رۋحانيات • 16 مامىر، 2018

ورازانىڭ نىعمەتى

564 رەت كورسەتىلدى

«زور ءسۇيىنشى ايتايىن،

مۇسىلمان بولىپ تۋعانعا.

يسلام ءدىنىن قۋعانعا...»

دەپ مايلىقوجا بابامىز جىرلاعانداي، يسلامدى ءدىنىم، مۇحاممەدتى پايعامبارىم دەپ تانىعان مۇمىندەر ءۇشىن قاسيەتتى رامازان ايى تۋدى. اللاعا بويۇسىنۋشى قاۋىم بۇل ايدى «ايلاردىڭ سۇلتانى» دەپ ەرەكشە اسپەت­تەسە، ۇلكەن ساحابا ابدۋللا ابباس «كۇن­­دەردىڭ قايىرلىسى – جۇما، ايلاردىڭ قايىر­لىسى – رامازان» دەگەن ەكەن.

رامازان ايىنىڭ باسقا ايلاردان ايرىق­شالانۋىنا نەگىزگى سەبەپ – مۇندا مۇسىل­مان بالاسىنىڭ ماڭدايىنا جازىلعان بەس پارىزدىڭ ءبىرى – ورازا قۇلشىلىعى بار. بۇل قۇلشىلىقتى كوپتەگەن ءدىن عالىمدارى «اللا مەن ادام اراسىنداعى سىر» دەيدى. ويتكەنى دانىشپان اباي اتامىزدىڭ «ماحاب­بات­پەن جاراتقان ادامزاتتى، سەن دە ءسۇي ول اللانى جاننان ءتاتتi» دەگەنىندەي، ۇلى قۇدىرەتتىڭ مەيىرىم-شاپاعاتىمەن جاراتىلعان ادام يەسىنە قارىزدار. سول قارىزىن تەك قۇل­شىلىعى ارقىلى وتەيدى. بۇل تۋرالى قا­سيەتتى كىتاپتىڭ «زاريات» سۇرەسى، 56-شى اياتىندا: «جىن مەن ادامدى وزىمە قۇلشىلىق ەتۋ ءۇشىن جاراتتىم» دەيتىن اشىق دۇعا دا بار.

سول قۇلشىلىقتىڭ ءبىرى ءارى اسا ماڭىزدىسى – ورازا. بۇل تۋرالى اللا تاعالا: «ەي، يمان ەت­كەندەر! سەندەرگە بۇرىنعىلارعا پارىز ەتىل­گ­ەندەي ورازا پارىز ەتىلدى» دەپ بۇيىرعان. اتاقتى تاقۋا يمام ناساي «رامازان مۇباراك اي. ول ايدا اللا سەندەرگە ورازا ۇستاۋدى پارىز ەتتى جانە ول ايدا مىڭ ايدان قايىرلى ءتۇن بار» دەگەن قادىرلى پايعامبارىمىزدىڭ وسيەت-ءحادي­سىن جەتكىزسە، يسلام الەمىنىڭ ءتورتىنشى حاليفا­سى ءالي ءابۋتالىپ: «ماعان بۇل دۇنيەدە ەكى نارسە سۇيكىمدى كورىندى: قوناققا قىزمەت كورسەتۋ جانە ىستىق كۇندەرى ورازا ۇستاۋ» دەگەن ەكەن.

كۇللى مۇسىلماندار اراسىندا رامازان ايىنىڭ مۇنشالىقتى ماڭىزعا يە بولۋىنا باستى سەبەپ – مۇحاممەد پايعامباردىڭ (س.ع.س): «رامازان ايىندا جاقسى ءىس جاساعان ادامعا اللا باسقا ايلاردا جاساعاننان جەتپىس ەسە كوپ ساۋاپ جازادى» دەگەن ءحاديسى. بۇل وسيەت-حاديس جاقسىلىقتان ءۇمىتتى مۇميندەردىڭ ورا­زا­عا دەگەن ىنتا-ىقىلاسىن وياتسا، تاقۋالار ءۇشىن بۇل اي ءناپسى تىزگىندەۋدىڭ كەمەل امالى دەپ بىلەدى.

ويتكەنى ءناپسى بارلىق كۇنانىڭ كوزى. بىردە پايعامبارىمىز مۇحاممەد سەنىمدى نوكەر­لە­رىمەن بىرگە جورىقتان كەلە جاتىپ: ء«بىز بۇدان بىلاي كىشى جورىقتان ۇلكەن شاي­قاسقا ورالامىز» دەيدى. نوكەرلەرى: «ەي، راسۋل، ول قاي شايقاس؟» دەگەندە اللا ەلشىسى: «ول ءوز بويىمىزداعى ناپسىمەن كۇرەس» دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن. دەمەك مۇسىلماننىڭ ءوز ناپ­سىسىمەن كۇرەسى ەڭ ۇلكەن شايقاس ەكەن دە، بۇن­داي ماڭىزدى مايداندا ادامعا قارۋ بولاتىن دۇنيە – ورازا.

