ارمان المەنبەت, جاس جازۋشى:
جانبولات بايمۇرىنوۆتىڭ اڭگىمەسى تالعامپاز وقىرماندارعا ارنالعان, ءتىلى دە, قۇرىلىمى دا اۋىر, ءارتۇرلى ەكسپەريمەنتتىك قادامدارعا بارعان شىعارما بولسا, قانات تىلەۋحاننىڭ اڭگىمەسى جالپى وقىرمانعا ارنالعان, ناتۋراليستىك سيپاتتارى بار, رەاليستىك تۋىندى. «قاراشا» اڭگىمەسىنىڭ وقىعان كەزدە بىردەن الىپ كەتەتىن وزىندىك تارتىمدىلىعى بار. توقسانىنشى جىلدارداعى قازاق قوعامىن كورگەن ادام بىردەن تاني كەتەتىن سۋرەتتەۋ بار. سوڭىندا ءبىر جەڭىس بولا ما دەپ كۇتىپ وتىرىپ, ۇزاق تا بولسا, سوڭىنا دەيىن وقىپ, ەشقانداي جەڭىس بولماعانىن كوردىك. باس كەيىپكەر ليريكالىق كەيىپكەردىڭ ءوزى, يا اعاسى ەربول دەپ الاتىن بولساق, ونىڭ دا, دوسى قايىربەكتىڭ دە وبرازدارى جاقسى اشىلعان. قايىربەكتى كەيىپكەر رەتىندە دە ءساتتى پايدالانعان. باسىندا كۇرەسەتىن جەرىن ايتىپ, سوڭىندا دوسىنىڭ ۇيىندە جينالعاندا دا قايىربەك شىعادى.
باس كەيىپكەر اعاسىن ۇرىپ جاتسا دا, ارالاسپايدى, ونىڭ الدىندا وتباسىنداعى جاعدايدى دا سىرتتاي تاماشالاۋشى. اڭگىمەدەگى وقيعانىڭ ءبارى كەيىپكەردىڭ اينالاسىندا جۇرەدى. باس كەيىپكەر – ەشتەڭەگە ىقپال ەتە المايتىن, شاراسىز ادام.
سودان كەيىن قانات تىلەۋحاننىڭ تىلىندە ادەبي نورمالارعا سايكەس كەلمەيتىن تىركەستەر كوپ. ء«وزىن-ءوزى ولتىرگىسى كەلدى» دەيدى ءبىر جەرىندە. نەگىزى «وزىنە قول سالعىسى كەلدى» دەپ جازۋ كەرەك ەدى. بۇل كالكا. وسىنداي ولقىلىقتار اڭگىمە ىشىندە ءجيى ۇشىراسادى. سودان كەيىن تاقىرىپتى «قاراشا» دەپ قويىپتى. بۇل سۋىق ءومىر دەپ ايتۋعا بولادى. بىراق وعان ىڭعاي تىنىتىپ, ءوزى دە ەشتەڭە ايتپايدى. اياۋشىلىعى بار. ول تۇسىنىكتى. بىراق ودان باسقا قامىرىقتى سەزىمدى كەلتىرەتىن كوڭىل كۇي جوق. سونى ىزدەپ تاپپاعانداي بولدىم. كەيىپكەردىڭ ءوسۋى دە بولمادى. بالكىم, سول بۋىن سۇلەسوق, ەشتەڭەگە ىقپال ەتە المايتىن, ءبارىن ىشتەي قابىلداپ, شاراسىز قالاتىن بۋىن شىعار.
امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى, ادەبيەت سىنشىسى:
– قانات تىلەۋحاننىڭ كەيىپكەرلەرى ءبىر اڭگىمەدەن ەكىنشىسىنە كوشىپ جۇرەدى. ەگەر بىرنەشە اڭگىمەسىن وقىساڭىز, بايقار ەدىڭىز. وعان قاراشتىڭ بەينەسىنەن ارىلۋ كەرەك. جاڭا تاقىرىپقا قاجەت. ونىڭ جازۋىندا كەمشىلىكتەر بار, شەبەرلىك ۋاقىتپەن, ماشىقپەن كەلەتىن نارسە. بولاشاقتاعى قازاق جازۋشىلارىنىڭ بەل ورتاسىندا قانات تىلەۋحان بولادى دەپ ويلايمىن.
