بۇل تۋرالى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ V قۇرىلتايىندا «باعدارلامانى كوبەيتىپ, ونى كوشىپ كەلگەن اعايىندارعا دا بەيىمدەۋىمىز قاجەت. سول جاقتاردا بەيىمدەۋ ورتالىقتارى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزسە, ماماندىعى جوقتارىن ماماندىققا باۋليتىن بولسا, جۇمىسسىزداردى جۇمىسقا ورنالاستىراتىن بولسا, سول كەزدە كەلۋشىلەر تۇراقتالىپ قالاتىن بولادى. كەلگەن اعايىنداردى قونىستاندىراتىن ۇيلەر سالىپ, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم جاساۋ كەرەك. ونى باعدارلاما تۇرىندە قولعا العانىمىز ءجون. قاجەتتى ماماندىق الۋىنا جاردەم بەرۋ, جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن جول كارتاسىن جاساۋ قاجەت. وسىنىڭ بارلىعى ۇلتىمىزدىڭ, ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن اتقارىلاتىن ماڭىزدى شارالار بولماق», دەگەن بولاتىن.
الايدا سول ارمانشىل ويىمىزدى «سەرپىنگە» قاتىستى سەزىكتى تسيفرلار سۋ سەپكەندەي باسىپ تاستاۋدا. ولاي دەيتىنىمىز, بيىل پاۆلودار وبلىسىنىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, «سەرپىن» باعدارلاماسى بويىنشا ءبىلىم العان جاستاردىڭ 47-ءسى نەمەسە 70 پايىزى ءوز وڭىرلەرىنە كەتىپ قالعان. بۇل تۋرالى الەۋمەتتىك-مادەني ماسەلەلەر جونىندەگى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ تۇراقتى كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ساۋلە الەكپاروۆا ايتقان. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستاعى جەتى كوللەدجدە بەس وڭتۇستىك ايماقتان 474 ستۋدەنت ءبىلىم الادى. ستۋدەنتتەر تەگىن باسپانا, شاكىرتاقى, قىسقى كيىم جانە جازعى, قىسقى دەمالىس كەزىندە ۇيگە بارۋ ءۇشىن جولاقىسىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. تۇلەكتەردىڭ العاشقى لەگىمەن 2017 جىلى 67 ادام وقۋ ورنىن اياقتاعان. بۇگىنگى تاڭدا 40 ادام نەمەسە 59,7 پايىزى جۇمىس ىستەۋدە, ۇشەۋى جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الۋدا, بىرەۋى وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋدە, توعىزى دەكرەتتىك دەمالىستا جانە 14-ءى ەڭبەكپەن قامتىلماعان. ناتيجەسىندە تۇلەكتەردىڭ ىشىنەن 14-ءى عانا نەمەسە 21 پايىزى پاۆلودار وبلىسىندا قالعان. ولاردىڭ ىشىندە 11 ادام جۇمىسقا ورنالاسسا, ۇشەۋى جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الۋدى جالعاستىرۋدا. بەسەۋى استانا, الماتى, اقتوبە قالالارىندا جۇمىس ىستەيدى جانە بىرەۋى اسكەر قاتارىنا جىبەرىلگەن, دەيدى ول. ساۋلە الەكپاروۆانىڭ ايتۋىنشا, جاستاردىڭ ءوز وڭىرلەرىنە كەتۋىنىڭ باستى سەبەبى – باسپانانىڭ جوقتىعى.
ەندى «سەرپىن» ۇلتتىق جوبالار باسقارماسىنىڭ بىلتىرعى مالىمەتىنە قاراساق, قازىر باعدارلاما اياسىندا 10 289 ستۋدەنت 22 جوعارى وقۋ ورنى مەن 53 تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا 28 ماماندىق بويىنشا ءبىلىم الۋدا. «سەرپىن» الەۋمەتتىك جوباسى بويىنشا 2017 جىلعى تۇلەكتەر سانى – 1070 ادام. ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسقانى, جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسەتىنى, اسكەرگە باراتىنى جايلى ناقتى اقپارات كەلەسى وقۋ جىلىنىڭ باسىندا بەلگىلى بولماق.
