13 ءساۋىر، 2018

شەشىم مەن كەسىم

249 رەتكورسەتىلدى

ورىس كوركەم ويىنا تەرەڭدەپ دەندەۋ ەشكىمگە وڭاي سوعىپ كورگەن ەمەس. قوڭسىلاس قونعان كوپ جۇرتتار اراسىنان جان جۇرەگىمەن جاقىنداپ، ۇلتتىق تىلەگىن وعان جالعاستىرا بىلگەن حالىق دۇنيەدە ەكەۋ بولسا سونىڭ ءبىرى قازاق. «تاتيانانىڭ قىرداعى ءانى» ارقىلى سەزىم دۇنيەسىنىڭ وزگەشە قۇبىلىسىمەن اۋەلى جيدەبايدا تابىسىپ اپ، سونان كۇللى دالانى شارلاي جونەلۋىنىڭ ءوزى تەگىن ەمەس. ساھارانىڭ ۇلان اسىر توسىندەگى كوشپەندى ەل كوكەيىنە نىق ورنىعۋ ءۇردىسىنىڭ كامىل دۇرىستىعىن ءومىر الدەقاشان دالەلدەدى.

تاڭداۋدىڭ پۋشكينگە بىردەن ءتۇسۋىنىڭ كورەگەندىككە قوسا ونەگەلىك سيپاتى دا وزگەشەلەۋ. ال «قاراڭعى تۇندە تاۋ قالعىپ» قوزعالىسىنىڭ ءتىرى بەينەسىمەن تىلدەسىپ ۇلگەرتىپ، بۇكىل الەم ۇندەستىگىنە ءۇن قوسۋ ايدىنىن يەلەنۋ مەرەيى الدا ۇستەمدىك قۇرىپ كەلە جاتتى. ۇلتتىق تانىم ەرەكشەلىگىن وقىعان ازاماتتارىمىز كىشىپەيىل جاراتىلىسىمەن تاپ باسىپ تانىپ قانا قويماي، قابىلداۋ اۋقىمىنىڭ كەڭدىگىنەن ءۇمىتىن ۇزبەستەن اعارتۋشىلىق قىزمەتتى العاۋسىز اتقارعان ەدى. دەي تۇرعانمەن ورىس قاۋىمى تاراپىنان ىزدەنىستىڭ وسى قادامى ەلەنە قويمايتىن سەبەبىنە كىم ءۇڭىلىپ كورىپتى. ەكى عاسىر بويىنا ءوز اتىمەن اتالماۋدىڭ زيانىن زەرتتەپ، قانشالىقتى زەردەلەي الدىق دەگەن سۇراققا جاۋابىمىز ماردىمسىز با دەپ قورقامىز. قازاقتى ءبىلىمدى ەل ەسەبىندە ەلەستەتۋ جاعىنا موينى جار بەرمەيتىن بۇرىنعى مەتروپوليانىڭ تاكاپپار استامشىلىعى الدىندا كەمباعال سەزىنۋدەن ءالى تولىق ارىلىپ بولماعان سياقتىمىز. جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باستاپقى كەزىنە دەيىن بۇراتانا سانالىپ كەلگەن ەلدىڭ ەداۋىر بولىگى «قارا ورىسقا» اينالىپ، قاعىنان جەرىنگەن قۇلاننىڭ كەرىنە ۇرىنۋ قاۋپى دە جوق ەمەستەي. قانشىلدىعى تۇتانۋعا شاق قاپ تۇراتىن پەرزەنتتەرىمىز تەرريتوريالىق تۇتاستىققا قارسى كوز الارتىپ، قاساقى سوزدەرگە قانشا ورە تۇرەگەلسە دە، ءوز ۋاجدەرىمەن ساناساتىنداي ءتيىمدى تەتىكتى ءالى تابا الماي وتىرعانى تۇتاس ۇلت بولىپ الاڭدايتىن قۇبىلىس ەمەس پە. «كازاحسكايا پراۆدا» گازەتى جارىق كورە باستاعاننان بىلاي وكتەمسي سويلەيتىن جارىلقاۋشىلىق سارىن ساپ تيىلماسا دا، ەكى شوقىپ، ءبىر قارايتىن احۋال ورناعانى ەسىمىزدە. ورىس تىلىندە شىعاتىن باسىلىمنىڭ كەيبىرى ويىنا كەلگەنىن ىرىكپەي وشاڭداعان قالپى ورتاعا جايىپ سالىپ، بۇل سابازدار ەندى نە دەيدى ەكەن دەگەندەي جايىمەن سىناپ قاراپ وتىراتىن ادەتىن ۇمىتا قوياتىنداي ۋاقىت وتە قويعان جوق. ء«ۇي سىرتىندا كىسى بار» دەگەندى قازاق اتامىز تەگىننەن-تەگىن ەسكەرتپەگەن. قازاق جۇرتىنىڭ القالى جيىندارىندا ۇيابۇزار اڭگىمەنىڭ شەتى قىلتيىپ شىقسا ءبىتتى، قىبى قانا ءىلىپ الا جونەلەتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى.

