– تاكە, اسسالاۋماعالەيكۋم, – دەپ ادەتىنشە ك ۇلىمسىرەپ كىرىپ كەلدى.
– ۋاعالەيكۋمسالام! كوڭىلدەگى نازىن ايتىپ جاتىر.
– اۋىلدا جوق ەدىم, سەرىكتىڭ اكەسى كوپ جىلدان سىيلاس اعاي عوي, مارقۇمنىڭ ءۇشى ءوتىپ كەتىپتى, جەتى كۇندىك دۇعاسىنان مەنى قالدىرماڭدار, بىرگە بارايىق. جىگىتتەر ايتپايدى, كەيدە وسىنداي توپىراقتى ءولىم بولعاندا ەستىمەي دە قالامىن, – دەپ كوڭىلدەگىسىن اقتارىپ جاتىر. ودان ءارى قايدا بولعاندارىن, نە ىستەپ جۇرگەندەرىن سۇراۋسىز-اق توكپەكتەتىپ بەردى.
بۇل ۆولوديا. نيكەشين ۆولوديا دوس. ول تەك مەنىڭ عانا دوسىم ەمەس, وسى اۋداندا تۇراتىن ۇلكەن-كىشىنىڭ بىرازىمەن سىيلاس, سىرلاس دوس. گانيۋشكيندىكتەر بۇل جىگىتتى تويلارىنىڭ تورىنە شىعارادى. قازالى جەرلەرگە شاقىرماسا دا بارىپ, قولۇشىن بەرەدى. اۋداننىڭ سىيلى اقساقالى سابىر ناجيموۆ اعا باقيلىق بولعاندا كوزىنەن جاسى سورعالاپ, مۇڭايىپ ءجۇردى.
– مارقۇم اكەمنىڭ جاقسى دوسى, قۇرداسى ەدى. پاپامنىڭ ول كىسىگە ايتپايتىنى جوق-تى. وزگەنىكىن كوتەرمەسە دە اكەمنىڭ ءازىلىن جۇرەگىنە المايتىن-دى, – دەپ قويىپ, جۇمىسىنان بىرنەشە كۇنگە سۇرانىپ كەلىپ, سابىر اعانىڭ اقتىق ساپارىندا بەل شەشپەي جۇرگەنىن كوز كوردى.
بۇل ايماقتىڭ ۇلكەن-كىشىسى مارقۇم اندرەي يۆانوۆيچ نيكەشيننىڭ ءوزىن دە, ۇلى ۆولوديانى, ۇرپاقتارىن دا قاتتى قۇرمەتتەيدى. نەسىمەن تۇرعىلىقتى حالىقتىڭ جۇرەگىن جاۋلادى؟ ارينە, كىسىلىگىمەن, كىشىلىگىمەن, قاراپايىمدىعىمەن. كوپ جىلدار جولداس بولعاندا بايقاعانىم, ول كەشىرىمشىل, جۇرەگىنە ءزىل ۇستامايدى. كەيدە, قاتار-قۇربىلارىنىڭ شەكتەن شىعىپ سويلەيتىنى, نامىسقا تيەتىنى بولادى. ۆولوديا, ول دا پەندە عوي, كوڭىلىنە المايدى ەمەس, الادى, بىراق كەشىرە سالادى. ول ءۇشىن قانداستارعا ءبىز رەنجىپ قالساق: ء«اي, قويشى سونى, ول ءوزى سونداي جىگىت قوي, سوزىنە ەسەپ بەرىپ جاتا ما؟» دەپ قولىن ءبىر-اق سىلتەيدى. – تاۋىرىرەك باسقا ءبىر اڭگىمەنى ايتايىقشى ودان دا», دەپ, قايداعى مەن جايداعىنى ەسىڭە سالىپ, ەزۋىڭدى جيعىزبايدى.
