سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «ەگەمەن قازاقستان»
جارىق كورگەن العاشقى ون سەگىز كىتاپتىڭ ىشىندەگى التى وقۋلىقتى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامى اۋداردى. ولاردىڭ اراسىندا, دجوردج ريتتسەر مەن دجەففري ستەپنيتستىڭ «الەۋمەتتىك تەوريالار» وقۋلىعى الەۋمەتتانۋ جانە الەۋمەتتىك جۇمىس كافەدراسىنىڭ وقۋ, پەداگوگيكالىق, عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ديپلوم الدى تاجىريبەلىك باعدارلامالارىنا ەنگىزىلدى. الەۋمەتتانۋ جانە الەۋمەتتىك جۇمىس كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, اۋدارماشىلار اۆتورلىق ۇجىمى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى گۇلميرا ءابدىرايىموۆا باستاۋ العان جوبانىڭ اۋقىمدىلىعى مەن ۋاقتىلىعىن اتادى: «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى ءبىزدىڭ مامانداردى دايارلاۋدى جاڭا ساپالى دەڭگەيگە شىعارادى. اۋدارىلعان وقۋلىقتاردىڭ شەتەلدىك جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ وقۋ باعدارلامالارىنا ەنگەنى ءارى بىرنەشە رەت باسىلىپ شىعۋى ولاردىڭ قاجەتتىلىگىن دالەلدەيدى. ءبىز ولاردى وقۋ ۇدەرىسىندە قولدانۋدامىز جانە ولاردىڭ قالىپتان تىس ويلاۋدى دامىتۋعا كومەكتەسەتىندىگىن ءارى جاڭا جاھاندىق ءبىلىمدى اشاتىنىن كورىپ وتىرمىز».
كىتاپتاردى وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ جۇمىستارى فيلوسوفيا كافەدراسىندا دا جۇرگىزىلۋدە. دەرەك دجونستوننىڭ «فيلوسوفيانىڭ قىسقاشا تاريحى» ەڭبەگى باكالاۆرلار مەن ماگيسترانتتارعا ارنالعان «زاماناۋي الەۋمەتتىك فيلوسوفيا», «پراگماتيزم فيلوسوفياسى», «نيتسشە جانە پوستمودەرن فيلوسوفياسى» سياقتى كۋرس باعدارلامالارىنا ەنگىزىلدى. مەملەكەتتىك تىلگە اۋدارىلعان الەمدىك عىلىمي ادەبيەت ەكونوميكالىق ماماندىقتاردا دا بەلسەندى تۇردە قولدانىلۋدا. مىسالعا, قازۇۋ ەكونوميكا جانە بيزنەس جوعارى مەكتەبىنىڭ وقىتۋشىلارى باكالاۆردان باستاپ دوكتورانتۋرا ساتىسىنا دەيىن قازاق بولىمىندە وقيتىندارعا «ەكونوميكا نەگىزدەرى مەن قاعيدالارى», «ەكونوميكالىق تەوريا», «ميكروەكونوميكا» جانە «ماكروەكونوميكا» پاندەرىن وقىتۋدا گ.مەنكيۋ مەن م.تەيلوردىڭ «ەكونوميكس» وقۋلىعىن قولدانادى.
كىتاپتاردى وقۋ ۇدەرىستەرىنە ەنگىزۋ ۇدەرىسى تيپتىك وقۋ باعدارلامالارىن وزگەرتۋمەن جانە ولاردى ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا ەنگىزىپ قويۋمەن عانا شەكتەلمەيتىندىگىن ايتا كەتۋ كەرەك. ءدىنتانۋ جانە مادەنيەتتانۋ كافەدراسى «قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا مادەني انتروپولوگيانى زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى پاندىك سالاسىمەن تانىسۋ ماقساتىندا 2018 وقۋ جىلىنا ارناپ جوو اۆتورلىق ۇجىمىنا دارىستەر كۋرسىن جاساۋ جانە دايىنداۋدى وقىتۋ بويىنشا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرسىنىڭ باعدارلاماسىن جاسادى. سونداي-اق ونلاين ءبىلىم بەرۋ ارنالارىندا كافەدرا مۇشەلەرى اۋدارعان الان بارناردتىڭ «انتروپولوگيا تاريحى مەن تەورياسى» نەگىزىندە قازاق تىلىندەگى دارىستەر كۋرسى شىعارىلىمعا دايىندالۋدا.
«قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىنىڭ باستى ماقساتتى اۋديتورياسى, ەڭ الدىمەن قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر بولىپ وتىر. ستۋدەنتتەردىڭ ايتۋىنشا, الەمدىك وقۋلىقتار ولارعا ماسەلەلەردى شەشۋدە جاڭا ادىستەمەلىك جانە قولدانبالى قۇرىلعىلاردى اشادى.
مەنىڭ ديپلوم جۇمىسىمنىڭ تاقىرىبى «الەۋمەتتىك جەلىدەگى كوممۋنيكاتسيا ءتىلى», دەپ اتالادى دەيدى فيلوسوفيا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ 4 كۋرس ستۋدەنتى مادينا جەكسەنباەۆا. تاقىرىپتى تاڭداعان كەزدە, جاستاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەرگە دەگەن جوعارى قىزىعۋشىلىعى سياقتى وزەكتىلىگىنە ءمان بەردىم. الايدا جۇمىستى جازۋ بارىسىندا باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى قازاق تىلىندەگى اقپاراتتاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى بولدى. س.گ.تەر-ميناسوۆانىڭ ء«تىل جانە مادەنيەتارالىق كوممۋنيكاتسيا» وقۋلىعىن مەنىڭ جۇمىسىمدى دامىتۋداعى نەگىزى كىتاپ دەۋگە بولادى. سول ءۇشىن دە وقۋلىقتىڭ قازاقشاعا اۋدارىلۋى مەن ءۇشىن, ەڭ الدىمەن جەكە عىلىمي سەكىرىس بولدى دەپ ايتا الامىن. وسىلايشا, اتالعان كىتاپتا جازىلعان ەلدىڭ گەوگرافيالىق ەمەس نەمەسە ساياسي ەرەكشەلىگىن انىقتايتىن مادەني كارتالاردى قۇرۋ ءادىسىن, ولاردىڭ مادەني ستەرەوتيپكە نەگىزدەلىپ وزگە ەلدەردە قابىلدانۋىن ءوزىمنىڭ جۇمىسىما قولداندىم. اتالمىش ءادىستى قولدانۋ مەنىڭ ديپلوم جۇمىسىما جوعارى عىلىمي-تاجىريبەلىك ءمان قوستى.
حالىقارالىق ءبىلىمنىڭ قارقىندى دامۋى جاعدايىندا, الەمنىڭ ءارتۇرلى تىلدەرىنەن مەملەكەتتىك تىلگە اۋدارىلىپ وتىرعان الەمدىك وقۋلىقتار تەك جاستارعا عانا ەمەس, وقىتۋشىلاردىڭ كەڭ ورتاسىنا, زەرتتەۋشىلەرگە دە پايدالى.
ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگى قازاقشا كونتەنتىنىڭ ماعىنالى ءارى مازمۇندى سالماقتانۋى عالامدىق اۋقىمدا اقپاراتتىق-تانىمدىق شەكارانى كەڭەيتۋگە, ءبىلىم-عىلىم اينالىمىنا جاڭا تەرميندەر ەنگىزۋگە, مادەني مۇراعا جانە ءتۇرلى عىلىمي سالاداعى ۇزدىك زاماناۋي اۆتورلاردىڭ ەڭبەكتەرىنە ارالاسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
