بۇل – قازاقستان حالقى ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى مەرەكەلەردىڭ ءبىرى. ول – ەل ىشىندەگى ءتۇرلى ەتنوس پەن ءدىن وكىلدەرىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سىي-قۇرمەتىن ارتتىرىپ, تاتۋلىقتى, بىرلىكتى, ورتاق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋدى ماقسات تۇتقان اياۋلى مەيرام.
جىل سايىن اتالعان مەرەكەدە قازاقستان اۋماعىندا تۇرىپ جاتقان 130-دان استام ەتنوستىڭ وكىلدەرى كيەلى قارا شاڭىراقتا تاتۋ-ءتاتتى, بەرەكە مەن بىرلىكتە, بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىعىن تويلايدى. ەلىمىزدەگى ەتنوستاردى بۇرىنعىدان دا جاقىنداستىرۋ ءۇشىن بۇكىل قازاقستاندا جاپپاي پاتريوتتىق شەرۋلەر وتەدى. تاتۋلىق پەن بەيبىتشىلىك مەرەكەسىن ەلىمىزدەگى 29 رەسپۋبليكالىق, 75 ايماقتىق جانە 530 جەرگىلىكتى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ مۇشەلەرى اسىعا كۇتەدى. سونداي-اق وسىناۋ مەرەكە قارساڭىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قىزمەتى, قوعامداعى ءرولىنىڭ ماڭىزدىلىعى جارقىراي كورىنەدى.
ەلباسى جارلىعىمەن 1995 جىلعى 1 ناۋرىزدا پرەزيدەنت جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتى-كەڭەسشى ورگان رەتىندە قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ەل ءۇشىن يگىلىكتى بولعاندىعىنا بۇگىندە اركىمنىڭ-اق كوزى جەتتى.
پرەزيدەنتىمىز اسسامبلەيا قۇرۋ يدەياسىن العاش رەت 1992 جىلى قازاقستان حالقىنىڭ ءبىرىنشى فورۋمىندا جاريالادى. مۇنداي ينستيتۋتتى قۇرۋ قاجەتتىلىگى ساياسي, سونداي-اق جاڭادان قۇرىلعان, تاۋەلسىز, پوليەتنوستى, پوليكونفەسسيالى مەملەكەتتىڭ تۇراقتى دامۋى تۇرعىسىنان تۋىنداعان بولاتىن.
اتالعان باستاما مادەنيەتارالىق ديالوگتى نىعايتۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ نەگىزىن قالاپ, ەتنوسارالىق قاتىناستاردى دامىتۋ ماسەلەلەرىن جوعارى دەڭگەيدە شەشۋگە مۇمكىندىك جاسايتىن الەمدىك تاجىريبەدەگى تىڭ باعىت بولدى. جيىرما ءۇش جىلدىق تاريحىندا اسسامبلەيا قارقىندى دامىپ, ەلەۋلى وزگەرىستەردى باستان كەشىردى. ونىڭ دامۋى بارىسىندا ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق جانە قوعامدىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسى قالىپتاستى. وسى جىلدار ىشىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ينستيتۋتتىق قۇرىلىمى نىعايىپ, قوعامدى ۇيىستىرۋشى الەۋەتى تولىستى, ول حالىق ديپلوماتياسىنىڭ ماڭىزدى كۇرەتامىرىنا اينالدى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ومىرشەڭدىگىن ەلىمىزدەگى بارلىق ۇلت پەن ۇلىستىڭ مۇددەلەرىن ءبىر ارناعا توعىستىرىپ, ولاردىڭ ەتنوستىق, ءدىني ەرەكشەلىكتەرىنە قاراماستان, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋشى بىرەگەي ينستيتۋتقا اينالعاندىعىنان بايقاۋعا بولادى.