تابيعيندەر داۋىرىندە ءومىر سۇرگەن يسلام­نىڭ ۇلكەن ءپىرادارى حاسان باسري بابامىز ء«ناپسىنىڭ تىزگىنى – اشىعۋ» دەگەن ءپاتۋالى ءسوزىن ايتا وتىرىپ، قاسيەتتى ورازانىڭ تومەندەگىدەي ءتورت نىعمەتىن جىكتەپ-جىلىكتەپ تۇسىندىرگەن ەكەن. سونى تارقاتىپ ايتار بولساق، ورازانىڭ ءبىرىنشى نىعمەتى – تاۋبە ەتۋ. ياعني بۇل ادام بالاسىنىڭ تاۋبەسى مەن تاۋەكەلى قابىل بولاتىن اي. تاۋبەسى قابىل بولعان جاننىڭ سىيلىعى قيامەت-ماقشاردا پايعامبارلارمەن بىرگە ءبىر ساپتا تۇرادى.

ەكىنشى نىعمەتى – كەشىرىم ايى. بۇل ايدا اللاعا وتە كوپ يستاعىفير (كەشىرىم سۇراۋ، جارىلقانۋ تىلەۋ) جاساعان دۇرىس. اللا شىنايى ىقىلاسپەن كەشىرىم ءوتىنىپ، جارىلقانۋ تىلەگەن ق ۇلىنىڭ مال-مۇلكىن كوبەيتەدى، ونى كولدەنەڭ پالە-جالادان ساقتايدى. اللا جارىلقاۋ تىلەگەن قاۋىمعا راحىم ەتەدى. ولاردىڭ نەسىبەسىن مولايتادى، ۇرپاعىن كوپ قىلادى جانە قۋاتتى قاۋىمعا (مەملەكەتكە) اينالدىرادى.

ءۇشىنشى نىعمەتى – كۇنادان تىيىلۋ ايى. قۇراندا مۇسىلمان ادام ءۇشىن اللا ءوزى ۇكىم ەتكەن تىيىمدار بار. البەتتە راببىمىز وزىنە بويۇسىنۋشىلاردى حارام دۇنيەدەن تىيدى. ال ورازادا ادامدار (مۇسىلماندار) حارامدى بىلاي قويىپ، حالالدىڭ وزىنەن تىيىلادى. ياعني ورازا تۇتۋعا بايلانىستى ادام كۇندەلىكتى قولدانىپ جۇرگەن حالال استان تىيى-
لادى. بۇنىڭ تاربيەلىك ءمانى زور. حالالدان تىيىلىپ ۇيرەنگەن ادامعا ەرتەڭ حارامنان تىيىلۋ وڭاي بولادى.

ءتورتىنشى نىعمەتى – يماندى كۇشەيتۋ. مىسالى، دەنى ساۋ، اقشاسى بار، قارنى توق ادامدا ءناپسى قۋاتى دا كۇشتى بولادى. باسىنا قيىندىق تۋىپ، (دەنساۋلىعىنا، دۇنيەسىنە، بالا-شاعاسىنا قاتىستى) قاتتى قينالعان ادامنىڭ ءناپسىسى ازايىپ، يمانى ويانادى. سول سياقتى ورازا تۇتقان ادام دا شولدەۋ ارقىلى توقشىلىق ءناپسىسىن تىزگىندەيدى.

وسى ورايدا، تاعى ءبىر ەستە بولاتىن دۇنيە – رامازان ايىندا اۋىز ورازاسىمەن قاتار كوز بەن قۇلاققا دا «ورازا» قاجەت. ياعني ورازا ۇستاعان ادام جامان ءسوز ايتۋدان، ەستۋدەن، ۇرىس-كەرىستەن اۋلاق جۇرگەنى ابزال. ويتكەنى اتاقتى ساحابا ءابۋ ھۋرايرا جەتكىزگەن مىنا ءبىر حاديستە: «كىم جالعان سويلەۋدى، جالعان امال قىلۋدى قويماسا، ونىڭ تاماق پەن سۋسىن ىشپەي ءجۇرۋى اللاعا قاجەت ەمەس» دەگەن پايعامبارىمىز وسيەتى ەستە بولعانى ءجون.

دانا اباي اتامىز 13-ءشى قارا سوزىندە «يمان ساقتاۋعا قورىقپاس جۇرەك، اينىماس كوڭىل، بوسانباس بۋىن كەرەك» دەگەنىندەي، ورازاعا بەرىك بولۋدى ءناسىپ ەتسىن بارشالارىڭىزعا!

بەكەن قايرات ۇلى،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

شىرقاۋ شىڭى شوقاننىڭ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار