اگەنتتىك مونەتارلىق سالاداعى جانە ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعداي سوڭعى ايلاردا جاقسارا تۇسكەندىگىن راستايدى. بۇل ەلىمىزدىڭ ورتالىق بانكى جۇرگىزىپ وتىرعان مونەتارلىق ساياساتتىڭ بىرتە-بىرتە نىعايۋىن جانە مۇناي ءوندىرۋ سالاسىنداعى باعا جاعدايىنىڭ قالىپتى ەكەندىگىن كورسەتەدى.
اراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بيىلعى جىلى ۇلتتىق قورعا تۇسەتىن سالىق كولەمى مۇناي ءوندىرىسىنىڭ ۇلعايۋىمەن جانە رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنە ترانسفەرتتەردىڭ تومەندەۋىمەن بايلانىستى بولماق.
«Fitch» باعالاۋى بويىنشا «تۇراقتىلىق» بولجامىندا جاعىمدى جاعدايلار مەن توسىن قاتەرلەر دە قاراستىرىلعان.
قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ۇلتتىق قورعا تۇسكەن قارجى كولەمى 466,97 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. كورسەتكىش وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا (592,3 ملرد تەڭگە) 21,2% تومەن. وتكەن جىلعى تۇسىمدەرگە پايدالى قازبالاردان تۇسەتىن سالىق كولەمى ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەن.
قاۋىمداستىق مالىمەتتەرىنە سايكەس, تۇراقتىلىق جاعدايلارى قاشاعان كەن ورنىنداعى وندىرىسپەن بايلانىستى. مۇناي ءوندىرىسى ارتسا, مۇناي سەكتورىنان تۇسەتىن سالىقتار دا ۇلعايماق. مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر ۇيىمى 2018 جىلى قاشاعانداعى مۇناي ءوندىرۋ كولەمى ۇلعايىپ, تاۋلىگىنە 0,27 ميلليون باررەلگە, ال ەلىمىزدىڭ مۇنايلى ايماقتارىنداعى ءوندىرۋ كولەمى تاۋلىگىنە 1,82 ميلليون باررەلگە جەتەدى دەگەن بولجامىن ۇسىنىپ وتىر. ءتيىستى مينيسترلىك دەرەكتەرىنە وراي, بيىلعى جىلى ەلىمىزدە 7,6 ملن توننا گاز كوندەنساتى مەن مۇناي وندىرىلگەن. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايىمەن سالىستىرعاندا 7,0% جوعارى. وسىعان سايكەس مۇناي مەن گاز كوندەنساتىنىڭ ەكسپورتى 6,02 ملن توننانى قۇراپ, 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 6,7%-دى قۇرادى.
وتكەن جىلى رەسپۋبليكا بيۋدجەتى سالىق مولشەرىنىڭ كوپتەپ تۇسۋىنە – 2,07 تريلليون تەڭگە (توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا), ال ينۆەستيتسيالىق تابىس 1,61 تريلليون تەڭگە كولەمىندە بولعاندىعىنا قاراماستان, ۇلتتىق قورعا تاۋەلدى بولعانى بەلگىلى, ونىڭ سالدارىنان قور 758,15 ميلليارد تەڭگەگە ازايعان بولاتىن. قوردان پايدالانىلعان قارجىنىڭ جالپى سوماسى – 4,42 ترلن تەڭگە.
الداعى كەزەڭدە ەل ۇكىمەتى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ۇلتتىق قوردان بەرىلەتىن ترانسفەرتتەرگە تاۋەلدىلىگىن ازايتۋدى كوزدەپ وتىر. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىنان 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى» زاڭعا سايكەس 2020 جىلدان باستاپ رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنە كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت 2 ترلن تەڭگە كولەمىندە تىركەلەتىن بولادى. جاڭا ەرەجەگە ءوتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق قوردان رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنە ترانسفەرتتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمى كەزەڭ-كەزەڭمەن تومەندەتىلەدى. 2018 جىلى كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت – 2,6 ترلن, 2019 جىلى – 2,3 ترلن, 2020 جانە ودان ارعى جىلداردا 2 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