ەل ىرگەسىن نىعايتىپ، قاتارىن ۇلعايتا بەكىتۋدىڭ شارالارىنا ءبىر كىسىدەي ءۇن قوسۋ قازاق بالاسىنىڭ جالپى پارىزى. ەسەسىنە اۋىزدى قۋ شوپپەن ءسۇرتۋدىڭ يتجاندى داعدىسىنىڭ اسقىنعان نوبايى الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى اتويلاپ كورىنگەن كەزدە ءوزىن-ءوزى ۇستاۋ مادەنيەتىنىڭ وسىنشالىق تومەندەگەنىنە سەنەر-سەنبەسىڭدى بىلمەي داعداراتىنىڭ راس. ۇلت بولىپ ۇيىسۋ ۇدەرىسىنە بەينە ءبىر ادامنىڭ عانا كەسىرى تيەتىندەي، قايداعى جوقتى اڭساپ، الدەكىمدى ءپىر تۇتۋ ولەرمەندىگىنىڭ تۇپكى سىرىندا ايلاكەر اقىلدان گورى الدانعىش اڭقاۋلىق باسىم ءتۇسىپ جاتاتىنداي. الىپقاشپا سوزدەرگە ءۇيىر مىنەز ادىلەتكە جۇگىنۋدىڭ ورنىنا ەكى كۇيدىرمەككە بەيىم تۇراتىنىنا كوز جەتكىزگەلى قاشان. مۇنىڭ ءوزى ۇلتىمىزدىڭ بالاڭدىق اۋرۋدان ارىلا قويماعانىنىڭ اپ-انىق بەلگىسى. 

سولتۇستىك كورشىمىزدىڭ رۋحاني ءبىتىمى تۇتاس­تاي العاندا ەۋرازيالىق قۇرلىققا بارابار قۇبىلىس; ادەبيەتى مەن ونەرى ۇشى قيىرى جوق سىڭسىعان ورمان، وتكەل بەرمەس وراسان تەڭىز. سونىڭ ۇلىلارىنىڭ قاتارىن ويشا ءتىزىپ، كەسكىن-كەلبەتتەرىن شولىپ قاراعان كەزدە ءجۇز ەلۋ جىل بۇرىندار شاماسىندا بۇلار دا ءبىزدىڭ كەبىمىزگە ۇقساس جاعدايدىن باستارىنان وتكەرگەن ەكەن. «جازۋشى كۇندەلىگى» توپتاماسىندا دوستوەۆسكي ورىس ادەبيەتىن ەۋروپاعا اۋدارتىپ، تانىستىرۋ بارىسىندا تۋرگەنوۆتىڭ «رۋدين» رومانىن، وستروۆسكيدىڭ پەسالارىن اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەسە دە، كوڭىل كونشىتە قويمايتىنىن ەپتەپ قانا سەزدىرىپ، قارىق قىلىپ قابىلداي المايدى-اۋ دەگەن قاۋپىن اشىقتان-اشىق ءبىلدىرىپتى. بولجام جاساۋدىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىن تارازىعا سالىپ كىم ولشەپ كورگەن. سودان ۇزاماي دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن ورىس كوركەم ويىنىڭ باسىندا سول دوستوەۆسكيدىڭ ءوزى تۇرعان جوق پا ەدى. وسى كۇنگى الەم قۇلاق تىككەن كەيبىر جەكەلەگەن قولتاڭبالاردىڭ جاڭاشىلدىعى ءوز ۇلتىنىڭ اڭىز-ءاپسانالارىنا سۋارىلىپ،بۇتىندەي باسقا اجار الۋىنان بايقالاتىن شىعار. بايانداۋ ەكپىنى مەن بويا­­­ۋ رەڭكتەرىنە دەيىن حالىقتىق نۇسقا ەندەپ كىرگەن ەرەكشەلىكتەر ارقىلى جادىعا بەرىك ورنىعىپ قالۋ سەبەبى دە سول بولۋى ىقتيمال-اۋ.

