گاز تاپشىلىعىن بولدىرماۋدى كوزدەيدى
«گاز جانە گازبەن جابدىقتاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە سۇيىتىلعان مۇناي گاز نارىعىنداعى احۋال سەبەپ بولىپ وتىر. ويتكەنى ەلىمىزدىڭ تاۋارلىق گازبەن گازداندىرىلماعان وڭىرلەرىندەگى تۇرعىندار مەن كاسىپورىندار تۇتىناتىن, سونداي-اق كولىك قۇرالدارىنا پايدالانىلاتىن كوگىلدىر وتىن نارىعىندا ءوندىرۋشى مەن تۇتىنۋشى مۇددەسىنە ساي ەمەس كەلەڭسىزدىكتەر قالىپتاسقان.
– ءبىزدىڭ ەلىمىزدە سۇيىتىلعان گازدىڭ بەكىتىلگەن شەكتى كوتەرمە ساۋدا باعاسى بۇگىنگى كۇنى, قوسىلعان قۇن سالىعىن ەسەپكە الماعاندا, تونناسى 38437 تەڭگەنى قۇرايدى. ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – سۇيىتىلعان مۇناي گازىن شىعارۋ كولەمىن ارتتىرۋعا وندىرۋشىلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋ ارقىلى سۇيىتىلعان مۇناي-گاز تاپشىلىعىن بولعىزباۋ. ول ءۇشىن تسيفرلاندىرۋ جانە بيزنەس ءۇشىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى قىسقارتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسات شەڭبەرىندە شىعىنمەن جۇمىس ىستەپ وتىرعان زاۋىتتارعا سۇيىتىلعان مۇناي گازىن ىشكى نارىققا بەرۋدى ەنگىزگەننەن كەيىن ەلەكتروندى ساۋدا الاڭدارى ارقىلى ولاردىڭ كىرىستىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن, – دەدى زاڭ جوباسىن تانىستىرعان ءماجىلىس دەپۋتاتى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ.
بايانداماشى ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە اۋىق-اۋىق بايقالىپ تۇراتىن گاز تاپشىلىعىنىڭ سەبەپتەرىن دە اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, قازىر سۇيىتىلعان گازدىڭ بولشەك ساۋداداعى باعاسى كوتەرمە ساۋداداعى باعادان ەداۋىر جوعارى بولعاندىقتان, بۇل سالا دەلدالداردىڭ مايلى شەلپەگىنە اينالعان. ءتىپتى بولشەك ساۋداداعى باعانىڭ ءوزى كورشى ەلدەردەگى كوتەرمە باعادان دا تومەن بولعاندىقتان, گازدى زاڭسىز ەكسپورتتاۋعا قۇلشىنىپ وتىرعاندار دا از ەمەس.
ب.ىزمۇحامبەتوۆ گاز وندىرەتىن زاۋىتتار باعانىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى ىشكى نارىقتا شىعىنعا ۇشىراپ وتىرعاندىعىن دا جەتكىزدى.
– قازاقستاندىق سۇيىتىلعان گازدى وندىرۋشىلەردىڭ تەك 2017 جىلى عانا الا الماعان كىرىسىنىڭ كولەمى 38 ملرد تەڭگەدەن استام سومانى قۇرايدى. ال ەندى نەگىزگى كىرىس زاۋىتتان تۇتىنۋشىعا دەيىن جەتكىزەتىن دەلدالدار تىزبەگىنىڭ قالتالارىنا ءتۇسىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا زاۋىتتارعا سۇيىتىلعان گازدى ىشكى نارىققا بەرۋ, اسىرەسە ونى ءوندىرۋ كولەمىن ارتتىرۋ مۇلدە ءتيىمسىز, – دەدى دەپۋتات.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە وندىرىلەتىن گازدىڭ 72 پايىزى ىشكى نارىقتىڭ سۇرانىسىن جاۋىپ وتىر. بۇل قالىپ ساقتالار بولسا 2019 جىلى ەلىمىزدە گازدىڭ تاپشىلىعى سەزىلە باستاۋى مۇمكىن.
سوندىقتان دا سۇيىتىلعان گازدىڭ شىعارۋ كولەمىن ارتتىرۋ, وندىرۋشىلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋ ارقىلى سۇيىتىلعان مۇناي-گاز تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ماقساتىن كوزدەيتىن زاڭ جوباسى ءوندىرۋشى مەن تۇتىنۋشىنىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىندىگىن اتاپ ءوتتى.
دەپۋتاتتاردىڭ پايىمداۋىنشا, گاز نارىعىن تارتىپكە كەلتىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – زاۋىتتارعا سۇيىتىلعان مۇناي-گازدى ىشكى نارىققا ەلەكتروندى ساۋدا الاڭدارى ارقىلى بەرۋدى ەنگىزۋ. بۇل جاڭاشىلدىق كەلەسى جىلدان باستاپ 2021 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزىلمەك. باستاپقىدا ەلەكتروندى الاڭعا گازدىڭ 10-20 پايىزى شىعارىلىپ, كەيىن تولىقتاي ساندىق جۇيەگە كوشىرىلەدى. دەمەك, بولاشاقتا قازىرگى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بەكىتىپ وتىرعان شەكتىك باعا تۇسىنىگى جويىلادى.
ونەركاسىپ كاسىپورىندارى, اۆتوكولىكتىك گاز قۇيۋ ستانسالارى, گاز تولتىرۋ بەكەتتەرى گازدى قازىرگىدەي دەلدالداردىڭ كومەگىنە جۇگىنبەي-اق ەلەكتروندى ساۋدا الاڭدارىندا ساتىپ الاتىندىقتان, كوگىلدىر وتىن باعاسىنىڭ تومەندەۋى دە جوققا شىعارىلمايدى.
دەپۋتاتتار اتالعان «گاز جانە گازبەن جابدىقتاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
تۇتاس ماقۇلدانعان جوبالار
جالپى وتىرىستا حالىق قالاۋلىلارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋگە قاتىستى كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىن جۇمىسقا قابىلدادى. قۇجات جاڭا ينستيتۋتتاردى ەنگىزۋگە, قۇقىقتىق ولقىلىقتار مەن قايشىلىقتاردى جويۋ ارقىلى سايلاۋ زاڭناماسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. كونستيتۋتسيالىق زاڭعا ۇسىنىلىپ وتىرعان تۇزەتۋلەر بارىنشا اشىق ءارى دەموكراتيالىق سايلاۋ پروتسەسىن قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتپەك. بۇل رەتتە سايلاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەرگە قاتىستى زاڭ جوباسى دا جۇمىسقا الىندى.
وسى كۇنى ماجىلىستە بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەر ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. ونىڭ ىشىندە, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ قىزمەتىنە قاتىستى زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمعا دايىنداۋ بارىسىندا قولدانىستاعى زاڭناماعا, زاڭ تەحنيكاسى قاعيدالارىنا سايكەس كەلتىرۋگە باعىتتالعان رەداكتسيالىق-ناقتىلاۋ سيپاتىنداعى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەن.
ايتا كەتەرلىگى, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قۇرىلۋىن جانە جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وسى زاڭ قولدانىسقا ەنگىزىلگەن كۇننەن باستاپ 5 جىلعا دەيىنگى وتپەلى كەزەڭ اتالعان زاڭمەن بەلگىلەندى, بۇل كەزەڭ وتكەننەن كەيىن ۇكىمەت ۇكپ قاتىسۋشىلارىنىڭ قۇرامىنان شىعادى. وسىعان بايلانىستى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇكپ-نىڭ ۇكىمەتپەن جانە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ جاڭا نىسانىن ەنگىزۋگە, وڭىرلىك پالاتالاردا اۋداندىق كەڭەستەر, سالالىق كەڭەستەر قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قۇرۋعا, ۇكىمەت وكىلدەرىنىڭ ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسقارۋ ورگاندارى – سەزد جانە تورالقا جۇمىسىنا قاتىسۋى تۋرالى نورمانى الىپ تاستاۋعا قاتىستى تۇزەتۋلەر ۇسىندى.
سونداي-اق وسى كۇنى ءماجىلىس ساقتاندىرۋ جانە ساقتاندىرۋ قىزمەتىنە تۇزەتۋلەردى, سونىمەن قاتار ۆاليۋتالىق رەتتەۋ جانە ۆاليۋتالىق باقىلاۋ تۋرالى جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
جالپى وتىرىستا 1992 جىلعى 6 شىلدەدەگى تمد ەكونوميكالىق سوتىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاما دەپۋتاتتار تاراپىنان قولداۋعا يە بولىپ, قازاقستان مەن قىتاي ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى ءبىزدىڭ ەلگە تىكەلەي ينۆەستيتسيالار سالۋدى جۇزەگە اسىراتىن قازاقستان-قىتاي وندىرىستىك قۋاتتارىنىڭ ىنتىماقتاستىعى قورى كىرىسىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن سالىق سالۋدان بوساتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ بويىنشا بەيىندى كوميتەتتەرگە قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمى بەلگىلەندى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