باسقا دا دەرەك كوزدەرى 2016-2017 وقۋ جىلىندا «سەرپىن» الەۋمەتتىك جوباسى بويىنشا وقۋ بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ ەڭ كوبى باتىس جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا ءبىلىم الىپ شىققاندىعىن ايتادى. بقو-دا تۇلەكتەر سانى 205 ادام بولسا, شقو-دا وقۋ بىتىرگەندەر سانى – 198. ال استانا قالاسى بويىنشا جالپى تۇلەك سانى نەبارى 93 ادام. سولتۇستىك ايماققا جاتاتىن ەلوردامىز ءۇشىن بۇل كورسەتكىشتىڭ باسەڭدىگىن كىمنەن كورەمىز؟
«جالپى, بارلىعىمىز بىلەتىندەي بىلتىر 1070 ستۋدەنت «سەرپىن» تۇلەگى بولسا, ونىڭ 666-سى جۇمىسقا ورنالاستى. 89-ى جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇستى, 86-سى اسكەر قاتارىنا الىنىپ, ءارتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى 202 بالا كەرى قايتتى. وعان باستى سەبەپ ءاۋ باستاعى قاعاز جۇمىسىندا تياناقتىلىقتىڭ بولماۋى, ناتيجەسىندە سەرپىندىكتەردىڭ باسپانا جايى شەشىلمەگەن بولىپ شىقتى. بىراق سول 202 بالانىڭ ارعى جاعدايىن ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆتىڭ باستاماسىمەن كوشى-قون باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ ۇستىندەمىز. ال, ولاردىڭ كەلەسى توبىن, ياعني جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمىن جالعاستىرعىسى كەلەتىندەرىن «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسىنا قوسۋعا كىرىستىك. ونىمەن قوسا, بيىلدان باستاپ «سەرپىن» باعدارلاماسىن بوللون پروتسەسىنە اۋىستىرىپ جاتىرمىز», دەيدى «سەرپىن» ۇلتتىق جوبالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى كۇلزيا قادىرقىزى.
بۇل ماسەلەگە ءۇن قاتقان قوعام بەلسەندىسى مۇرات ابەنوۆ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا «قازىرگى تاڭدا جوباعا 17 مىڭعا جۋىق جاستار قاتىسۋدا. بيىل 2 مىڭعا جۋىق سەرپىندىكتەر وقۋدى ءتامامدايدى. ماماندىق الىپ شىققان قىز-جىگىتتەردىڭ ماسەلەسىن بۇگىننەن باستاپ شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋ قاجەت. قازىرگى كەزدە جوبا اياسىندا جاستاردى ءبىلىم الۋعا بارعان ايماقتاردا جۇمىس ورنىمەن قامتىپ, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ سەكىلدى تاقىرىپتار اشىق قالۋدا. مۇنى تەز ارادا شەشپەسە بولمايدى», دەيدى.
ماسەلە شىنىمەن دە شيەلەنىسىپ كەتكەن. بۇل جايتقا قاي تاراپتىڭ بولسىن كوڭىلى كونشىمەيتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ايتالىق, «سەرپىن» باعدارلاماسىمەن كوللەدجگە وقۋعا ءتۇسىپ, بىلتىر ءتامامداپ شىققان جاسۇلان بولاتبەك ۇلى ەسىمدى تۇلەكتىڭ ايتۋىنشا, «سەرپىن» جوباسىمەن اۋىلدارىنا قايتقان جاستاردىڭ سانى سول وڭىردە قالىپ قويعان جاستاردىڭ سانىنان كوپ. وعان ءبىر عانا جاسۇلان ءتۇسىپوۆتىڭ توبىنداعى 25 بالانىڭ 18-ءى قازىرگى ۋاقىتتا شىمكەنتكە قايتىپ كەتىپ, اۋىلدارىندا جۇرگەندىكتەرىنىڭ ءوزى دالەل.
وسى كۇندەرى «سەرپىن» باعدارلاماسىنا نە بولعانىن جۇرگەنىن تۇسىنە الماي قالدىق. باسشىلىقتارى اۋىسىپ كەتكەنگە ۇقسايدى. Əلدە قىزىعى باسىلدى ما؟ ديپلومىن الىپ, جۇمىسقا كىرىسكەلى وتىرعان دايىن جاستارعا يە بولا الماي جۇرگەندەرى قالاي؟ ءبىز, ءتىپتى سەرپىندىك جاستاردىڭ شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «سەرپىن ىسكەرلەرى» قوعامدىق بىرلەستىگىن قۇردىق. الايدا كۇلزيا توباتاەۆا ءوز قۇرىلتايشىلارىن جيناپ, بىرلەستىكتىڭ ءارى قارايعى جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرگەندەي بولدى. ونىڭ بەر جاعىندا قانشاما قاراجات شىعىنداعان www.bolashak-serpin.kz سايتى قازىر جۇمىس ىستەمەي تۇر. اقپارات اشىقتىعى مۇلدەم جوق», دەيدى ول.
ارينە, بارلىعىمىز اتالعان باعدارلامانىڭ بولاشاعىنىڭ باياندى بولعانىن قالايمىز. سەبەبى 2009 جىلعى ساناق بويىنشا پەتروپاۆلدا ەتنوستىق قازاقتاردىڭ ۇلەسى 28 پايىزعا تولماعان, ليساكوۆ قالاسىندا – 25, وسكەمەندە 40 پايىز. بۇل كورسەتكىشتەرگە توقسانىنشى جىلدارى كوز جۇمىپ قاراۋعا بولار ەدى, الايدا تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت وتسە دە قاراكوزدەر سانى قيىر ايماقتاردا ءالى دە ازشىلىق تانىتۋدا. «سەرپىن» وسى سيرەكتىكتىڭ ورنىن تولتىرۋى كەرەك.
ماسەلەگە تەرەڭدەي بەرۋگە بولادى. شىن مانىندە بۇگىنگى ستۋدەنت ەرتەڭگى تۇلعا ەكەنىن ەستەن شىعارماعانىمىز ءجون. ولاردىڭ تالاپتارىنا تايانىش, قولداۋ كەرەك. ەرتەڭگى ەكپىندى قادامدارىن ەسەپ ءۇشىن تسيفرمەن بۇركەمەلەي بەرسەك, باعدارلامامىز «باقساق, باقا ەكەننىڭ» كەرى بولىپ شىقپاسىنا كىم كەپىل؟ ايتالىق, سوناۋ ارالدىڭ قۇمىنان قوستانايدىڭ قوڭىر بەلدەۋىنە كوشىپ كەلگەن ستۋدەنتتى ءبىر مەزگىل عانا تاماقتاندىرىپ, باسپاناسىن جاتاقحانانىڭ جەرتولەسىنەن بەرىپ, قيىرداعى اۋىلدىڭ 30-40 مىڭدىق جالاقىسىنا جۇمىس ىستەتۋ قانشالىقتى ادىلەتتى؟ ودان بولەك «سەرپىندەگى» ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن سىنعا الىپ جاتقان ەشكىم جوق. ماسەلەن, تەحنيكا سالاسىنان ساباق بەرەتىن مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن تارازىلاپ جاتىرمىز با؟ سول سياقتى قوردالى جايتتاردى قوزعاي بەرسەك ءبىر شەتىنە شىعۋ قيىن. جوعارىدا پىكىرىن بىلدىرگەن ج.