بىزدە الەمگە تانىلۋعا دەگەن جاپپاي ۇمتىلىس كەيدە كەمباعال سەزىنىستەردەن ءالى كۇنگە ارىلىپ بولماعانىمىزدىڭ بەلگىسىندەي كورىنەتىنىن نەسىنە جاسىرامىز. وزىمىزدە نازارعا ءىلىنىپ، اۋىزعا الىنباسا دا، شىعارمالارى دۇنيەنىڭ بىرقاتار جەتەكشى تىلدەرىنە اۋدارىلىپ، كىتاپتارى ۇزدىكسىز باسىلىپ شىعارىلا باستاعان جازۋشى ءبىر ەرەكشە جەلپىنىستىڭ ۇستىندە «بۇل جونىنەن مەن مۇقاڭنان دا وزىپ كەتتىم-اۋ، شاماسى» دەپ اڭداماي لەبىز جارىپ قويسا كەرەك. ول كەزدىڭ اعا ۇرپاعىنىڭ وكىلدەرى مۇندايدى كەشىرە المايتىن ۇستانىمى مىقتى ما، الدە اۋەزوۆتى ءپىر تۇتۋ سەزىمى كىرشىكسىز تازا ما، ايتەۋىر سول پاقىرعا كوپتىڭ نازاسى تيگەندەي كورىنەدى دە تۇرادى. 

ال قازىر زامان مۇلدە باسقا، ءوزىڭدى اشىقتان-اشىق قايتالانباس تۇلعا ساناپ، قاسيەتتى ارۋاقتىڭ تولىمىنا شاك كەلتىرىپ، ودان الدە­نەشە ەسەگە اسىپ كەتكەنىڭدى ايقايلاپ ايتۋدىڭ ەش سوكەتتىگى جوق. تولقىمالى شاقتىڭ شالىعى ۇستىندە مە، جوق، قاراداي كوڭىلىڭ قالىپ قۇلازىپ وتىرعان ساتتە مە، مەيلى قايسى بولسا دا ايتىلدى ءبىتتى قازاق دەگەن حالىق تەز قۇلاقتانىپ الادى. ءبىراز كۇن اڭگىمە ارقاۋىنا اينالىپ، ەسىمى ەل اۋزىنان تۇسپەي كەپ كۇندەردىڭ كۇنىندە ءبارى ساپ باسىلادى. كەيدە وسىنداي وكتەمدىككە اۋەس مىنەزدەر وزىندىك امال-ايلانى كوزدەگەن قيعىلىعىققا تولى ماقساتتاردى كوزدەيتىننەن دە قۇر الاقان ەمەس سياقتى. بۇرىنعىنىڭ كىسىلەرى سابىرعا شاقىرعان كەزدە «سەن اسىققانىڭمەن قۇداي اسىقپايدى» دەگەن توقتامعا ەرىكسىز جۇگىندىرەتىن...

جۇماباي شاشتاي ۇلى،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 20

رۋحانيات • بۇگىن، 12:38

تاۋلىگىنە 15-16 توننا ءسۇت الىنادى

ايماقتار • بۇگىن، 09:20

ءحالىڭ قالاي، قوستاناي؟

ايماقتار • بۇگىن، 08:34

سۋبسيديانىڭ جاڭا تالاپتارى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:29

«يوكەريتتەن» جەڭىلدى

حوككەي • بۇگىن، 08:15

قازاقستان ءتورتىنشى توپتا

فۋتبول • بۇگىن، 08:13

پەداگوگتەرگە پايدالى شارا

رۋحانيات • بۇگىن، 08:09

ادالدىق ەشكىمدى الدامايدى

قوعام • بۇگىن، 08:06

مەشىتتى سالعانىمەن، قارامايدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:57

قولداۋ جۇمىستارى جالعاسادى

قوعام • بۇگىن، 07:54

ونلاين-وقىرمان

تەحنولوگيا • بۇگىن، 07:52

«باستاۋ»: جاڭا بۋىن كينوسى

كينو • بۇگىن، 07:51

سۋ باسۋ قاۋپى جوق

قوعام • بۇگىن، 07:40

باسپانالى بولىپ، باقىتقا بولەندى

باعدارلامالار • بۇگىن، 07:32

ءابىشتانۋدىڭ ءاز ءالىپبيى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:20

اجىراماس دۇنيەنىڭ ادامى...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:17

ۇقساس جاڭالىقتار