇيىلىپ جاتىر. ويىنشىلار كوبەيە باستادى», – دەيدى ماتتيا راتتاگگي. ونىڭ ايتۋىنشا, كريپتوۆاليۋتا نارىعىندا ەكى ۇلكەن پروبلەما بار. ءبىرىنشىسى – باعانىڭ قۇبىلمالىلىعى. ارنايى رەتتەۋ تەتىگى بولماعاندىقتان, باعانىڭ قۇبىلا بەرەتىنى تۇسىنىكتى. ال ەكىنشى پروبلەما – ەنەرگيا تۇتىنۋ. ياعني, ينفراقۇرىلىم ماسەلەسى تۇبەگەيلى شەشىلمەگەن. ماتتيا راتتاگگيدىڭ دەرەگىنشە, قازىر الەمدە كريپتوۆاليۋتانىڭ 1500-دەن استام ءتۇرى بار.
الەمدە كەڭ تارالعان تاعى ءبىر كريپتوۆاليۋتا – بلوكچەيننىڭ بىلگىرى, Mauritius Blockchain Advisory Foundation كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى دجوشۋا ءحوۋليدىڭ بولجامىنشا, 2027 جىلعا قاراي الەمدىك جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 10%-ىن بلوكچەين اكتيۆى قۇراماق. بۇل دەگەنىمىز – 10 ترلن اقش دوللارى. ەسكە سالا كەتەيىك, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا بۇۇ الاڭىندا كريپتوۆاليۋتاعا قاتىستى ورتاق ەرەجە باستاماسى جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس ەكەنىن ايتقان بولاتىن.
