وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدە ەسىرتكىگە قارسى ۇلتتىق دەڭگەيدە شارالار قابىلدانۋدا. الايدا ج ۇلىن قۇرتقا اينالعان زاڭسىز ەسىرتكى كوزىن جويۋ ۇلكەن پروبلەما بولىپ تۇر.
بىراق سولاي ەكەن دەپ قول قۋسىرىپ وتىرۋعا بولمايدى. ويتكەنى ەسىرتكى زاتتارىن تاراتاتىن كريمينالدىق ورتانىڭ وكىلدەرىندە تىنىم جوق. ۇيىمداسقان توپتار ارام اقشا جولىندا ءتۇرلى قىلمىسقا بارادى. ولار ەسىرتكى زاتتارىن جاسىرىن تاراتادى. ۇستالعانى ۇستالادى, بىراق سوندا دا قويمايدى. سوندىقتان مۇنداي كەلەڭسىز جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جىل سايىن شۋ القابىندا «كوكنار» جەدەل الدىن الۋ شارالارى وتكىزىلەدى. ول ازدىق ەتسە, كەڭ كولەمدى ارنايى جەدەل شارالار دا جۇرگىزىلەدى. بۇل جەدەل شاراعا ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى قاتىسىپ, سونىمەن قاتار ىڭعايلى جاڭا كولىكتەر, تىكۇشاقتار ت.ب. زاماناۋي تەحنيكا تۇرلەرى پايدالانىلادى. وسىلايشا ۇكىمەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋلار مەن بىرلەسكەن ارەكەتتەر ناتيجەسىندە بۇگىندە شۋ القابىنداعى جاعدايدى قاداعالاۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. الايدا مۇنىمەن بار ماسەلە شەشىلدى دەۋگە كەلمەيدى. ويتكەنى جوعارىدا اتالعان كريمينالدىق ورتانىڭ وكىلدەرى قىلمىستىق كاسىپتەرىن جالعاستىرۋ ءۇشىن ەندى باسقا جول ىزدەۋدە. ونداي جولدى تاۋىپ تا جاتىر. بۇل قالاي دەيسىز عوي؟
بۇعان تاڭعالۋدىڭ ەش قاجەتى جوق ەكەنىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ وزدەرى دە ايتادى. قىلمىستىق توپتار زاڭسىز ەسىرتكى كاسىبىن جولعا قويۋ ءۇشىن بارلىق ايلا-امالداردى قولدانۋدا. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, شۋ القابىندا باقىلاۋدى كۇشەيتكەندە ولار ونى قويا تۇرىپ, ەلىمىزدىڭ وزگە دە وڭىرلەرىندە, ماسەلەن, قىزىلوردا وبلىسىندا ء«ۇندى قاراسوراسىن» ءوسىرۋدى قولعا العان. ەندى وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەر سالدارىنان ەلدەگى ناشاقورلار سانىنىڭ دا ازايا قويۋى ەكىتالاي. قانشاما ادام جازىلماس كەسەلگە ۇرىنۋدا. وزگەلەردىڭ تاعدىرىن تالكەك ەتۋ ارقىلى بايۋ نە بەرەدى؟ سوڭعى ەكى جىل ىشىندە عانا اتالعان وڭىردەن 216 قاراسورا القابى انىقتالعان. ونىڭ جالپى اۋماعى 32 گەكتارعا دەيىن سوزىلعان. ال سودان جينالاتىن زياندى ءونىمنىڭ, ياعني قاراسورانىڭ جالپى سالماعى 124 توننانى قۇراعان كورىنەدى. ال قىلمىستىق توپ دايىنداپ قويعان ماريحۋانانىڭ سالماعى 24 توننا بولعان. سوندا مۇنى ءبىر مارتە قولدانار بولسا, ول شامامەن 4 ميلليون 800 مىڭ دانا ءبىر رەتتىك دوزا بولادى ەكەن. ال ەندى ونى ەسىرتكى نارىعىنداعى باعامەن ەسەپتەر بولساق, 8,5 ميلليارد تەڭگە نەمەسە 27 ميلليون اقش دوللارىنا جەتىپ جىعىلادى.
دەمەك قايتكەن كۇندە دە بۇل ىندەتپەن كۇرەستى توقتاتپاۋ قاجەت. بۇل باعىتتا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ويلانارلىق جانە قىلمىستىق توپتار ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ الدىن الۋدا ءمان بەرەر جاعداياتتار بار. سونىڭ ءبىرى – ەسىرتكىنى ءوسىرۋدى قىلمىسكەرلەردىڭ كاسىبي دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرا باستاعانى. ءتىپتى الگى وسىمدىكتەردى كۇتىپ-باپتاۋعا تامشىلاتىپ سۋارۋ سەكىلدى جاڭا تەحنولوگيالاردى دا قولداناتىن كورىنەدى. ال بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل قىلمىستىق توپتاردىڭ ءىس-ارەكەتىنە اۋىل شارۋاشىلىعىن جەتىك بىلەتىن مامانداردىڭ نەمەسە وسى سالانى جەتىك مەڭگەرگەن جەر وڭدەۋشىلەردىڭ قاتىسى بارلىعىن بىلدىرمەي مە؟ مۇنى ساراپشىلار دا جاسىرمايدى. قىلمىستىق توپتاردىڭ وسىنداي كەلەڭسىز, ياعني ماريحۋانانى جاسىرىن ءوسىرۋ ءىس-ارەكەتتەرى اقتوبە, جامبىل, قاراعاندى جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا بايقالعان.
ارينە بۇكىل الەم بولىپ ەسىرتكى تاۋقىمەتىن جەڭە الماي جاتقاندا ءبىر ەلدىڭ دارمەنى كەلمەس دەيتىندەر دە تابىلار. بىراق بۇل ماسەلەگە مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بارىنشا كۇش سالسا, كەسەلدى ءبىرجولاتا جويىپ جىبەرمەسەك تە, كوپتەگەن قاۋىپتىڭ الدىن الۋعا بولاتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان دا ەندى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «زاڭنىڭ شەكسىز ۇستەمدىگىن بەلگىلەۋگە جانە زاندى ورىندايتىن ازاماتتاردى قىلمىستان قورعاۋعا ءتيىسپىز. بۇعان كەرىسىنشە, بيلىك پەن زاڭنىڭ بار كۇشىن زاڭسىز جولمەن, شالقىپ ءومىر سۇرەتىندەرگە قارسى قولدانۋ كەرەك» دەگەن ءسوزى ۇنەمى ەستە بولسا ەكەن دەيمىز.
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
