ادەتتە, ارحەولوگتار قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, كەرەگىن تاپقانىنان كەيىن ءىس وسىمەن بىتتىگە ساناپ, تاريح جادىگەرلەرىن ارشىعان كۇيدە تاستاپ كەتەدى. جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىنىڭ ءوز ەرەكشەلىكتەرى ءىزىن قالدىرىپ, قازاق تاريحى ءۇشىن اسا ماڭىزدى كەشەننىڭ سۋ, كۇن, جەل, قار استىندا ءمۇجىلىپ, جارامسىز كۇيگە تۇسكەنى تالاي رەت وپىق جەگىزگەن. «وتىرار – قازاق وركەنيەتىنىڭ التىن بەسىگى» دەيدى ەلباسى. ءدال وسى وتىراردا دا تالاي توبەلەر ارشىلىپ, كەيىن جويىلىپ كەتكەن. وسىنداي جانىاشىماستىقتى كورگەن اۋداننىڭ سول كەزدەگى اكىمى, قازاق رۋحانياتىنىڭ ۇلكەن جاناشىرى قۋانىش ايتاحانوۆتىڭ «ارشىعان دۇنيەلەرىڭە كونسەرۆاتسيا جاسامايتىن بولساڭىزدار قازدىرمايمىن» دەپ ەلىمىزگە بەلگىلى ارحەولوگتاردى بەتتەتپەي قويعانىن كورگەنىمىز بار.
بىراق اكىمنىڭ ءبارى قازاقتىڭ قالىڭ تاريحىن ءبىر كىسىدەي بىلەتىن ايتاحانوۆ ەمەس. تالاي جويداقسىز مينيستر, اكىمدەردىڭ كەسىرىنەن تالاي قالاشىقتار, تاريحي جادىگەرلەر كوز الدىمىزدا قۇردىمعا كەتتى. بۇگىندە ۇكىمەت وسى وسال تۇسىن جوندەدى. ەندى ارحەولوگتار قازبا جۇرگىزگەن ورىنداردى ىلە-شالا «قازقايتاجاڭعىرتۋ» رمك مەكەمەسى قالپىنا كەلتىرگەننەن كەيىن كونسەرۆاتسيا جاسايدى.
قىزىلوردا وبلىستىق تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ساپار كوزەيباەۆ قالاشىقتى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى ءۇش كەزەڭنەن تۇراتىندىعىن ايتادى. قارجىلاندىرۋ رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇگىندە قالاشىقتىڭ شىعىس جاقتاعى قاقپاسى بۇرىنعى قالپىنا كەلتىرىلىپتى.
جاڭاقورعان اۋدانىنا كەلگەن ساپارىندا وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ارحەولوگتارمەن كەزدەسىپ, سىعاناق قالاسىن تۋريستەر تاماشالايتىن تاريحي-مادەني ورتالىققا اينالدىرۋدىڭ ءجونىن ايتتى.
عالىمدار تابىلعان زاتتارعا قاراعاندا سىعاناقتىڭ VI-XVIII عاسىرلاردا ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل قالا بولعاندىعىن ايتادى. ەرتە كەزدەگى تاريحشىلار سىعاناقتى «قىپشاق دالاسىنىڭ گاۆانى» دەپ تە اتاعان. بۇل قالا قىپشاق مەملەكەتىنىڭ ساۋدا جانە ساياسي ورتالىعى بولعان. جوشى ۇرپاقتارى كەزىندە سىعاناق اق وردانىڭ ورتالىعى بولىپ, مادەنيەتتى وركەندەگەن دەگەن دەرەكتەر ايتىلادى.
ەگەر ەجەلگى تۇركى تايپالارىنىڭ وسىنداي قالالارى قايتا قالپىنا كەلتىرىلسە, دۇنيە جۇزىندەگى تۋريستەردى دە ماگنيتتەي تارتار ەدى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
