– مىناۋ اعاش ادەمى ءوسىپتى, ءتىپ-تىك. ال مىنا بىرەۋىنىڭ بۇتاقتارى ايباق-سايباق, ءيىر-شيىر, قيسىق بىتكەن. ءبارى ءبىر اعاش. بىراق ءارتۇرلى وسكەن. نەگە؟ – دەپ سۇراپتى بالاسى. سوندا اكەسى:
– سەبەبى بىلاي, بالام, – دەپ ءتۇسىندىرىپتى. – اعاشتىڭ قالاي ءوسۋى باعباننىڭ باعىپ-قاعۋىنا بايلانىستى. قيسىق بۇتاقتارىن دەر كەزىندە بۇتاپ وتىرعان اعاش كوك تىرەپ ءتۇزۋ وسەدى. ال قاراۋسىز قالعان اعاش قالاي بولسا سولاي كوكتەيدى, شىراعىم.
تۇياق اعام كوشەت سەكىلدى... كوكتەمەي تۇرىپ كوكەسى كوز جۇمدى. جارىقتىق اكەسى جارىق دۇنيەمەن جاستاي قوشتاسقاندا ىشتە قالعان شارانا ەدى. كىندىگى كەسىلدى. اعايىن-تۋىس, الىس-جاقىندارى جيىلىپ, جەتىم بالانى جەبەدى. «جيىرما توعىز جاسىندا قىرشىن كەتكەن مۇساتايدىڭ ارتىندا قالعان جالعىز تۇياق قوي. تۇلپاردىڭ تۇياعى بولسىن!» دەپ ىرىمداسا كەرەك, ازان شاقىرىپ اتىن تۇياق قويدى. اكەسى مۇساتاي شوناباي ۇلى اۋىزدىقپەن الىسقان ارعىماقتاي اساۋ مىنەزدى, اقجارقىن, بويى دا بيىك, ويى دا بيىك جىگىت بولىپتى. ءبىر اۋىلدا تۋىپ, ءبىر قۇدىقتىڭ سۋىن ءىشىپ وسكەندىكتەن بە, قازاقتان شىققان تۇڭعىش ەلشى, اسا دارىندى ساياساتكەر, كەڭەس وداعىنىڭ ساۋد ارابياداعى تۇڭعىش ەلشىسى, سول داۋىردەگى ەڭ ماڭدايالدى ديپلوماتتارىنىڭ ءبىرى ءنازىر تورەقۇلوۆپەن تالاي مارتە كەزدەسىپ, سىر شەرتىسىپتى. سونداي سوقتالى ازاماتتىڭ سوڭعى تۇياعى عوي بۇل. جاستاي جەسىر قالعان ءۇربيبى اناسى امەڭگەرلىك جولمەن نەمەرە قاينىسى يساحانمەن تۇرمىس قۇرىپ, التى قۇرساق كوتەرگەن. جاپان دالاداعى جالعىز ارشاداي جابىرقاۋ كۇي كەشكەن جوق. باعبانى بار باۋ-باقشانىڭ ىشىندە ءجۇردى. مەكتەپكە باردى. العاشقى قوڭىراۋ. العاشقى ەستىگەن تاقپاعى ىبىراي اتاسىنىڭ «كەل, بالالار, وقىلىق. وقىعاندى كوڭىلگە ىقىلاسپەن توقىلىق!». اۋىلدىڭ قۇيماقۇلاق اقساقالدارى, اسىرەسە ەھيا قوجا مەن سامارقاننىڭ «كوك تاسىن ەرىتىپ» جەتى جىل جەر استىندا وقىعان ايتباي مولدانىڭ ەجەلگى اڭگىمەلەرى جاس كەزىنەن جادىندا قالدى.
ەڭ باي ادام كىم؟ جيعانى ەمەس, يمانى بار ادام باي. ىشىندە يمانى جوق ادام بۇزىلعان ءۇي سياقتى. كۇندەلىكتى وقىپ, توقىپ, ءىلىم-ءبىلىمدى قاۋاشاعىڭا قۇيا بەرسەڭ بۇزىلعان ءۇيدى جوندەپ, قايتادان قالپىنا كەلتىرگەنمەن بىردەي.
و, شىركىن, بۇرىنعىنىڭ كىسىلەرى-اي! قاريالاردىڭ ونەگەسى وسىلاي ءوربيتىن. اۋزى دۋالى اتالارىمىز «جيعانىڭا سەنبە, يمانىڭا سەن!» دەدى-اۋ. يمان قايدا؟ بىلىمدە. ءبىلىم قايدا؟ وقۋدا. وقۋ قايدا؟ الماتىدا. ات باسىن استاناعا بۇرىپ كازگۋ-ءدىڭ ءتىل-ادەبيەت فاكۋلتەتىنە ءتۇستى. بۇل 1958 جىل بولاتىن. العاشقى ۇستازى عىلىم دوكتورى, پروفەسسور بەيسەنباي كەنجەباەۆ «حح عاسىر باسىنداعى قازاق ادەبيەتى» دەگەن پاننەن ءدارىس وتكىزگەندە اراكىدىك اسان قايعىدان بەرگى اقىنداردىڭ ونەگەلى ولەڭدەرىن تىلگە تيەك ەتىپ قوياتىن.
داناگويلەردىڭ عيبراتىنا سۇيەنسەك «ادام ەستەلىكپەن ەسەيىپ, كورگەنىمەن كوسەم بولادى». كوپتى كورگەن تۇياق اعانىڭ كوكىرەگى كومبە سياقتى. ءوزىنىڭ ءىلىمى مەن ءبىلىمىن وزگەگە جايماسا, وندا ول التىن ساقتاعان قويمانىڭ كۇزەتشىسى سياقتى بوپ قالماي ما؟ ۇلگىسى مەن ونەگەسى, تانىمى مەن تاعىلىمى كەيىنگى ۇرپاققا كەرەك بولار دەگەن نيەتپەن شاۋىلدىردەگى تۇياق اعاما بارىپ, سىر ءبولىستىم.
– اعا, سىزدەر سوعىستان سوڭ وقىعان ۇرپاقتىڭ وكىلىسىز. ۇستازدارىڭىز كىم ەدى؟ ەستەلىك بولسىن, ەسكە الىڭىزشى.
– اۋىلداعى اعايلارىمىز «بىلىمدىلەر مەن بىلىمسىزدەردىڭ پارقى ءولى مەن تىرىدەي» دەپ ميىمىزعا قۇيىپ جىبەرگەن. قالاي تىرىلەمىز؟ ول ءۇشىن وقۋ كەرەك. ۋنيۆەرسيتەتتە پروفەسسور تەمىرعالي نۇرتازين «اۋىز ادەبيەتىنەن» ساباق بەردى. مىنەزى ويناقى. ءسات سايىن توتى قۇستاي تۇرلەنىپ تۇرادى. كوڭىلدى. ءبىلىمدى. تەرەڭ. شەشەن. كەيبىر كەزدە ءدارىسىن تابيعاتتىڭ اياسىنا اپارىپ, اشىق الاڭقايدا وتكىزەتىن. تارتىمدى ءدارىسىن ىنتىعا تىڭداپ, ءبىر دەمالىپ قايتاتىنبىز. اسىرەسە باتىرلار جىرىنداعى تۇلپاردىڭ شابىسىن جاندىرىپ ايتاتىن. كەيبىر كەزدە كەتبۇعىنىڭ «كۇش-قۋاتىڭ ساۋدالانىپ, پۇل بولارسىڭ, ساق بولعىن. قۇدىرەتى كۇشتى ەلگە قۇل بولارسىڭ, ساق بولعىن» دەگەن تامسىلدەرىن تاراتىپ ايتپاسا دا تامشىلاتىپ تۇراتىن. قايران ۇستاز! كوكەيىندە تۇرعان كوپ ويلارىن اۋىز اشىپ ايتا الماي ىركىپ قالعان ەكەن عوي. ودان كەيىنگى عۇلاما ۇستازىمىز ىسمەت كەڭەسباەۆ ايتقان سوزىنەن اينىمايتىن ادام ەدى. ايتتى-ءبىتتى. ورىندالادى. ۋادەگە تاستاي بەرىك. ءازىل-قالجىڭى ارالاس جۇرەتىن. اسىرەسە پروفەسسور ماۋلەن بالاقاەۆ ەكەۋى قاتتى قالجىڭداساتىن. ماۋلەن اعايدىڭ كەسكىن-كەلبەتى ەرەكشە, بەت-اۋزىنىڭ جارتىسى مۇرىن. ونىڭ وراقتاي مۇرنىن وسپاقتاپ «مۇرنىڭدى تارتا تۇرشى, مىنا اۋديتورياعا كىرىپ كەتەيىن» دەيدى ەكەن. بابالاردىڭ كوزىندەي بالبال تاسقا اينالعان ۇستازدارىم-اي!..
قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىنان حانعالي سۇيىنشاليەۆ ءدارىس بەردى. ءبارىمىزدى جەر-جەرگە جىبەرىپ, كونەنىڭ كوزىن كورىپ ءسوزىن ەستىگەن اۋىل اقساقالدارىنىڭ اۋزىنان ورنەكتى ولەڭ-جىر مەن شەشەندىك سوزدەردى جيناتاتىن. ءبىرسىپىراسى ەسىمدە. «ارىق اتقا – قامشى جاۋ, جىرتىق ۇيگە – تامشى جاۋ. ۇرىسقاق بولسا – ۇلىڭ جاۋ, كەرىسكەك بولسا – كەلىن جاۋ. كەتەگەن بولسا – تۇيەڭ جاۋ, تەبەگەن بولسا – بيەڭ جاۋ. ۇل ون بەسكە جەتكەنشە, قولعا ۇستاعان قوبىزىڭ. ۇل ون بەستەن اسقان سوڭ, ءتىل الماسا, دوڭىزىڭ».
زەينوللا قابدولوۆ جالىنداعان جاس جىگىت. وت. الەم ادەبيەتىن قازاق ادەبيەتىمەن بايلانىستىرىپ, ءار ءسوزىن شەگەلەپ شەبەر تۇسىندىرەتىن. «جۇلدىز» جۋرنالىنداعى وچەركتەر» دەگەن تاقىرىپتا ديپلوم جۇمىسىن قورعادىم. جەتەكشىم – زەكەڭ. «سىرباي ماۋلەنوۆ پەن عافۋ قايىربەكوۆ وچەركتەرىندەگى ءتىل كوركەمدىگىنە باسا نازار اۋدار» دەپ تاپسىردى.
ءبىز ءۇشىنشى كۋرستا جۇرگەندە مۇحتار اۋەزوۆ «ابايتانۋ» پانىنەن ءدارىس وقىدى. اۋەلى ءسوزىن كىبىرتىكتەپ باستايدى دا حاس تۇلپارداي قاناتىن جازىپ كوسىلەتىن. ابايدىڭ دانىشپاندىعىن لەۆ تولستويمەن تەڭەستىرىپ, ۇلت جاۋھارىن جۇرەگىمىزگە ۇيالاتاتىن. ءجۇرىس-تۇرىسى مەن سويلەۋ مانەرىنە, مۇنتازداي تازا كيىم كيىسىنە تاڭىرقاپ قارايتىنبىز. سىپايى. سىرباز. مادەنيەتتىڭ جوعارى ۇلگىسىن تال بويىنان تاباتىنبىز. زەينوللا اعايدىڭ «مۇحتار اۋەزوۆتى ماقتاماۋىمىز كەرەك, ءبىز مۇحتار اۋەزوۆپەن ماقتانۋىمىز كەرەك» دەيتىنىندەي بار.
زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى ۇلى مۇحاڭ 1961 جىلى 27 ماۋسىم كۇنى ماسكەۋدە قايتىس بولدى. كۇللى حالىق كۇڭىرەندى. قازاسىنا قاتىستىق. جەرلەۋ راسىمىندە عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ قوشتاسۋ ءسوزى جادىمىزدا جاتتالىپ قالدى. «ات تۇياعىن تاي باسار» دەيتىن ەسكى ناقىل كوركەمونەر دۇنيەسىنە زاڭ ەمەس. ءبىر جازۋشىنىڭ ورنىن ەكىنشى جازۋشى باسا المايدى, ءاربىر جازۋشى ءوز ورنىندا باعالى. مۇحتار بىزگە ورنىن قالدىرعان جوق. مۇحتارداي مول قۇلاشتى ەڭبەكتەر جازۋ بورىشىن قالدىردى, ورنىن جوقتاتپاۋ پارىزىن قالدىردى. بەتكە ۇستاساق بەدەلىڭ قانداي ەدى, ارقاعا ۇستاساق پاناڭ قانداي ەدى! ءبىز سەنىڭ جەر قۇشاعىنا تاپسىرىلار تانىڭمەن عانا قوشتاسىپ تۇرمىز, جانىڭ مەن رۋحىڭ بىزدە قالادى!» دەدى.
عاباڭنىڭ قارالى ءسوزى قالادان قالاعا, دالادان دالاعا تاراپ, ەل اۋزىندا كەتتى. قاتار وقىعان قالامداس دوستارىمىز ءابىش كەكىلباي, نۇري مۇفتاح, ءالىمحان جۇنىسبەكوۆ, بايىنقول قاليەۆ, مۇحتار ماعاۋين, اسىرەسە رىمعالي نۇرعاليەۆ, توقتاسىن بەركىنباەۆ قاراعاي ءبىتىمدى عاباڭنىڭ الگى عيبراتتى جوقتاۋىن جادىنا ساقتاپ, جاتقا ايتاتىن.
– اعا, ءسىز قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن, تاريحىن تانىپ-بىلۋدە ەرەكشە ەڭبەك ەتكەن مۇحتار اۋەزوۆ, اقجان ماشانوۆ, الكەي مارعۇلان قاسىم قايسەنوۆ, ءابىلدا تاجىباەۆ سەكىلدى تۇلعالارمەن كەزدەسىپ, تۇماداي تۇنىق سوزدەرىن تۇلا بويعا تۇندىرىپ وسكەن ۇرپاقسىز. ونىڭ بەر جاعىندا پوەزيا شىڭىنا اينالعان اقيىق اقىن قادىر مىرزا ءالى, تۇمانباي مولداعاليەۆ, مۇقاعالي ماقاتاەۆتارمەن تاي-ق ۇلىنداي تەبىسىپ, بىرگە ءجۇردىڭىز. قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن ۇلتىمىزدىڭ ۇلى كومپوزيتورى ءشامشى قالداياقوۆپەن جەرلەسسىز, وتىرار توپىراعىندا دۇنيەگە كەلدىڭىز. ولاردىڭ ارقايسىسى ءبىر-ءبىر الەم. ارقايسىسى ادەمى اڭگىمەنىڭ جەلىسى, ءساتى تۇسسە تارقاتا جاتارمىز. ەل-جۇرت بىلە ءجۇرسىن اعا, شامشىمەن قالاي تانىسىپ, قالاي اعالى-ءىنىلى بوپ ارالاسقانىڭىزدى ايتىڭىزشى.
– شامشىمەن العاش رەت ارىس ستانساسىندا تانىستىم. 1958 جىل, تامىز ايىنىڭ سوڭى بولاتىن. وقۋعا جاڭا تۇسكەم. بيلەت الايىن دەپ تەمىر جول كاسساسىنا بارسام, باسىندا تاقيا, قولىندا مونداليناسى بار بەيتانىس جىگىت جانىما كەلدى دە:
– ىنىشەك, جول بولسىن؟ – دەدى.
– الماتىعا بارام.
– الماتىعا بارساڭ ماعان دا بيلەت ال! – دەدى.
ونىڭ ءشامشى ەكەنىن بىلمەيمىن. اقشا سۇراعام جوق, وعان دا بيلەت الدىم. ءبىر ۆاگونعا ءمىنىپ, قاتار جايعاستىق. شاي جاساپ, «تىسكە باسار» بىردەڭەلەردى دە دايىندادىم.
– ەسىمىڭ كىم؟ – دەدى.
– تۇياق.
