ءيا, الەمگە تانىمال قازاقتىڭ قىزعالداعى وڭتۇستىكتە وسەدى. وسى اپتا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, تۇلكىباس اۋدانىندا «اقسۋ-جاباعىلى الاۋى, شۇبايقىزىل جالاۋى» اتتى رەسپۋبليكالىق قىزعالداق فەستيۆالىن ۇيىمداستىرۋمەن باستالۋى وسىنىڭ ايعاعى. بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ كيەلى ءتورى, قاسيەتتى, اۋليەلى ورنى بولىپ تابىلاتىن تۇركىباسى توبەسىنىڭ كۇنشىعىس جاعىنداعى عاجايىپ توبە – شۇبايقىزىل شوقىسى دەپ اتالادى. قازىرگى تۇلكىباس اۋدانىنىڭ اتاۋىن تۇركىباسى ەتىپ قايتا وزگەرتۋ تۋرالى ەل ۇكىمەتىنە ۇسىنىس حات جولدانعانى جونىندەگى قۋانىشتى حاباردى ەستىپ جيىنعا كەلگەن جۇرتتىڭ كوڭىلى ءبىر جادىراپ قالدى. «تۇركى جانە تۇركەش قاعاناتتارى تۇسىندا تۇركىباسى توبەسىنە وردا تىككەن قاعاندار شۇبايقىزىل شوقىسىنا دا كوزدىڭ قاراشىعىنداي قاراپ, ۇرپاقتارعا ميراس, امانات ەتىپ قالدىرۋدى وسيەتتەگەن. ءبىراز عاسىر بۇرىن اقسۋ-جاباعىلى مەن شۇبايقىزىلدىڭ قىزعالداعىن, سارعالداعىن گرەيگ, كاۋفمان قىزعالداعى اتاندىرىپ, نيدەرلاند (گوللانديا) ەلىنە, ەۋروپاعا اكەتكەن. شىن مانىندە گوللاند, نيدەرلاند قىزعالداقتارىنىڭ جاراتىلعان جەرى, وسكەن ءتورى, شىققان توركىنى – شۇبايقىزىل, اقسۋ-جاباعىلى جانە قازىعۇرت پەن قاراتاۋ!» – دەيدى شۇبايقىزىل تاريحىن زەرتتەگەن تاريحشىلار.
وسى ارادا ايتا كەتەلىك, عاسىر بويى «كراسنايا گوركا», كەيىننەن «قىزىل توبەشىك» دەپ اتالىپ كەلگەن جەرگە, قارىمدى قالامگەر مارحابات بايعۇتتىڭ باستاماسىمەن «شۇبايقىزىل شوقىسى» اتاۋى قايتا بەرىلگەن بولاتىن. 1977 جىلدان بەرى بۇل جەر مەملەكەتتىڭ قاراۋىنداعى ايماق بولىپ سانالادى.
فەستيۆالگە وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ, ءماسليحات دەپۋتاتتارى, زيالى قاۋىم, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى, تۋريزم سالاسىنداعى كاسىپكەرلەر مەن تۋريستىك كومپانيالار, شەتەلدىك قوناقتار, قىلقالام شەبەرلەرى, فوتوسۋرەتشىلەر, اقىن-جازۋشىلار جانە جاستار قاتىستى. القىزىل قىزعالداقتىڭ ەڭ ادەمىلەرى الاتاۋ مەن قاراتاۋدىڭ قاۋىشقان جەرى – تۇلكىباس اۋدانىنىڭ اقسۋ-جاباعىلىسىندا جانە شۇبايقىزىل دەپ اتالاتىن تەڭدەسى جوق توبەدە وسەتىنىن فەستيۆالدىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان ءوڭىر باسشىسى ايرىقشا اتاپ ءوتتى. «ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى «تۋعان جەر» باعدارلاماسى اياسىندا وتكىزىلىپ وتىرعان ءىس-شارا جاستاردى تابيعاتتى ايالاپ قورعاۋعا شاقىرۋ ارقىلى جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم رۋحىندا تاربيەلەۋگە بەلسەنە اتسالىسۋ ماقساتىندا وتكىزىلىپ وتىر. شۇبايقىزىل شوقىسى ەلىمىزدىڭ «قىزىل كىتابىنا» ەنگىزىلگەن گرەيگ قىزعالداعى ەڭ كوپ وسەتىن اۋماق. بۇل قىزعالداقتار قازىعۇرت, تولەبي, بايدىبەك وڭىرلەرىندەگى تاۋلى اۋماقتاردا دا كەزدەسەدى. قىزعالداق گ ۇلى قازاق حالقىنىڭ تۇسىنىگىندە – كوكتەمنىڭ, جاڭا ءومىردىڭ, كورىكتى تىرشىلىكتىڭ جارشىسى بولىپ ەسەپتەلەدى. وسىنداي اسەم تابيعاتتى ايالاپ, تۋعان جەردى قادىرلەۋ بارشامىزدىڭ مىندەتىمىز», دەدى وبلىس اكىمى.
«تەكتى ءتورىم – تۇركىباسىم» دەگەن تەاترلاندىرىلعان – حورەوگرافيالىق قويىلىممەن باستاۋ العان ءىس-شارادا «شىرايلىم – شۇبايقىزىلىم» جاس قالامگەرلەر بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالدى. اتالمىش بايقاۋ 2013-2015 جىلدارى وتكىزىلىپ, بيىل قايتا قولعا الىنىپ وتىر. بۇعان دەيىن اۋداندىق, وبلىستىق دەڭگەيدە ءوتىپ كەلگەن شارا اۋقىمى كەڭەيىپ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى. جاس قالامگەرلەر بايقاۋىندا باس جۇلدەنى وڭتۇستىكقازاقستاندىق اقىن ءالىمجان الىشەر يەلەنسە, 1-ورىنعا استانالىق قارلىعاش حاباي, 2-ورىنعا جاس جازۋشى ابىلايحان ەسىمباي مەن نۇرتاس تۇرعانبەك لايىقتى دەپ تانىلسا, 3-ورىندى ۇلىقبەك بەكۇزاق ۇلى, ارايلىم مۇراتاليەۆا, سۋاناتيللا سەيىتوۆ سىندى جاس قالامگەرلەر يەلەندى.
سونداي-اق فەستيۆال بارىسىندا قىلقالام شەبەرلەرى جانە فوتوسۋرەتشىلەردىڭ كورمەسى مەن مەملەكەتتىك تابيعي پاركتەر شەرۋى ەل نازارىنا ۇسىنىلدى. شۇبايقىزىلعا «قىزعالداق» بەلگىسى ورناتىلدى. ىسكەر اكىم نۇربول تۇراشبەكوۆ تىزگىن ۇستاعان اۋدانداعى ءىس-شارا وسىلايشا جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى.
ايتا كەتەلىك, قىزعالداقتىڭ وتە سيرەك كەزدەسەتىن 13 ءتۇرى قورعاۋعا الىنىپ, ەلىمىزدىڭ «قىزىل كىتابىنا» ەنگىزىلگەن. سوڭعى جىلدارى وڭتۇستىكتىڭ اسەم تابيعاتىن تاماشالاۋعا كەلەتىن شەتەلدىكتەردىڭ قاتارى دا ارتا تۇسكەن. ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭىرگە 270 مىڭنان اسا تۋريست كەلگەن. ولار تۇمسا تابيعاتتان بولەك, تاريحي, ارحيتەكتۋرالىق جانە ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەرگە ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتقان.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