قايىرىمدى جىگىت, دۇرىسى ازامات, ەل اعاسى, زەينەتكەرلىكتىڭ اۋىلى وعان دا الىس ەمەس. كوكتەم تۇسە ءار اۋىلدا تازالىق ايلىعى باستالاتىنى بەلگىلى. سەبەپ-سىلتاۋ ايتپاي-اق ورتاسىندا كۇرەگىن نە تىرماسىن قولىنا ۇستاپ ءبىزدىڭ ۆولوديا جۇرەدى. وتكەندە ناۋرىز مەيرامىندا ۇجىمدار بىرلەسە شىعىپ, كيىز ۇيلەر تىكتى. ءبىرىنىڭ جانىندا ءبىزدىڭ ۆولوديا ءجۇر بولىسكەي اق ساماۋىرعا ءالسىن-ءالسىن جىڭعىلدىڭ شوعىن سالىپ. كورىنگەن ۇلكەن-كىشىگە قۇشاعىن الا جۇگىرەدى. ايتپەسە, ول تەگىنە تەكتىلىك بىتكەن نيكەشين اندرەي ءيۆانوۆيچتىڭ ۇرپاعى بولار ما, اينالىپ قانا كەتەيىن!
الگىندە قايىرىمدى دەدىك. راسىمەن دە كوكتەم تۇسە ءوتىنىش ەتكەننىڭ باۋ-باقشاسىنا بارىپ جۇزىمدىكتەرىنىڭ, جەمىس اعاشتارىنىڭ ارتىق بۇتاعىن كەسىپ بەرەدى. تىڭايتقىشتى قانشا مولشەردە قوسۋ قاجەتتىگىن ايتىپ تۇسىندىرەدى. بىلمەيتىنى جوق. سەبەبى اۋلاسى ءتۇرلى جەمىس-جيدەكتەن ارىلىپ كورگەن ەمەس. الما اعاشتارى قانداي؟ قازاقى مىنەزدى ول ساتىپ, پۇل قىلۋ دەگەندى مۇلدە بىلمەيدى. شەلەك-شەلەگىمەن, تاباق-تاباعىمەن كورشى-قولاڭعا, جۇمىستاستارىنا, دوستارىنا ۇلەستىرىپ جۇرگەنى. ءوز سوزىمەن ايتساق بۇل «اۋىز تيگىزۋ». ۆولوديانىڭ وسىمدىك جايىن جاقسى بىلەتىنى – ول اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى قۇرمانعازى اۋداندىق اۋماقتىق ينسپەكتسيادا «وسىمدىك قورعاۋ ينسپەكتورى» لاۋازىمدىق قىزمەتىن ۇزاق جىلداردان بەرى ابىرويمەن ءمىنسىز اتقارىپ كەلەدى.
وسى ماقالانى جازۋ بارىسىندا اتالعان مەكەمە باسشىسى ارمان قۇمارعاليەۆ ءىنىمىزدىڭ ۇشىراسا كەتكەنى. ءبىز سۇرادىق, ول ايتتى.
– ۆولودياعا شاڭ جۋىتپايمىز عوي, ونداي مامان بولۋ قايدا, – دەپ ءبىر قويدى ا.قۇمارعاليەۆ. – ال ادامگەرشىلىگىن, كوپشىلدىگىن مەنەن گورى ءسىز جاقسى بىلەسىز. ءسال كورىنبەي قالسا, ۇجىمداستار ساعىنىپ قالادى. ورتانىڭ گ ۇلى دەپ جاتادى عوي, ءدال سول ءسوز ءبىزدىڭ ۆولوديانى اينالىپ وتپەيدى. ەڭبەگى ەلەندى. مينيسترلىكتەن بەرى قاراي گراموتالار, وبلىس, اۋدان اكىمىنىڭ العىس حاتتارىن يەلەندى. «ەڭبەك داڭقى» توسبەلگىسى دە ۆولوديانىڭ وڭىرىنە جاراسىپ تۇر.
– بىردە, – دەيدى ۆولوديا شايىن سوراپتاپ قويىپ. – جۇمىسىم بولىپ ۆولگوگرادتىق تۋىستارىمنىڭ ۇيىنە باردىم. پويىزدا ادام كوپ, جول شارشاتتى. باسىم اۋىرىپ ازەر جەتتىم. ۇلكەن اپاي «نە ىسىتايىن, نە ىشەسىڭ» دەپ بايەك بولىپ جاتىر. «اپا, شاينەگىڭدى قايناتشى, قۇمانىڭدى بەر, شايدى ءوزىم دەمدەپ الامىن, باسقا ەشتەڭەنىڭ كەرەگى جوق», – دەدىم. سودان ءسۇتىن مولىراق قۇيىپ, 4-5 كەسە كۇرەڭ شايدى قانىپ ىشكەننەن كەيىن سامايىمنان تەر بۇرق ەتە ءتۇستى, ماڭداي ءجىپسىپ, كوز اشىلدى. مۇنى كورگەن تۋىستار ء«وي, قازاق كەلدى, شايدىڭ ءتاۋىرى قايدا؟» دەپ ك ۇلىسىپ جاتىر. ەندى قايتەيىن, بالا كەزدەن ۇيرەنىسىپ قالعان ءدامىمىز شاي عوي, – دەيدى ۆولوديا دوس وتكەنگە وي جىبەرىپ.
باتىس وڭىرىندە, ونىڭ ىشىندە قۇرمانعازى اۋدانىندا قازاقشا سويلەيتىن وزگە ۇلت وكىلدەرى, شۇكىر, بارشىلىق, بىراق ۆولودياداي بولۋ قايدا؟ قازاقى ءسوزدىڭ مايەگىن اعىزادى, ماقال-ماتەلدەرمەن تۇزدىقتاپ جىبەرگەندە ۇزاق جىلدار قالام ۇستاپ جۇرگەن ءوزىڭ قايدا كەتەرىڭدى بىلمەيسىڭ. سول ءۇشىن ونى توبەڭە كوتەرمەگەندە, كىمدى توبەڭە كوتەرەسىڭ؟! تويىڭدا شالىقتاپ بيلەيدى, بيلەگەندە اياعى جەرگە تيمەيدى. سوزعىلاپ بايانىن تارتادى, تارتقاندا جاي تارتپايدى, اۋەزدى اۋەنى تۇلا بويىڭدى شىمىرلاتادى. قالتاسىنا قولىن سالىپ شاشۋىن دا بەرەدى. ولگەنىڭە توپىراق سالادى. جابىرقاپ, سەنىمەن بىرگە جانى قينالىپ, ماڭايىڭنان كەتپەيدى, باسىڭدى سۇيەيدى.
جان-جارى اسيا سابيردجانقىزى تاتار ۇلتىنىڭ وكىلى. يبالى, يناباتتى. ۇيىنە باس سۇقساڭ ك ۇلىمسىرەپ اق ءدامىن الدىڭا توسادى. دامىنەن بۇرىن جىلى قاباعىنا, ىقىلاس-پەيىلىنە مەلدەكتەپ توياسىڭ. ۇرپاقتارى ىلعي وقىعان بىلىمدىلەر, ءبىر-ءبىر شاڭىراق قۇرىپ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ يگىلىگىن ءار تاراپتا ەسەلەۋدە. قاي-قايسىسى دا تازا قازاق تىلىندە اعالاپ, كوكەلەپ ءىشى باۋىرىڭا كىرىپ بارادى. امان جۇرسە ەكەن, سول اينالايىندار!
مەن سەنى باۋىرىمداي جاقسى كورەمىن, ۆولوديا! تەك مەن عانا ما, ەلدەستەردىڭ ءبارى دە سەنى قۇرمەت تۇتادى. ويتكەنى سەن, شىنىمەن دە جاقسىدان دا جاقسىسىڭ, ۆولوديا!
تاڭاتار دارەل ۇلى,
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى
اتىراۋ وبلىسى,
قۇرمانعازى اۋدانى