– سەن بۇگىننەن باستاپ تۇقا بولاسىڭ! – دەدى. ون توعىزداعى بالامىن. ونىڭ تۇرىنە قاراسام مەنەن گورى ەرەسەكتەۋ. «قالاي تۇقا بولامىن؟» دەپ ىشتەي ىڭعايسىزدانىپ تۇرعانىمدا:
– مەنىڭ اتى-ءجونىم – ءشامشى قالداياقوۆ, – دەدى, – اعاڭ بولامىن. «قىرىقتىڭ ءبىرى – قىدىر», سەن مۇمكىن قىدىر شىعارسىڭ ماعان جولىعىپ تۇرعان؟ الدە اۋليەسىڭ بە؟
جولشىباي اڭگىمەلەسىپ, الماتىعا دا جەتتىك. مەن اسىعىس ەكەنىمدى ايتتىم.
– نەگە؟ – دەدى.
– ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتتەرىن استىق جيناۋ ءۇشىن اتباسارعا اپارادى. ەكى ساعاتتان سوڭ اتتانامىز, – دەدىم. ءشامشى جالداپ تۇراتىن ءۇيىنىڭ مەكەنجايىن جازىپ بەردى. «سەيفۋللين كوشەسى, 253 ءۇي. ءشامشى». سوسىن قوينىنان سۋىرىپ 100 سوم اقشا بەردى. «المايمىن, اعا» دەپ ەدىم, «سەن ستۋدەنتسىڭ, قاجەتىڭە جاراتاسىڭ» دەپ قالتاما سۇڭگىتىپ جىبەردى.
اتباسارعا باردىق. بيداي بىتىك, تەربەلىپ تۇرعان تىڭ دالا. ول كەزدە بۇكىل جاستار ءشامشىنىڭ ءانىن شىرقايتىن. مەن ءشامشىنى كوردىم دەسەم, بىرەۋ سەنەدى, بىرەۋ سەنبەيدى. ءبىر ايدان سوڭ الماتىعا كەلگەسىن جامبىلدىق كۋرستاس دوسىم ورازبەك كۇسەپباەۆ ەكەۋمىز ءشامشىنىڭ ۇيىنە ارنايى ىزدەپ باردىق. شاعىن پاتەر. ەسىك قاقتىق. اشتى. بىردەن تانىدى. ءجاميلا جەڭگەمىز بەن ەنەسى ۇشەۋى بىرگە تۇرادى ەكەن. قۇراق ۇشىپ قارسى الدى.
– تۇقا, كەلىڭدەر. كىرىڭدەر. جوعارى شىعىڭدار. مىنا جىگىتتىڭ اتى كىم؟
– ورازبەك! – دەدى دوسىم. داستارقان جايىلدى. قۇداسىنداي كۇتتى. ىشتىك. جەدىك. كەش بوپ قالدى. كولىك توقتادى. سول كۇنى تار توسەگىنە تالاسىپ ءشامشىنىڭ ۇيىنە قوندىق. تاڭەرتەڭ لەكتسياعا ارەڭ ۇلگەردىم. سودان قارىم-قاتىناسىمىز ۇزىلگەن جوق. سوڭعى كۋرستىڭ كوكتەمىندە ورازحان جەڭگەڭە ۇيلەنىپ, وتاۋ قۇردىم. تويعا بەيسەنباي كەنجەباەۆ باستاعان ءبىرسىپىرا ۇستازدار كەلدى. ءشامشى اسابا بولىپ, تويدى ءوزى باسقاردى.
ديپلوم قولعا تيگەسىن ياعني, 1963 جىلى شىمكەنتكە قايتتىق. ءشامشى دە شىمكەنتكە فيلارمونيانىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى بوپ اۋىسىپ كەلدى. جۇبىمىز جازىلمادى. پاتەر جالداپ تەشۋباي دەگەن وزبەكتىڭ ۇيىندە تۇردىم. جۇمىس جوق. قولىم بوس. كۇندەردىڭ كۇنىندە:
– تۇقا, – دەدى ءشامشى, – وسى شاھاردا كۇلدان سارسەنباەۆا دەگەن اپايىڭ بار. ول وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باستىعى. مەن سەنى سوعان ەرتىپ بارايىن.
