تاۋەلسىزدىك جەتىستىكتەرى سەنىمدى قورعالادى

ەلىمىز ۇلكەن ساياسي جانە تاريحي ماڭىزدى وقيعا – تاۋەل­سىز­دىك­تىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى قار­سا­ڭىندا تۇر. قازاقستاندىقتار وسى مەرەكەنى ماقتانىشپەن, ءوت­كەن وزگەرىستەردىڭ تاريحي ماڭىز­دى­لىعىن تۇسىنە وتىرىپ قارسى الۋدا. مەملەكەت باسشىسى ءجۇر­گى­زىپ وتىرعان سىندارلى ساياسات ەكو­نو­ميكانىڭ ديناميكالىق ءوسۋىن, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن قالىپتاستىرۋدى جانە ورنىق­تى­رۋ­دى قامتاماسىز ەتۋگە ءمۇم­كىن­دىك بەردى, ونىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتۋعا ىقپال ەتتى. ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيا­لىق قۇقىقتارى مەن بوستان­دىق­تا­رىن قورعاۋ, مەملەكەتتىك-قۇقىق­تىق قۇرىلىمداردىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قاجەتتى جاع­دايلاردى قۇرۋ, ىشكى ساياسي تۇ­راق­تىلىق پەن قوعام بىرلىگىن ساقتاۋ ماسەلەلەرى ەرەكشە مانگە يە. بۇل ۇردىستە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتى رەتىندە پروكۋ­راتۋرانىڭ ءرولى ايرىقشا كورىنەدى. 1991 جىلعى 6 جەلتوقساندا «قازاق كسر پروكۋراتۋراسى ورگاندارىنىڭ ءبىر­ىڭ­عاي جۇيەسىن قۇرۋ, ولاردىڭ دەربەستىگى مەن تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى» جوعارعى كەڭەس تورالقاسىنىڭ قاۋلىسى قابىلدانىپ, بۇل تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قاداعالاۋشى ورگاندارى قۇرىلۋىنىڭ تاريحي كۇنى بولدى. پروكۋراتۋرا ورگاندا­رىن رەفورمالاۋدىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرى 1995 جىلعى كونستيتۋتسيادا جانە «قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى تۋ­رالى» پرەزيدەنتتىڭ 1995 جىلعى 21 جەلتوقسان­داعى زاڭ كۇشى بار جارلىعىندا بەكىتىلگەن. ءبىرىنشى رەت قازاقستان پروكۋراتۋراسى زاڭداردىڭ ورىندالۋىن جوعارى قادا­عا­لاۋشى دەربەس جانە تاۋەلسىز ورگان بولىپ جاريالاندى. وسىلاي پروكۋراتۋرا ورگان­دا­رىنىڭ تاريحىندا مەملەكەتتىك ورگاندار جۇيەسىندە قازىرگى پروكۋراتۋرانىڭ ءرو­لىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرگەن, ونىڭ قىز­مەتىن جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرعان جاڭا كەزەڭ باستالدى. قازىرگى زامانعى دامۋ كەزەڭىندە مەملەكەتتىك مەحانيزمدە پروكۋراتۋرانىڭ قو­عامدىق جانە ساياسي ماڭىزدىلىعى تۋرالى ايتقاندا, ەڭ الدىمەن, پروكۋراتۋرا – مەم­لەكەتتىك بيلىكتىڭ جوعارى ورگان­دارى­مەن قاتار, وكىلەتتىگى, ەرەكشە مارتەبەسى جانە ايرىقشا وكىلەتتىكتەرى كونستيتۋ­تسيا­دا بەكىتىلگەن جالعىز قۇقىق قورعاۋ ور­گا­نى ەكەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. وسى اسا ما­ڭىزدى دەرەك, ەڭ الدىمەن, مىندەتىنىڭ نەگىزگى مازمۇنى قۇقىق قورعاۋشى قىزمەت پەن زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلاتىن جەتەكشى مەملەكەتتىك ورگان رەتىندە پروكۋراتۋرانى مەملەكەتتىڭ تا­نۋىن بىلدىرەدى. كونستيتۋتسيا بويىنشا پروكۋراتۋرا زاڭ­داردىڭ دالمە-ءدال ءارi بiركەلكi قول­دا­نىلۋىن, جەدەل-iزدەستiرۋ قىزمەتiنiڭ, انىق­تاۋ مەن تەرگەۋدiڭ زاڭدىلىعىن جوعا­رى قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرادى, سوتتا مەملەكەت مۇددەسiن بiلدiرەدi, قىلمىستىق قۋدالاۋدى جۇزەگە اسىرادى. وعان رەس­پۋب­ليكانىڭ كونستيتۋتسياسى مەن زاڭدارىنا قايشى كەلەتىن زاڭدار مەن وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە نارا­زىلىق كەلتىرۋ قۇقىعى بەرىلگەن. پروكۋراتۋرا بيلىك تارماقتارىنىڭ ءبىر دە بىرەۋىنە ەنبەي, پرەزيدەنتكە ەسەپ بەرەتىن ەرەكشەلەنگەن, دەربەس مەملەكەتتىك ورگان بولىپ تابىلادى, بيلىكتىڭ بارلىق تارماق­تارى­نىڭ كەلىسىپ جۇمىس ىستەۋىنە ىقپال ەتەدى. بۇل وعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىق پەن مەملەكەتتىك بيلىك بىرلىگىنىڭ, كونستيتۋتسيا مىزعىماستىعىنىڭ, ازاماتتاردىڭ ق­ۇ­قىق­تارى مەن بوستاندىقتارىن قور­عاۋ­دىڭ تەتىكتەرىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءپار­مەندى قۇ­قىقتىق قۇرالى بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. پروكۋراتۋرانىڭ ماقساتى ونىڭ باستى مىندەتىن – زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدى انىقتايدى, ول قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق باستى سالالارى بويىنشا پروكۋرورلىق قاداعالاۋدى ىسكە اسىرۋ نىساندارىنىڭ ارالۋاندىعى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. بۇگىنگى كۇنى پروكۋرورلاردىڭ ارەكەتتەرى ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن مەملەكەتتىك ءمۇد­دەگە ناقتى قاۋىپ توندىرەتىن ايقىن­دالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتارىن جەدەل جانە ۋاقىتىندا جويۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى با­عىتتارىن قۇرايدى. بۇگىنگى تاڭدا پروكۋرورلىق قاداعالاۋ بيلىكتى ءتۇرلى تەرىس پايدالانۋعا ناقتى توسقاۋىل بولىپ وتىر, پروكۋرورلىق ارا­لا­سۋعا بايلانىستى ەكونوميكانىڭ سترا­تە­گيالىق سالالارىنداعى, مەملەكەتتىك سا­تىپ الۋ سالاسىنداعى ءىرى ايلا-ارەكەت­تە­رى­نىڭ جولى كەسىلەدى, بيۋدجەت قاراجاتىن ۇر­لاۋ جولدارى جابىلادى. بۇل رەتتە, پرو­كۋراتۋرانىڭ ءرولى زاڭداردى بۇزۋدىڭ جەكەلەگەن وقيعالارىنا ىقپال ەتۋ شارالا­رى­مەن شەكتەلمەيدى. پروكۋراتۋرانىڭ ما­ڭىزدى بەلگىسى – جاپپاي سيپاتتاعى, ادام­دار­دىڭ كوپشىلىگىنىڭ قۇقىق­تارى مەن بوستان­دىق­تا­رىنا, مەملەكەتتىڭ زاڭ­دى مۇددەلەرىنە اسەر ەتە­تىن زاڭ بۇزۋشى­لىق­تا­رىنا توسقاۋىل قويۋ قابىلەتى. مىسالى, ەكو­نوميكالىق داعدارىس كە­زەڭىندە پروكۋرورلار ەكو­­نوميكانى تۇراقسىزداندىرۋدى بول­دى­ر­ماۋ­عا باعىتتالعان مىندەتتەردى اتقارعان. بىزگە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا, يپوتەكالىق نەسيەلەردى قايتا قارجى­لاندىرۋعا, اگروونەكاسىپتىك كەشەندى دا­مىتۋعا بولىنگەن 10 ملرد. دوللاردىڭ ماقساتتى پايدالانىلۋىن ۇيلەستىرۋ جانە باقىلاۋ تاپسىرىلعان. اتقارىلىپ وتىرعان جۇمىستىڭ ءناتي­جەلىلىگىن, ارتىپ كەلە جاتقان بەدەلى مەن حالىقتىڭ سەنىمىن پروكۋراتۋرا ورگان­دارىنا كەلىپ تۇسەتىن وتىنىشتەر سانىنىڭ جىل سايىن ءوسىپ وتىرۋى كورسەتەدى. وتكەن 9 ايدا پروكۋراتۋرا ورگاندارى 473 مىڭ­نان استام ازاماتتىڭ ەڭبەك پەن جال­اقىعا, زەينەتاقى مەن جاردەماقىعا, تۇرعىن ءۇي­گە, دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا, قولايلى قور­شاعان ورتاعا, ءبىلىم الۋعا, مەنشىككە جانە ت.