جاقىپوۆتىڭ الداعى جوسپارىنىڭ ءبىرى دە وسى ماسەلەلەردى توڭىرەكتەيدى. ول الداعى ۋاقىتتا «بولاشاق سەرپىن» اتتى قوعامدىق قور قۇرۋدى ماقسات تۇتاتىنىن ايتادى. اتالعان قور ارقىلى جاسۇلان رەسپۋبليكانىڭ بارلىق جوعارى وقۋ ورىنىنداعى «سەرپىنگە» قاتىستى مالىمەتتەرگە قول جەتكىزىپ, قاي ستۋدەنتكە قانشا قاراجات ءبولىنىپ, مەملەكەت قارجىسىنىڭ قانشاسى يگەرىلگەندىگىنە سەرپىندىك رەتىندە كوز جەتكىزۋدى ويلاستىرۋدا. وعان سەبەپ قازىرگى «سەرپىن» باعدارلاماسىمەن وقىپ جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنىڭ سىن كوتەرمەيتىندىگى. بايىپتى باعدارلامانىڭ باستاپقىداعى ۋادەلەرىنىڭ بۇزىلا باستاۋىنىڭ ءوزى كورەر كوزگە ۇيات ءارى زاڭسىزدىق بولىپ ەسەپتەلەدى. جانە بوتەن ايماقتان ءبىلىم الۋعا كەلگەن بوگدە ستۋدەنتتى ۇستازداردىڭ تاراپىنان جەرگىلىكتى ستۋدەنتتەردەن ءبولىپ قاراۋ, ءتىپتى كەمسىتۋشىلىك تە بايقالاتىنى جاسىرىن ەمەس. «ال, سەرپىندىكتەردى ءوزىنىڭ ىشىندە كوشباسشى توپقا, بەلسەندىلىگى تومەن توپقا جىكتەپ, الالاۋ ارقىلى الدىڭعى توپتىڭ ءبىرىنشى جۇمىسقا ورنالاسۋى دا تەڭسىزدىكتى تۋدىرىپ جاتقانى ايتپاسا دا بەلگىلى», دەيدى ج.بولاتبەك ۇلى. سول سەبەپتى ولار بولاشاق قور ارقىلى «سەرپىن» باعدارلاماسىمەن وقۋ ءبىتىرىپ بوس جۇرگەن, «سەرپىن» باعدارلاماسىمەن وقۋعا تۇسكەلى جۇرگەن تالاپكەرگە باعىت-باعدار سىلتەۋدى كوزدەسە كەرەك. سونىمەن قاتار «بولاشاق سەرپىن» قورى قابىلداۋشى ايماقپەن زاڭدى قارىم-قاتىناس جاساپ, «سەرپىننىڭ» نەگىزگى شتابىنا كومەكشى تەتىك بولۋدى ماقسات تۇتاتىنى بايقالادى. بىراق وزدەرى باسىندا قۇرعان «سەرپىن ىسكەرلەرىن», قازىرگى «بولاشاق سەرپىندى» قولداۋشىلار ازىرگە جوق. بۇل جاعدايعا «بالا سوققان كەزدىكتىڭ باسى جارىق» دەپ قاراۋعا بولا ما؟ «جاس كەلسە – ىسكە» دەگەن ءسوز بار ەمەس پە ەدى؟ ولاردىڭ باستاپقى جۇمىستارىنا قاراساق تا قاداۋ-قاداۋ ويلارىنىڭ ۇشقىنى بايقالادى.
«ماسەلە وتە كوپ. ءبىز جاساعان ساراپتاماعا سۇيەنسەك, «سەرپىنگە» كەلگەن ستۋدەنتتەردىڭ 70 پايىزى ماماندىقتارىن اتا-اناسىنىڭ نۇسقاۋىمەن ەرىكسىز تاڭداعان. مىسالى ديزاينعا, شاش قيۋعا يكەمى بار جىگىتتەر قۇرىلىس سالاسىندا ءجۇرۋى قانشالىقتى ومىرشەڭ؟ ولارعا ءبىزدىڭ بىرلەستىك ءوز جۇمىسىن اتقارىپ تۇرعان ۋاقىتتا باعىت بەرىپ تۇردى», دەيدى ج.جاقىپوۆ.
قىسقاسىن ايتقاندا, ءتورت جىلدان بەرگى «سەرپىن» جوباسى جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ جاي-جاپسارى وسىنداي. الداعى ۋاقىتتا جوبا جۇيەسىنە قان جۇگىرتپەسە, گرانت ءبولىپ وتىرعان وقۋ ورىندارىمەن, جۇمىس پەن ءۇي ماسەلەسىنە تۇبەگەيلى جاۋاپتى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن, جەرگىلىكتى جاستار ساياساتى جانە ءبىلىم باسقارمالارىمەن اشىق بايلانىس ورناماسا, اعىمداعى جىلى وسى باعدارلامامەن تۇلەپ ۇشقالى وتىرعان ەكى مىڭعا جۋىق ستۋدەنتتىڭ ەرتەڭگى كۇنى ب ۇلىڭعىرلانعان ۇستىنە ب ۇلىڭعىرلانا بەرمەك.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»