سونداي-اق 2007 جىلدان باستاپ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى اتىنان ماجىلىسكە 9 دەپۋتاتتان سايلانىپ, ولار زاڭ شىعارۋشى ورگاندا ەلىمىزدى مەكەندەگەن بارلىق ەتنوستاردىڭ مۇددەلەرىنە ساي قىزمەت اتقارۋدا. بۇگىندە بىزدەر قوعامدىق كەلىسىم مەن بىرلىكتىڭ ساقتالۋىن, ۇلت ماسەلەسىنىڭ ساياسيلانباۋىن, ەكترەميزم مەن راديكاليزمدى بولدىرماۋعا بايلانىستى باستامالار كوتەرىپ, اتالعان ماسەلەنىڭ پارلامەنتتە قابىلداناتىن زاڭداردا ەسكەرىلۋىنە ىقپال ەتۋدەمىز.
وسىناۋ ساتتە قوعامدى ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىراتىن, تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ كەپىلى رەتىندە مەملەكەتتىك ءتىل مەن قازاق ۇلتى ەكەنىن استە ەستەن شىعارماعان ابزال.
ەل بىرلىگىنىڭ نىعايۋىنا سۇبەلى ۇلەسى قوسىپ وتىرعان اسسامبلەيانى قوعامدىق كەلىسىمنىڭ ماڭىزدى تەتىگى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. ال حالىقتى ءبىرتۇتاس يدەيا, ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىراتىن باعىت رەتىندە ەلباسى ۇسىنعان «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن اتاپ وتۋگە بولادى.
«كەزىندە تاعدىردىڭ جازۋىمەن قاسيەتتى قازاق دالاسىنا ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى قونىس تەپتى. بۇگىنگە ولار تەگى باسقا بولعانىمەن تەڭدىگى ءبىر, قانى بولەك بولعانىمەن جانى ءبىر, ارمانى ورتاق ءبىرتۇتاس حالىققا اينالدى.
تۋعان ەلىنىڭ تۋىنىڭ استىندا بىرىگىپ, تۋعان جەردىڭ تۇعىرىن بيىك ەتۋگە بەل شەشكەن ازاماتتاردى ءبىر تاعدىر كۇتەدى ءار ۋاقىتتا. وسىلاي ەلدىگىمىزدىڭ ەرتەڭى وشاقتىڭ ۇشتاعانى سەكىلدى ء«بىر حالىق, ءبىر ەل, ءبىر تاعدىر» دەگەن ءۇش سوزگە سىيىپ وتىر», دەدى پرەزيدەنتىمىز. ەلباسىنىڭ وسى ەكى اۋىز سوزىندەگى بىرىكتىرۋشى ۇعىمدى ءاربىر قازاقستاندىق ءبىلىپ جۇرگەنى دۇرىس.
جىر الىبى جامبىل بابانىڭ «جىگەرلى بولسا – ەر بولار, بىرلىكتى بولسا – ەل بولار» دەگەن دانالىق ءسوزى بار. شىندىعىندا, ەل بىرلىگى بولماسا وندا ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك دامۋ تۇرماق تاۋەلسىزدىك پەن تۇعىرلىلىق تۋرالى دا ءسوز ايتۋعا شاما جەتپەس ەدى.
اسسامبلەيانى قۇرۋداعى ەلباسىنىڭ الدىنا قويعان ماقساتى نە ەدى؟ ول – قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قازاق ۇلتىنىڭ بىرىكتىرۋشى ءرولى ارقىلى حالقىمىزدىڭ ازاماتتىق جانە رۋحاني-مادەني تۇتاستىعى نەگىزىندە قازاقستاندىق بىرەگەيلىكتى جانە باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسىندە ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى قامتاماسىز ەتۋ.
ەل بىرلىگى – مەملەكەتتىلىك نەگىزى. قوعامدىق بىرلىكتى تۋ ەتىپ ۇستاۋ ارقىلى عانا ءبىز الدىمىزعا باياندى ۇلى ماقساتتار قويا الامىز. ءبىزدىڭ ءاربىرىمىز, مەيلى ءوندىرىسشى بولايىق, ديقان بولايىق, دەپۋتات بولايىق, كوپ ەتنوستى قازاقستان حالقىن ءبىر اتانىڭ بالالارىنداي ەلىمىزدىڭ وركەنيەتتى دامۋى جولىنداعى يگىلىكتى ىسكە جۇمىلدىرىپ, ورتاق ماقساتقا ۇيىستىرىپ, ەلىمىزدە تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ مەن ونىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا ءتيىسپىز.
ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا قۇرىلعان 29 دوستىق ءۇيى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ مادەني جانە ادىستەمەلىك ورتالىعىنا اينالىپ, بىرلىك پەن ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى ناسيحاتتاپ, قازاقستاندىقتاردى وتانسۇيگىشتىككە, ۇلتتىق بىرلىككە تاربيەلەيتىن ورگانعا اينالدى.
بيىل ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جاستار قاناتىنىڭ جەتەكشىلەرى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «جاڭعىرۋ جولى» اتتى رەسپۋبليكالىق جاستار قوزعالىسىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل اسسامبلەيا جاستارىنىڭ بىرلەستىگى ەلدىڭ تۇراقتىلىعى مەن بەيبىتشىلىگىنە باعىتتالعان شارالاردان تىسقارى قالماي, بۇرىنعىدان دا بەلسەنە ۇلەس قوساتىندىعىن كورسەتسە كەرەك.
1 مامىر مەرەكەسىنىڭ نەگىزگى يدەياسى – بىرلىك بولسا, ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ ىنتىماعى, تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىگى الەمگە ۇلگى بولىپ وتىر.
قازاق حالقىنىڭ اياۋلى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى انەت بابا: «ىنتىماقتا بولساڭدار ەش جاۋ الا المايدى», دەگەن. اۋىزبىرلىكسىز ەشكىمنىڭ دە, ەشبىر ەلدىڭ دە ەشقاشان اسىعى الشىسىنان تۇسپەگەن. وسى رەتتە قازاقتىڭ تاعى ءبىر بىرەگەي قاسيەتى رەتىندە ەشكىمنىڭ الا ءجىبىن اتتاماۋىن, كورشى-كولەم, اعايىن-جۇرتپەن, الىس-جاقىنمەن تاتۋ-ءتاتتى, سىيلاس بولۋىن ايتۋعا بولادى.
كۇرەس – ءومىر زاڭى بولسا, ال بىرلەسكەن كۇش-جىگەر, توننىڭ ىشكى باۋىنداي جىمداسقان بىرلىك پەن ءوزارا ءىلتيپات, باۋىرمالدىق پەن دوستىق سىندى كيەلى ۇعىم-سەزىمدەر ەرلىككە دە, جەڭىسكە دە, ءسان-سالتاناتقا باستايدى. ىشكى بىرلىگى بولماعان تالاي قۇدىرەتتى يمپەريالار مەن مەملەكەتتەر, حالىقتار مەن تايپالار تاريحتىڭ الماعايىپ تۇستارىندا قۇردىمعا كەتتى.
سىندارلى سىرتقى ساياساتىمىزدى ۇستانا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ ىشكى الەمىندە دە الاۋىزدىققا جول بەرمەۋ, ۇلتارالىق كەلىسىم مەن ءدىني ىمىرا, ازاماتتىق كەلىسىم ارقىلى تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ باياندى بولاشاققا جول تارتقان ۇلى ساپارىن بەكەمدەي ءتۇسۋ – مىندەتىمىز.
بىرلىك پەن تاتۋلىق ءتالىمىنىڭ قازىرگى كوپەتنوستى قازاقستان جاعدايىندا ماڭىزى ەرەكشە. مەملەكەت قۇراۋشى, ەلدىڭ, جەردىڭ يەسى رەتىندە قازاق حالقى وزگە ۇلتتار مەن ۇلىستارعا تاتۋلىقتىڭ اسقان ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەدى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. قيىن-قىستاۋ كەزەڭگە تاپ بولعان وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قازاق حالقى قاشاندا قامقور بولىپ, اعالىق مەيىرىمىن اياماعان. سول ءۇشىن كوپتەگەن ۇلىستاردىڭ بۇگىنگى بۋىنى قازاق حالقىنا شەكسىز ريزا.
ناتاليا جۇمادىلداەۆا,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