قاجىعالي مۇقامبەتقالي, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى, جازۋشى:
– ەكى اڭگىمەنى دە قينالىپ وقىدىم. جانبولات بايمۇرىنوۆتىڭ «قۇبىلىسىن» وقي المادىم. ارتىنان نەگە وقي المادىم دەپ ويلاندىم. اڭگىمەنى جاساي الماعان. ونىڭ تۋماعانى ءوز الدىنا. تۋماعان اڭگىمەنىڭ ءوزىن تەحنيكامەن جاساۋعا بولادى. ونىڭ ۇستىنە تاقىرىبىنىڭ ءوزى قاراپايىم ەمەس, ادام سەنەر-سەنبەس دۇنيە. مۇنداي تاقىرىپقا بارعاننان كەيىن وقىرماننىڭ كوزىن ەرىكسىز جەتكىزەتىندەي, سەندىرەتىندەي جازۋ كەرەك. ال ولاي بولماعاننان كەيىن, كوڭىلدە كوپ كۇمان قالادى. اڭگىمەسى ادامتەكتەس ەكى قۇبىجىقتىڭ نارەستەنى وبەكتەپ تۇرعان جەرىنەن باستالىپ, ارتىنان تاستاپ كەتە مە, نە ىستەيتىندەرى تۇسىنىكسىز. وسىنىڭ وقيعاعا نە قاتىسى بار دەپ وتىرساڭ, اڭگىمەنىڭ سوڭىندا كورىپكەل ايەل كەلىنشەكتى بوساندىرىپ, سونى اسىراپ العان با دەپ ويلايسىڭ. ول قالاي ءتىرى قالدى؟ ونىڭ ءولى, يا ءتىرى تۋعانىنىڭ ءوزى بەلگىسىز. بۇل جەردە سيۋجەتتىك لينيا دۇرىس قالىپقا كەلمەگەن. وقيعا بۇلدىر. باسىنان اياعىنا دەيىن وقىرمان سەنەتىن وقيعا جوق. سوندىقتان مۇنى ءوز دەڭگەيىندە جازىلعان اڭگىمە دەپ ايتا المايمىن.
ەڭ ءبىرىنشى ايتاتى نارسە – قانات تىلەۋحان جازۋشى جىگىت. بىراق كوپ جاس قالامگەرلەر سياقتى قالامى قاتايماعان. الدە ءبىز جاستارعا قاتالمىز با؟! ءبىز سىلاپ-سيپاعانمەنەن, ادەبيەت كەشىرمەيدى. جازۋلارىندا ۇلكەن وسالدىق بار. ەڭ الدىمەن ءسوز قولدانۋدى بىلمەيدى. ءبىر ءسوزدىڭ ۇستىنە ءبىر ءسوزدى قوسىپ, بوياۋدى قالىڭداتا بەرەدى. ودان كارتينا ايقىن بولمايدى, كەرىسىنشە الاباجاق بوپ شىعادى. باسقاسىن بىلاي قويىپ, العاشقى سويلەمدەرىنەن-اق سۇرىنەدى. ەكى اڭگىمە دە سولاي. قاناتتىڭ اڭگىمەسىنىڭ باسىن وقۋ قيىن. تىنىس بەلگىلەرى, ديالوگتار, جاڭا ويلار ءبىرىنىڭ ارتىنا ءبىرى تىركەسىپ كەتە بەرگەن.
اڭگىمەدە ءومىردىڭ كورىنىسىن دەتالدار ارقىلى تاپ باسقان جەرلەرى بار. ءالى دە قىرناپ-جونىپ, قايتا جازۋدى تالاپ ەتەتىن شىعارما.
ءتۇيىن: ءاربىر جاس قالامگەر وقىرمان مەن ۋاقىتتىڭ سىنى بار ەكەنىن ەستەن شىعارماۋى قاجەت. جيىندا ەكى جازۋشىنىڭ اڭگىمەلەرى قىزۋ تالقىلاندى. كلۋب وتىرىسىنىڭ تولىق ءماتىنى مەن بەينەتاسپاسىن «ادەبيەت پورتالىنان» وقىپ, كورە الاسىزدار.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
