– اجىراسقان ەرلى-زايىپتىلاردىڭ م ۇلىكتى بولىسە الماۋ جاعدايىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن نە ىستەگەن ءجون؟
– مۇنداي اۋرە-سارساڭدى بولدىرماس ءۇشىن وركەنيەتتى ەلدەردە نەكە شارتى جاسالادى. ءبىزدىڭ ەلدىڭ زاڭناماسىندا دا نەكە شارتى بار. نەكە شارتىن تەك ۇيلەنۋ الدىندا عانا ەمەس, نەكەدە تۇرعان كەزدە كەز كەلگەن ۋاقىتتا جاساۋعا بولادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى كودەكسىنىڭ 40,41-باپتارى نەگىزىندە ءاربىر ەرلى-زايىپتى نەكە شارتىن جاساۋعا قۇقىلى. ءارى بۇل شارتتى ولار كەز كەلگەن ۋاقىتتا وزگەرتۋگە نەمەسە بۇزۋىنا بولادى. بىراق اتالعان شارتتا زاڭ مازمۇنىندا كورسەتىلگەن ماسەلەلەر عانا قامتىلادى.
– نەكە شارتىنىڭ مازمۇنىنا نە كىرەدى؟
– وعان تومەندەگىدەي تۇسىنىكتەر كىرەدى: ورتاق مەنشىك ءتارتىبىن وزگەرتۋ; بارلىق مۇلىككە قاتىستى ءتارتىپ بەلگىلەۋ; جەكەلەگەن م ۇلىك تۇرىنە رەجىم ءتارتىبىن بەلگىلەۋ; ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ارقايسىسىنىڭ مۇلكىنە رەجىم بەلگىلەۋ; قازىر قولدا بار م ۇلىككە قاتىستى جانە بولاشاقتاعى م ۇلىككە قاتىستى ءتارتىپ بەلگىلەۋ; ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ءبىرىن-ءبىرى كۇتىپ, باعۋ جونىندەگى مىندەتتەرى ءتارتىبى; ءبىر-ءبىرىنىڭ تابىستارىنا قاتىسۋ تاسىلدەرىن ايقىنداۋ; ارقايسىسىنىڭ وتباسىلىق شىعىستارىن شىعارۋ ءتارتىبىن ايقىنداۋ; نەكە بۇزىلعان جاعدايدا ارقايسىسىنا بەرىلەتىن م ۇلىكتى ايقىنداۋ.
– نەكە بۇزىلعان جاعدايدا بالالار كىممەن قالۋى ءتيىس؟
– اجىراسقان اتا-انانىڭ بالالارى قالىپتاسقان جاعداي بويىنشا كوبىنە اناسىنىڭ قولىندا قالادى. مۇنى «زاڭ سولاي ەكەن» نەمەسە «سوت بالالاردى تەك اناسىمەن عانا قالدىرادى» ەكەن دەپ تۇسىنۋگە بولمايدى. الايدا, كوپشىلىكتە وسىنداي بىرجاقتى پىكىر قالىپتاسقان. سول سەبەپتى اكەلەردىڭ بىرقاتارى بالا مەندە قالسىن دەپ سوتقا ارىز تۇسىرە قويمايدى. ال زاڭدا اكەنىڭ دە, انانىڭ دا قۇقىقتارى تەڭ. مۇنداي جاعدايدا زاڭنىڭ تالابىنا ساي سوت شەشىم شىعارادى.
– نەكە بۇزىلىپ, سوت شەشىمىمەن بالا ءبىر اتا-انانىڭ قولىندا قالدى. سوندا ەكىنشى اتا-انا ول بالانىڭ تاربيەسىنە, باسقا ماڭىزدى ماسەلەلەرىنە قالاي ارالاسا الادى؟
– ارينە, مۇنداي جاعدايدا كوبىنە ءبىر اتا-انا عانا بالاعا تاربيە بەرىپ, ال بالاسىنان بولەك تۇراتىن ەكىنشى اتا-انا اليمەنت تولەۋمەن شەكتەلەدى. الايدا نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى كودەكستىڭ 73-بابىندا بالاسىنان بولەك تۇراتىن اتا-انانىڭ بالاسىمەن ارالاسۋعا, ونىڭ تاربيەسى مەن ءبىلىم الۋ ماسەلەلەرىن جانە بالا ءۇشىن وزگە دە ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋگە قاتىسۋعا قۇقى بار. ەگەر مۇنداي ارالاسۋ بالانىڭ ءتان ساۋلىعى مەن پسيحيكالىق دەنساۋلىعىنا, ونىڭ ادامگەرشىلىك جاعىنان دامۋىنا زيان كەلتىرمەسە, بالاسى وزىمەن بىرگە تۇراتىن اتا-انا بالانىڭ ەكىنشى اتا-اناسىمەن ارالاسۋىنا كەدەرگى جاساماۋعا ءتيىس. دەمەك, بالاسىنان بولەك تۇراتىن اتا-انا بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا بالاسىمەن جولىعۋعا, ونىمەن بىرگە قىدىرۋعا, ءوزىنىڭ ۇيىنە اكەتۋىنە, ءتىپتى ەڭبەك دەمالىسى كەزىندە دەمالاتىن ورىندارعا (شەتەلگە دە) بىرگە ەرتىپ اپارۋىنا قۇقىعى بار. بۇل زاڭدىلىق اتا-انالار اراسىندا ءوزارا كەلىسىلمەسە, وندا سوتقا جۇگىنۋ ارقىلى شەشىلەدى.
– اكەسىمەن, نە اناسىمەن بولەك تۇراتىن بالانىڭ تۇرعىلىقتى جەرى مەن زاڭدى مەكەنجايى بولا ما؟
– ارينە, بولادى. بىراق ول جەر اتا-انالارىنىڭ كەلىسىمىمەن بەلگىلەنەدى. ال ورتاق كەلىسىم بولماعان جاعدايدا بالانىڭ مۇددەسى, ونىڭ پىكىرى نەگىزگە الىنىپ, قورعانشى نەمەسە قامقورشىلىق جونىندەگى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىراتىن ورگاننىڭ قاتىسۋىمەن سوت شەشەدى. سوت بۇل رەتتە بالانىڭ اتا-اناعا, اعا-ىنىلەرى مەن اپا-سىڭلىلەرىنە ۇيىرلىگىن, بالانىڭ جاسىن, اتا-انالاردىڭ ادامگەرشىلىك جانە باسقا دا جەكە قاسيەتتەرىن, اتا-انالاردىڭ ارقايسىسىمەن بالانىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى, بالانىڭ دامۋى مەن تاربيەسى ءۇشىن جاعدايلار جاساۋ مۇمكىندىگىن, اتا-انالار قىزمەتىنىڭ ءتۇرىن, جۇمىس رەجىمىن, اتا-انالاردىڭ ماتەريالدىق جانە وتباسىلىق جاعدايىن جانە باسقا دا جاعدايلاردى ەسكەرەدى.
دايىنداعان الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