ب. كونس­تي­تۋ­تسيا­لىق قۇقىقتارى قورعال­دى. پروكۋراتۋرا ارالاسقاننان كەيىن 319 مىڭ زاڭ بۇزۋشىلىق جويىلدى, 42 مىڭ زاڭسىز قۇقىقتىق اك­تى­نىڭ, قىلمىستىق ءىس قوز­عاۋ تۋرالى 902 زاڭسىز قاۋلىنىڭ كۇشى جوي­ىل­دى. 38 ملرد. تەڭگە سوما­سىندا, ونىڭ ىشىندە 26 ملرد. تەڭگە مەملەكەت تا­بىسىنا زيان ءوندىرىلدى. تەكسەرۋ ناتيجەلەرى بوي­ىن­شا 50 مىڭنان استام لاۋازىمدى تۇلعا جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. پروكۋرور­لىق ىقپال ەتۋ شارالارى جالاقى بوي­ىنشا 146 مىڭنان استام قىزمەتكەرگە 8,1 ملرد. تەڭگە سوما­دا­عى بەرەشەكتىڭ وتەلۋىن قامتاماسىز ەتكەن. مىسالى, ەڭبەك پەن حالىقتى الەۋمەت­تىك قورعاۋ سالاسىنداعى پروكۋرورلىق تەكسەرۋلەر وندىرىستىك جاراقاتتانۋ پروفي­لاك­تيكاسى سالاسىندا كوپتەگەن كەمشىلىكتەردى, ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىك تالاپتا­رىنا جاۋاپ بەرەتىن ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە قابىلدانىپ وتىر­عان شارالاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن اي­ق­ىندادى. وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعا­لار­دىڭ شامامەن جارتىسى ەڭبەك ينس­پەكتسياسى نازارىنان تىس قالادى, بۇل ارينە, مىڭداعان قىزمەتكەرلەردىڭ قۇقى­عىن بۇزۋعا اكەپ سوعادى. زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ينۆەستيتسيالىق باسقارۋدى جۇزەگە اسىراتىن زەينەتاقى قورلارى مەن ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىندە زاڭناما ولقىلىقتارى ايقىندالعان. ولار قورلاردىڭ باعالى قاعازدارمەن ساۋداگەرلىك مامىلە جاساسىپ, ءۇشىنشى تۇلعالاردىڭ پايداسىندا وزدەرىنىڭ سالىمشىلارىنا ەداۋىر زيان كەلتىرەدى. زەينەتاقى قور­لارى­نىڭ جەتى ميلليون سالىمشى­لارى­نىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ءۇشىن زەينەتاقى زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ جانە سالىمشى­لار­دىڭ مۇددەسىنە جاۋاپ بەرمەيتىن مامىلە جاساعانى ءۇشىن زەينەتاقى قورلارىنىڭ جاۋاپتىلىعىن كۇشەيتۋ بويىنشا شۇعىل شارالاردى قابىلداۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ۇكىمەتكە ۇسىنىس ەنگىزىلگەن. جوسىقسىز قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ قىزمەتى پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ تۇراقتى باقى­لاۋىندا, ۇلەسكەرلەر مەن مەملەكەتتىڭ ءمۇ­لىكتىك قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ ءجو­نىندە شارالار قابىلدانىپ وتىر. ۇلەس­كەرلەردىڭ قاراجاتىن نىسانالى ەمەس پايدالانۋ فاكتىلەرى بويىنشا قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ 80-نەن استام لاۋا­زىمدى تۇلعاسى سوتتالعان. باس پروكۋراتۋرانىڭ ەداۋىر ارەكەتى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ قىز­مە­تىندە زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. پروكۋرورلىق ارالاسۋ شارا­لارى مەملەكەتكە شىنايى تەڭ ماعىنالى ارىپتەستىك قاتىناستاردى قامتاماسىز ەتىپ, وسى كومپانيالاردان مەملەكەتتىك بيۋد­جەتكە ءادىل تۇسىمدەردىڭ بولۋى تۋرالى كە­لىس­سوزدەر جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. پروكۋرورلار قابىلداعان شارالار ءناتي­جە­سىندە تابيعاتتى پايدالانۋشىلاردىڭ قور­شا­عان ورتاعا ەميسسيالاردى تولەۋى ەسەبىنەن مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەداۋىر تول­تىرىلدى. بتا بانكتىڭ بۇرىنعى باسشىلارىن جاۋاپقا تارتۋ جانە زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندەگى جۇمىس شەڭ­بەرىندە بانكتىڭ قارجىلىق تۇراقتى­لىعىن قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا 1,2 ترلن. تەڭگە سوماعا 115 تالاپ سوتتارعا بەرىلگەن. بانككە جالپى سوماسى 30 ملرد. تەڭگەدەن استام اقشالاي قاراجات پەن م ۇلىك قايتارىلدى. مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ, بيزنەس بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىرۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى باسىمدىقتارى بولىپ تا­بى­لادى. وسى ستراتەگيالىق مىندەتتى وي­دا­عىداي ىسكە اسىرۋ پروكۋراتۋرانىڭ قۇ­قىق قورعاۋشى الەۋەتىن قارقىندى پايدالانۋمەن تىعىز بايلانىستى. قادا­عا­لاۋ­شى ورگاندار شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قورعاۋ سالاسىنداعى زاڭدىلىقتى باقى­لاۋدىڭ پارمەندى تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ جانە زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جەدەل جويۋ بوي­ىنشا ۇلكەن نىسانالى جۇمىستى ءجۇ­زەگە اسىرىپ وتىر. وسىعان وراي بارلىق مەملەكەتتىك ور­گانداردىڭ وزدەرىنىڭ تەكسەرۋ جوسپار­لا­رىن باس پروكۋراتۋرانىڭ سايتىندا جاريالاۋ مىندەتى تۋرالى ءبىزدىڭ باستامامىزدى اتاپ وتكەن ءجون. بۇل مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ كاسىپكەرلەردىڭ قىزمەتىنە ءجونسىز ارالاسۋىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, بيزنەستى قورعاۋدىڭ پارمەندى نىسانى بولدى. مىسالى, كاسىپكەرلەردىڭ مونوپولياعا قارسى ورگانعا بەرگەن شاعىمدارى نەگىزسىز ەمەس بولعانى انىقتالدى. كوپ جاعدايدا وسى ورگاننىڭ باسەكەگە قارسى مەملەكەتتىك ارالاسۋى باسەكە جولىندا كەدەرگىلەر قۇرىپ, كاسىپكەرلىك قىزمەتتىڭ بوستاندى­عىن نەگىزسىز شەكتەپ, ەكونوميكادا مەملەكەتتىك قاتىسۋ ۇلەسىن ارتتىرىپ وتىرعان. وسىنداي فاكتىلەرگە قارسى بەلسەندى ءىس-قيمىل جاساۋ ءۇشىن بارلىق وڭىرلەردە پروكۋرورلاردىڭ باسشىلىعىمەن ۇتقىر توپتار قۇرىلعان, ولار زاڭسىز تەكسەرۋ تۋ­رالى ءبىرىنشى دابىل بويىنشا كاسىپكەرگە دەرەۋ جەتىپ, تەكسەرۋشىلەردىڭ زاڭسىز ارە­كەتتەرىنىڭ جولىن كەسۋگە دايىن وتىرادى. تەك بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى پرو­كۋرورلاردىڭ ۇتقىر توپتارىنىڭ سەنىم تەلەفوندارىنا 240-تان استام كاسىپكەر حابارلاسقان, 144 جاعدايدا زاڭسىز تەكسەرۋ تۋرالى مالىمەتتەر راستالعان. باس پروكۋراتۋرانىڭ ۇسىنىسى بويىن­شا بيزنەستىڭ دامۋىنا كەدەرگى جاسايتىن زاڭداردىڭ نورمالارى قايتا قارالدى. وسى نورمالاردى قابىلداۋ اۋىل شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىن يمپورتتاۋشىلاردى كارانتين رۇقساتىن الۋ ءۇشىن شەكارادا ۇزاق ۋاقىت كۇتىپ تۇرۋدان بوساتادى. تۇتاس العاندا, ءبىز اكىمشىلىك قىسىم بەلگىلەرى بار رۇقسات بەرۋ جانە كەلىسۋ راسىمدەرىنىڭ جيىرمادان استام ءتۇرىن ايقىندادىق. قىلمىستىق زاڭنامانى قولدانۋ سالا­سىن­دا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنە مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ ىقپالى ەرەكشە كۇشتى بولادى. سوندىقتان تەرگەۋ مەن انىقتاۋ زاڭ­دى­لىعىن قاداعالاۋدىڭ ماقساتى قىل­مىستىق ىستەردى قوزعاۋ جانە تەرگەۋ ساتىسىندا ازا­ماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتا­رىن بۇزۋشىلىقتاردى ۋاقىتىندا ايقىنداۋ جانە ولاردىڭ جولىن كەسۋ بولىپ تابى­لادى. جىل سايىن الدىن الا تەرگەۋ مەن انىقتاۋدىڭ زاڭدىلىعى ماسەلەلەرى بوي­ىنشا پروكۋراتۋرا ورگاندارى قىلمىستىق قۋدالاۋ سالاسىنا تارتىلعان ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ ورتا ەسەپپەن ءجۇز مىڭنان استام وتىنىشتەرىن شەشەدى. بۇل دەرەك كونستيتۋتسيادا كەپىلدىك بەرىلگەن ازاماتتىق قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى قورعاۋعا بايلانىستى پروكۋرورلاردىڭ قۇ­قىقتى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا جا­ساعان وراسان زور جۇمىسىن كورسەتەدى. ىشكى ىستەر ورگاندارىندا كەزەكشى پروكۋرورلار ينستيتۋتىن ەنگىزۋ ءوزىن-ءوزى تو­لىعىمەن اقتادى, وسى سالاداعى قاداعالاۋ جۇيەلى جانە پارمەندى بولدى. تاۋلىك بويى جۇرگىزىلەتىن پروكۋرورلىق رەيدتەر, ۇستالعان ادامدارعا قاتىستى جاعدايدى زەردەلەۋ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن بۇزۋ­شى­لىقتاردىڭ جولىن كەسۋگە ىقپال ەتىپ وتىر. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 9 ايىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتتىك بولمە­لە­رىنەن پروكۋرورلار 904 ادامدى بوساتقان. پروكۋراتۋرا قۇقىق بۇزۋشىلىقتار­دىڭ سالدارىمەن عانا كۇرەسىپ قويماي, سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىققا جاعداي تۋعىزاتىن زاڭنامالىق نورمالاردى اي­قىن­داۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس ءجۇر­گىزىپ, الدىن الۋ شارالارىن دا پايدا­لانادى. پروكۋراتۋرا جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان بىرەگەي قۇقىق قولدانۋ ءتاجىري­بەسىن تالداۋلار قۇقىقتىق نورمالاردى ولاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن جاع­داي جاساۋى تۇرعىسىنان شىنايى باعالاۋ­عا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە, ءبىز جۇرگىزگەن پروكۋرورلىق قورىتىندىلار نە­گىزىندە رەيدەرلىككە, جالعان كاسىپ­كەر­لىككە, يپوتەكالىق شارتتار بويىنشا مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋعا, اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋگە قاتىستى بىرقاتار نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىستار جاسادىق. پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ سوتتاعى ءرولى ەداۋىر وزگەردى, ول, ەڭ الدىمەن, قىل­مىس­تىق جانە ازاماتتىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ پرينتسيپتەرىن قايتا قاراۋعا بايلانىستى بولدى. پروكۋرورلار سوتتا مەملەكەتتىك ايىپ­تاۋدى قولداي وتىرىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە وبەك­تيۆ­تىلىككە جانە ازاماتتاردىڭ كونستي­تۋ­تسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالادى. پەنيتەنتسيارلىق مەكەمەلەردەگى ادامدار قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن تولىققان­دى قاداعالاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلە­سىنىڭ وزەكتىلىگى باس پروكۋراتۋرادا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جانە ۇستالعان ادامداردى ۋاقىتشا قاماۋدا ۇستاۋ ورىن­دارىن قاداعالاۋ دەپارتامەنتىن قۇرۋ قا­جەتتىلىگىن تۋدىردى. مامانداندىرىلعان مەكەمەلەردە ۇستالاتىن ادامداردى ازاپتاۋ جانە باسقا دا قاتىگەز قاتىناستارعا بايلانىستى وزگە دە زاڭسىز ارەكەتتەردى قولدانۋ تۋرالى شاعىمدار مەن ارىز­داردى تەكسەرۋ تۋرالى ارنايى نۇسقاۋلىق بەكىتىلگەن. قۇجاتتىڭ ەرەجەلەرى ارىز بەرگەن ازاماتتارعا قاتىستى ازاپتاۋلار مەن زاڭسىز ىقپال ەتۋ ارەكەتتەرىنىڭ قىل­مىستىق ءىس جۇرگىزۋدىڭ ءاربىر ساتىسىندا قولدانعانىن نەمەسە قولدانباعانىن تەكسەرۋدى پروكۋرورلارعا مىندەتتەيدى. بۇدان باسقا, ءبىز قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى اراسىندا سوت مەديتسيناسى سالاسىنداعى مامان­دار­دىڭ الدىن الا ۇستاۋ جانە باس بوستان­دى­عىنان ايىرۋ ورىندارىنداعى ادامداردا دەنە جاراقاتتارىنىڭ بولۋ-بولماۋىن كۋا­لاندىرۋدى جۇرگىزۋگە مىندەتتەيتىن بىرلەسكەن بۇيرىقتى قابىلداۋعا باستاما جاسادىق. ەلدە ورىن العان سوڭعى وقيعالار ايا­سىندا, ۇيلەستىرۋ كەڭەسى الدىندا ەكس­ترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل جاساۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزەكتى ماسەلە­لەر تۇر. ءبىز ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ زاڭسىز قىزمەتىنىڭ الدىن الۋعا, ەكسترەميستىك ادەبيەتتى جانە وزگە دە جىك سالۋشى اق­پاراتتى جەتكىزۋ ارنالارىنا, ونىڭ ىشىندە ينتەرنەت-رەسۋرستارىنا توسقاۋىل قويۋعا, كوشى-قون ۇدەرىستەرىنىڭ زاڭدىلىعىن قام­تاماسىز ەتۋگە جانە مەملەكەتتىك شەكا­رانى قورعاۋ رەجىمىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان كەشەندى جانە كەڭ اۋقىمدى شارالاردى قابىلداپ وتىرمىز. تاۋەلسىزدىك جەتىستىكتەرىن پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قايسارلىق­پەن قورعاۋدا, ولار وسى ىزگى ميسسياعا قىز­مەت ەتۋ ءۇشىن بۇكىل تاجىريبەسى مەن بىلىكتىلىگىن سالادى. پروكۋراتۋرا ورگاندارىندا قىزمەت ەتۋ ارقاشان اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك ءىس, جوعارى ونەگەلىك ماڭىزى بار ءىس بولعان. ءوز ءومىرىن پروكۋراتۋرا ىسىنە ارناعان ادامنىڭ كاسىبيلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىنەن ەلدەگى كوپ جاعداي – تۇراقتىلىق, ونىڭ ازاماتتارىنىڭ ءال-اۋقاتى بايلانىستى بولادى. بۇل – ەگەمەن قازاقستاننىڭ وركەندەۋى جولىن­داعى ءبىزدىڭ بولاشاق جەمىستى ەڭبەگىمىزدىڭ كەپىلى. اسحات داۋىلباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورى.