بۇگىنگە دەيىن قازاقشا تارجىمالانعان 18 وقۋلىقتىڭ ءوزى قازاقستاندىق ستۋدەنتتەرگە الەمنىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرى بويىنشا ءبىلىم الۋىنا كومەكتەسىپ, سونداي-اق فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ, الەۋمەتتانۋ جانە باسقا سالالاردا ءوز ءبىلىمىن كەڭەيتۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشۋدا.
جاقىندا استاناداعى «پرەزيدەنت ورتالىعىندا» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورىنىڭ جانىنداعى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىلارى دا وسى تاقىرىپتىڭ اەسي توڭىرەگىندە وي قورىتىپ, «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىنىڭ ارالىق ناتيجەسىن ساراپتاۋعا ارنالعان ەكسپەرتتىك كەزدەسۋ وتكىزدى.
جاڭا وقۋلىقتار جايىن ءسوز ەتكەن ساراپشىلار قاتارىندا مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى, ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى, تۇڭعىش پرەزيدەنت كىتاپحاناسىنىڭ تالداۋ ورتالىعى, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ تالداۋ, بولجاۋ جانە ستراتەگيالىق باستامالار ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى ماماندارى مەن عالىمدار ءسوز الىپ, ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ايتتى.
جالپى, «قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى كىتاپتاردى تۇپنۇسقادان تىكەلەي اۋدارۋ جۇمىسى ارقىلى قازاقستاندىق اۋدارماشىلار مەن رەداكتورلار مەكتەبىن قالىپتاستىرۋعا وڭ اسەر ەتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار دا جوبانىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, الەمدەگى ەڭ كوپ ساتىلاتىن كىتاپتاردىڭ قازاق تىلىنە اۋدارىلۋى قازاق ءتىلىن جۇيەلى تۇردە بايىتۋعا جانە ونى دامىتۋعا ۇلەس قوسپاق. ايتالىق اەسي ديرەكتورى ەرجان سالتىباەۆ كەلتىرگەن دەرەك بويىنشا, بۇگىنگە دەيىن 18 وقۋلىق اۋدارىلىپ, ەلباسىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلعان.
– جىلدىڭ سوڭىنا قاراي تاعى 30 كىتاپتى اۋدارۋ جوسپارلانۋدا. اتالعان وقۋلىقتاردى اۋدارۋ بارىسىندا قازاق تىلىنە 3 مىڭنان استام جاڭا عىلىمي تەرمين مەن ۇعىم ەنگىزىلدى. تاقىرىپ توڭىرەگىندە بارلىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرى ءبىر جەردەن شىعادى دەۋگە بولادى. نەگىزىنەن اتالعان جوبا الەمدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم باعدارلامالارىنا ەنەتىن امبەباپ وقۋلىقتاردى اۋدارۋ ارقىلى قازاقستانداعى گۋمانيتارلىق عىلىمنىڭ دامۋ دەڭگەيىن ايتارلىقتاي ارتتىرىپ, وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن كوتەرۋدى ماقسات تۇتادى. سونىمەن قاتار «100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى قازاقستانداعى عىلىمي اۋدارما جۇمىسىنىڭ دا جاڭا بەلەسىن ايقىنداپ بەرگەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. باسقوسۋدا ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ جوبا باسشىسى الىبەك قيسىباي وسى جايتتارعا كەڭىنەن توقتالدى. «وقۋلىقتى اۋدارۋ اياسىندا قازاقستان الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى جوو-لارداعى ءبىلىم بەرۋ ورىندارى, عىلىمي ورتالىقتار مەن وقۋلىقتار شىعارۋعا ماماندانعان باسپا ۇيىمدارىمەن تىعىز ارىپتەستىك ورناتپاق. قازىردىڭ وزىندە ءبىز الەمنىڭ 15-كە جۋىق باسپا ۇيىمەن تىكەلەي ارىپتەستىك ورناتتىق», دەيدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, كەڭ كولەمدى اۋدارما جۇمىسى قازاق ءتىلىن حالىقارالىق عىلىمي لەكسيكامەن بايىتا تۇسۋگە, عىلىمي تەرمينولوگيانى دامىتۋعا, اكادەميالىق جازۋ ءستيلىن جەتىلدىرۋگە, قازىرگى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە بايانداۋ ادىستەرىن مەڭگەرۋگە زور مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ بىرقاتار ماڭىزدى جانە ايتارلىقتاي جۇيەلى ماسەلەلەردى شەشۋگە جول اشادى.
بۇل ماسەلەگە قاتىستى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى سەرىك بەيسەنباەۆ تا قازاق تىلىنە اۋدارىلاتىن 100 وقۋلىق – ۇلتتىق اۋدارمانىڭ مەتودولوگيالىق تۇرعىدان نەگىزىن قالاپ جاتقاندىعىن ايتادى.
«قازىرگى قازاقستان دامۋىنىڭ نەگىزگى العىشارتى – ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىمىزدى ارتتىرۋ. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن گۋمانيتارلىق سالاداعى الەمدىك بىلىمگە قول جەتكىزۋىمىز كەرەك. بۇل باعىتتا ساپالى تۇردە قازاق تىلىنە اۋدارىلعان وقۋلىقتار ۇلكەن ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وكىنىشكە قاراي سوڭعى جىلدارى بۇل سالا جەتكىلىكتى دەڭگەيدە دامىماعان بولاتىن. ازىرگە 18 وقۋلىق شىقتى. بۇل وقۋلىقتار الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى عالىمداردىڭ جازعان ەڭبەكتەرى. وسى وقۋلىقتاردىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ قازاق ءتىلدى ستۋدەنتتەر ءوزىنىڭ عىلىمي الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىگى بار», دەيدى ول. س. بەيسەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعىتتاعى تاعى ءبىر باستى جەتىستىك – ۇلتتىق اۋدارما باعىتىنىڭ مەتودولوگيالىق تۇرعىدان نەگىزى قالانىپ جاتىر.
اتالعان جيىندا اۋدارىلعان 18 كىتاپتىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ينستيتۋتتارعا جەتكىزىلۋ مەرزىمى, اۋدارىلعان كىتاپتاردى تاڭداۋ تۋرالى دا ءسوز بولدى. «بۇگىندە قازاقستانعا ينجەنەرلەر مەن دارىگەرلەر عانا ەمەس, بولاشاقتى تەرەڭ تۇسىنەتىن بىلىكتى گۋمانيتارلىق سالانىڭ ماماندارى دا اسا قاجەت. سانانىڭ جاڭعىرۋى گۋمانيتارلىق بىلىمگە تىكەلەي بايلانىستى. وسى ورايدا تاريح پەن ساياساتتانۋ, الەۋمەتتانۋ مەن فيلوسوفيا, پسيحولوگيا, انتروپولوگيا, مادەنيەتتانۋ, فيلولوگيا جانە پەداگوگيكا عىلىمدارى بويىنشا ستۋدەنتتەرگە زامانعا لايىق ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ مىندەتى تۇر», دەيدى ءا. قيسىباي. «اۋدارىلعان كىتاپتاردى تاڭداۋ ءۇشىن ەلىمىزدەگى بارلىق وقۋ ورىندارىنان ۇسىنىستار جينالىپ, ءبىزدىڭ قورعا بارلىعى 800-دەن استام وقۋلىقتىڭ ءتىزىمى كەلىپ ءتۇستى. جيناقتالعان تىزىمدەردىڭ نەگىزىندە بىرنەشە رەت باسىلعان, سوڭعى باسىلىمى كەيىنگى ءۇش جىلدا شىققان, مازمۇندىق تۇرعىدان بەيتاراپ بولۋى قاجەت دەگەن تالاپتارعا سۇيەنە وتىرىپ, 2017 جىلى 18 وقۋلىق تاڭدالدى. سونىمەن قاتار بۇل وقۋلىقتار دۇنيە جۇزىندەگى ۇزدىك 100 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ, مىسالى گارۆارد, ستەنفورد, وكسفورد, كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتتەرى سەكىلدى وقۋ باعدارلاماسىندا بولۋى ءتيىس ەدى», دەيدى ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ جوبا باسشىسى.
باسقوسۋدا بەلگىلى بولعانداي, ىرىكتەلگەن وقۋلىقتاردى اۋدارۋ جۇمىسىنا قازاقستاننىڭ الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارى مەن 200-گە تارتا مامان قاتىسقان. اۋدارماعا تەك اۋدارماشىلار عانا ەمەس, وسى سالانىڭ بىلىكتى عالىمدارى, اكادەميكتەرى مەن پروفەسسورلارى دا اتسالىسقان. «جوسپارعا ساي, بۇل وقۋلىقتار مامىر ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جوو-لارعا جەتكىزىلەدى. 2018-2019 وقۋ جىلىنان باستاپ اۋدارىلعان وقۋلىقتار جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ەنەدى. بۇل وقۋلىقتارمەن قازاقستاننىڭ بارلىق جوو-لارىنداعى ستۋدەنتتەر وقىتىلا باستايدى», دەيدى ءا.قيسىباي.
ساراپشىلاردىڭ سوزدەرىن سارالار بولساق, بۇل اۋدارىلعان وقۋلىقتار جالپى اۋدارمانىڭ ساپالىق تۇرعىدا بەلگىلى ءبىر ستاندارتتارىن انىقتايدى. دەمەك, كەيىنگى اۋدارىلعان وقۋلىقتار مەملەكەت تاراپىنان بولسىن, مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمداردان بولسىن, ءدال وسى 100 وقۋلىقتىڭ ساپاسىن ەسكەرە وتىرىپ, ءتارجىمالاناتىن بولادى. سوندىقتان بۇل الداعى ءالى دە جاسالاتىن جۇمىستىڭ نەگىزىن قالاپ بەردى دەپ ايتۋعا بولادى.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»