شىجىعان شىلدە. كۇن ىستىق. باردىق. اپايدىڭ ەسىگى اشىق ەكەن. ءشامشى ىشكە كىرىپ كەتتى. مەن دالىزدە قالدىم. اڭگىمەلەرىن ەستىپ تۇرمىن.
– ءشامشى, نە جۇمىسپەن كەلدىڭ؟ – دەدى اپايى.
– تۇقاڭدى سىزگە جۇمىسقا تۇرعىزايىن دەپ ەدىم.
اپاي تارقىلداپ كۇلدى.
– ءوزى جۇمىس سۇراپ جۇرگەن ادامدى تۇقا دەيسىڭ بە؟
– ءيا, تۇقا دەيمىن.
اپاي:
– تۇقا, ەرتەڭ جۇمىسقا قابىلدايمىن. ساعات توعىزدا كەل! – دەپ تاعى دا كۇلدى. كەلدىم. بۇيرىق بەردى. اناۋ-مىناۋ ەمەس اعا ينسپەكتورمىن. ياعني وسى مەكەمەدەگى ءۇشىنشى باسشىمىن. ءبىراز جىل ىستەگەسىن كۇلدان اپاي:
– ءشامشىنىڭ اۋىلىنا بارىپ مادەنيەتىن كوتەر! – دەدى. اپايدىڭ ايتقانى زاڭ. قىزىلقۇم اۋداندىق مادەنيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ تۋعان جەرىمە ورالدىم. كوپ ۇزاماي ءشامشى ماعان:
– كۇلدان اپايعا بارىپ, سالەم بەرىپ قايتايىق. – دەدى. باردىق. ەكەۋمىزدى جىلى قابىلداعان كۇلان اپاي شامشىگە قاراپ:
– تۇقاڭدى تاعى دا الىپ كەلىپسىڭ عوي. تاعى دا «پوۆىشەنيا» ما؟ – دەپ ازىلدەدى. قالجىڭدارى قانداي جاراسىمدى. ءشامشى:
– سىزگە راحمەت ايتايىن دەپ كەلدىك, اپاي. باسەڭ ءجۇرىپ بايگە الاتىن تۇقاڭداي تۇلپاردىڭ تۇياعىن وبلىستاعى ءجۇز جۇيرىكتىڭ ىشىنە قوسىپ جىبەرگەنىڭىزگە ريزاشىلىق بىلدىرە كەلدىم! – دەدى. ءماز-مەيرام بوپ تارقاستىق. بىلاي شىققاسىن ءشامشى ماعان بۇرىلىپ:
– ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى ۇستادىڭ, تۇقا. وتىراردىڭ اتىن قالاي شىعاراسىڭ؟ – دەپ سۇراۋلى كوزبەن قارادى دا, ونىسىنا ءوزى جاۋاپ قايىرعانداي ءسوزىن جالعادى. – ۇلتتى ۇلت ەتەتىن دە, ۇلتاراق ەتەتىن دە ادام. ۇلتتىڭ ەرەكشەلىگى ونىڭ ادەت-عۇرپى مەن داستۇرىندە. اسپانداعى اي مەن جۇلدىزداي جارقىراتىپ ايعاقتايتىن دا ونىڭ ونەرى. وتىراردا حالىق تەاترى جوق. نەگە؟ ۇيىمداستىر. ۇيىتقى بول.
ءشامشىنىڭ ءسوزى قامشى بولدى ما قايدام, اۋدان ونەرپازدارىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ بەيىمبەت ءمايليننىڭ «جالبىر», قانابەك بايسەيىتوۆ پەن قۋاندىق شاڭعىتباەۆتىڭ «بەۋ, قىزدار-اي!» كومەدياسىن قويدىق. كەيىنىرەك قىرعىز دراماتۋرگى بەكسۇلتان جاكيەۆتىڭ «اكە تاعدىرى» دراماسىن ساحناعا شىعارىپ, «حالىق تەاترى» اتاعىن الدىق.
