تسيفرلى ەۆوليۋتسيادان تۋىندايتىن تەحنولوگيالىق وزگەرىستەردىڭ قارقىنى مەن قارىمى ادامزات تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن اۋقىمدا داميتىن كورىنەدى. ادامزات ەرتەڭى ءۇشىن تسيفرلى الەمنىڭ بەرەر مۇمكىندىكتەرى وراسان زور, سونىمەن بىرگە ىقتيمال قاۋىپتەرى دە جويقىن بولماق. ەندەشە, قوعامدىق فورماتسيالاردى قيراتىپ, ەگەمەن ۇلتتاردىڭ دامۋ باعدارلامالارىن باسقا ارناعا بۇرىپ, مەمپاكەتتەردى كۇيرەتۋگە قابىلەتتى تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ تەگەۋرىنىن باعىندىراتىن ۇلتتىق الەۋەتىمىز بار ما؟ تسيفرلى ءداۋىردىڭ اقپارات تاسقىنىنا شايىلىپ كەتپەي, الەمدىك باسەكەلەستىك بايگەسىنە ىلەسۋ ءۇشىن ۇلتتىق ينتەللەكتۋالدى الەۋەتىمىزدى قالىپتاستىرا الدىق پا؟ مىنە, توڭىرەگىمىزدى تۇگەل تورلاعان ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك توڭكەرىستىڭ ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىنە توندىرەتىن سىن-قاتەرلەرىنىڭ الدىن الۋدىڭ العىشارتتارى وسى بولماق.
«تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن قابىلداپ, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنە مىڭداعان شاقىرىم وپتيكالىق-تالشىقتى كابەلدەر جۇرگىزىپ, ميلليونداعان تۇرعىنداردى كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىنە قوسقاننان ءىس بىتپەيدى. ارينە بۇل دا ماڭىزدى قادام. ەگەمەن ەلىمىزدەگى تسيفرلى باعدارلامالاردىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – ۇلتتىق اقپاراتتىق جۇيەنىڭ جوعارى دارەجەدە قورعالۋى. ال تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىگىندە رەسەي تەلەارنالارى تۇگەلگە جۋىق تاۋلىك بويى كەدەرگىسىز حابار تاراتىپ تۇرعاندا, قانداي اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى ءسوز قوزعاۋعا بولادى. ەلىمىزدە ەرەكشە ءبىر توسىن جاڭالىق بولا قالسا, مەملەكەتتىك ءتول تەلەارنالاردان بۇرىن رەسەي اقپاراتتىق ورتالىقتارى بۇل حاباردى وزدەرىنىڭ قاجەتىنشە وڭدەۋىمەن ءوز تەلەارنالارى ارقىلى تاراتادى. ياعني بوتەن ەلدىڭ اقپاراتى قازاقستاندىقتاردىڭ سۇرانىسىن قاناتتاندىرىپ, ساناسىنا سىڭىرىلەدى.
ۇلتتىڭ ينتەللەكتۋالدى الەۋەتىنىڭ نەگىزى, الەمدىك باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ باستى كورسەتكىشى – ساپالى ءبىلىم, سىندارلى عىلىم. ءبىلىم جاعىنان كەنجەلەپ قالدىق دەپ ايتا المايمىز. ەلىمىزدەگى ساۋاتتىلىق كورسەتكىشىنىڭ دەڭگەيى 99,8 پايىزدى قۇرايدى. جوعارى وقۋ ورىندارى جۇيەسى – قازاقستاندىق بىلىكتى كادرلاردى قالىپتاستىراتىن جانە ەلىمىزدىڭ ينتەللەكتۋالدى الەۋەتىن دامىتاتىن ورتا. قازىر قازاقستانداعى جوعارى وقۋ ورىندارى 200-دەن استام ماماندىق ءتۇرى بويىنشا كادرلار دايارلايدى ەكەن. 1990 جىلمەن سالىستىرعاندا ەلىمىزدەگى جوو-لاردا وقيتىندار سانى ءۇش ەسە ارتقان. ونىڭ ۇستىنە 10 مىڭداي قازاقستاندىق دۇنيە ءجۇزىنىڭ بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الىپ جاتىر. بۇگىندە قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سانى جاعىنان ءاربىر ميلليون تۇرعىنعا شاققاندا ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, جاپونيا سياقتى دامىعان ەلدەردىڭ ءوزىن باسىپ وزىپتى. الايدا جوو-لار جۇيەسىندەگى ساندىق كورسەتكىشكە ساپالىق دەڭگەيى مۇلدە سايكەس كەلمەيدى.
تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ قۋاتىن ءتول ەكونوميكامىزدىڭ دامۋىنا جۇمىس ىستەتەتىن نەگىزگى كۇش ۇلتتىق عىلىم سالاسى جانە ءوزى تاڭداعان عىلىمي تاقىرىبىنا سانالى عۇمىرىن ارناپ ىزدەنەتىن جاس تا ءبىلىمدى, ناعىز عالىمدار (فاناتيكتەر) بولماق. وكىنىشكە قاراي, بۇل سالادا دا اۋىز تولتىرىپ ايتار جەتىستىگىمىز جوقتىڭ قاسى. سوڭعى جىلداردا قازاقستاندىق عىلىمنىڭ تەرەڭ توقىراۋعا ۇشىراعانى, اششى دا بولسا اقيقات. عىلىمي اتاقتارىنان ات ۇركەتىن «عالىمداردان» كوز سۇرىنەدى. بىراق ۇلتتىق عىلىمىمىزدىڭ ابىرويىن اسقاقتاتاتىن قانىشتار جوق. عىلىمي اتاققا يە بولۋ تامىر-تانىستىق پەن بەدەل بيزنەسىنە اينالعان. شەنەۋنىك اتاۋلىنىڭ تۇگەلدەي دەرلىك عىلىم دوكتورى اتانۋلارى سونىڭ ايعاعى. عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ءيىسى مۇرنىنا بارمايتىن «اكادەميكتەر» قوعام دامۋىنا قاجەتتى جاڭالىق اشاتىن ورتالىقتاردى نەپوتيزم (تۋىستىق-جيەنشارلىق) ورداسىنا اينالدىرعان. وسىنىڭ سالدارىنان قازاقستان عىلىمى ەكونوميكادان مۇلدە قول ءۇزىپ قالعان. «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى بويىنشا قولدانىسقا ەنگىزىلەتىن وزىق تەحنولوگيالاردا وتاندىق عىلىمنىڭ ەشقانداي قولتاڭباسى جوق. عىلىمي قامتىمدى ەكونوميكا قۇرۋ ماقساتىندا ناعىز عىلىمدى دامىتپاي, تاڭداعان تاقىرىبى جولىنداعى ىزدەنىسكە عۇمىرىن سارپ ەتەتىن تازا عالىمدار تاربيەلەمەيىنشە, تسيفرلى تەحنولوگيالار داۋىرىندە ۇشپاققا شىعا المايمىز. تسيفرلى ەۆوليۋتسيانىڭ بارار باعىتىن دۇرىس بولجاۋ ارقىلى قازاق ەلىنىڭ دامۋ جولىن ايقىنداۋ ءۇشىن جوعارى ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىندا تۇبەگەيلى بەتبۇرىس اۋاداي قاجەت.
مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان جولى-2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا الداعى 10-15 جىلدا عىلىمي قامتىمدى ەكونوميكالىق بازيس جاساۋىمىز كەرەكتىگىن, ونسىز ءبىز الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى قاتارىنا قوسىلا المايتىنىمىزدى, مۇنى تەك دامىعان عىلىم ارقىلى شەشۋگە بولاتىندىعىن اتاپ ايتقان. عىلىمي قامتىمدى ەكونوميكا قۇرۋ – ەڭ الدىمەن, قازاقستان عىلىمىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق سالالارىن قۇرۋعا جانە عىلىمدى دامىتۋعا ءىجو-ءنىڭ 3 پايىزى دەڭگەيىندە قارجى ءبولۋدى كۇن تارتىبىنە قويىپ وتىر.
ازاماتتارى ءبىلىمدى, ماماندارىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى, ينجەنەر-تەحنيكالىق عالىمدارى عىلىم مەن ەكونوميكانى قۇستىڭ قوس قاناتىنداي دامىتقان ەلدىڭ عانا تسيفرلى وركەنيەتتەگى ءورىسى كەڭ بولماق. ادامدارىنىڭ رۋحى بيىك, دەنساۋلىعى مىقتى, ادامگەرشىلىك تانىمى تازا, كاسىبي بىلىكتىلىگى بەرىك ەلدىڭ عانا تسيفرلى تەحنولوگيا داۋىرىندەگى باسەكەدە ءباسى جوعارى. ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, «اقىلدى ۇلت ءوزىنىڭ ۇلتتىق رۋحىنان, ءتىلى مەن دىنىنەن اجىراماي تسيفرلى ورتاعا بەيىمدەلۋى» قاجەت.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