شىركىن, ءشامشى! اۋليە عوي. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى ءوزىنىڭ تۋعان جەرىنە كەپ ەڭ سوڭعى «وتىرارداعى توي» دەگەن ءانىن تارتۋ ەتتى دە, كوپ ۇزاماي كوز جۇمدى. اقىن سابىرحان اسانوۆتىڭ قارالى ءسوزىن قايتالاپ ايتساق: 1992 جىلى «كوكتەمگە ءبىر كۇن قالعاندا» دۇنيەدەن وزدى. كەڭساي زيراتىنداعى جەرلەۋ راسىمىنە قاتىستىم. حالىقتىڭ ۇشى-قيىرى جوق. اقان سەرىنىڭ قۇلاگەردى جوقتاعانىنداي جوقتاپ سويلەدىم. سول جەردە روزا باعلانوۆا, عافۋ قايىربەكوۆ, بازارباي جۇمانيازوۆ, كۋرستاستارىم رىمعالي نۇرعاليەۆ پەن نۇري مۋفتيح مەنى قۇشاقتاپ, جۇباتتى. كەڭسايدا ءشامشى قالداياقوۆ پەن باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ زيراتى قاتار جاتىر.
...تۇياق اعام «سوڭعى كەزدە ءسال نارسەگە كوڭىلىم بوساپ, جىلايتىن بوپ ءجۇرمىن» دەدى دە كوزىنىڭ جاسىن ءسۇرتتى. ءبىز دە جابىرقاپ قالدىق. باعانادان بەرى بايانداعان كىسىلەرىنىڭ ءبىرى جوق قازىر. الدە ءوزىن سوراڭدا قالعان سوڭعى تۇياقتاي سەزىندى مە ەكەن؟ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەگەن ايتۋلى تۇلعانىڭ ءبارى تۇلپار ەدى-اۋ! تۇقاڭ شە؟ تۇلپاردىڭ تۇياعىنداي.
قانشاما سىر اقتارىلماي قالدى. اتاقتى پارتيزان-جازۋشى ءادي ءشارىپوۆتىڭ تۋعان قارىنداسى كۇلايحان ءشارىپوۆا ءبىزدىڭ ءشاۋىلدىردىڭ جىگىتى قالجان ماحاتوۆقا تۇرمىسقا شىعىپ, جامبىل اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ ديرەكتورى بولدى. تۇياق اعا كۇلايحان اپايمەن كورشى بوپ, ءادي اعاسىمەن قۇداسىنداي قۇشاقتاسىپ, ارالاسىپ ءجۇردى. ونىڭ ءوزى ءبىر حيكايا.
حالقى ءۇشىن قابىرعاسى قايىسقان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن 1964 جىلى ناۋرىز ايىندا ولكەلىك (جامبىل, شىمكەنت, قىزىلوردا) اقىندار ايتىسى ءوتتى. مادەنيەت باسقارماسىندا اعا ينسپەكتور بولىپ جۇرگەن جالىندى تۇياق جامبىلدىق جاقسىلىق ساتىبەكوۆ باستاعان جاس اقىنداردى ەرتىپ تۇركىستان, قىزىلقۇم ءوڭىرىن ارالاتىپ قايتتى. قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن جاقسىلىق باس بايگەنى يەمدەندى. مادەنيەت سالاسىنىڭ جىلىگىن شاعىپ, مايىن الاتىن مايتالماندىق ىسىنە ريزا بولدى-اۋ ءسىرا, جۇمابەك تاشەنوۆ سول جىلى جاس مامان تۇياققا شىمكەنت شاھارىنىڭ قاق ورتاسىنان ءۇش بولمەلى پاتەردىڭ كىلتىن تاپسىردى. ونىڭ ءوزى ءبىر حيكايا.
ون بەس جىلداي اۋداننىڭ ىشكى ساياساتى مەن يدەولوگياسىن باسقارعان ۋاقىتتا جانە اۋداندىق «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولعان كەزەڭدەردەگى حيكاياسى ءوز الدىنا. ەلباسىدان العىس حات الىپ, ەلدىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن قازاقستاننىڭ مادەنيەت قىزمەتكەرى.
تۇلپاردىڭ تۇياعىنداي ءدۇبىرلى عۇمىر كەشكەن اعامىزعا:
– عۇمىرلى بولىڭىز! – دەيمىز.
كوپەن امىربەك
